Phần mở đầu trình bày rõ mục đích ý nghĩa, đối tượng, lịch sử, phạm vi nghiên cứu và cấu trúc của luận văn. Phần nội dung bao gồm 3 chương chính Chƣơng I: “Tội phạm xuyên quốc gia và sự tất yếu của hợp tác quốc tế” nêu khái quát về tội phạm xuyên quốc gia như một vấn đề toàn cầu đòi hỏi các quốc gia phải hợp tác chặt chẽ với nhau qua các khuôn khổ song phương cũng như đa phương ở phạm vi khu vực và thế giới để tăng cường hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm xuyên quốc gia trên phạm vi toàn cầu. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng II: “Tiến trình hợp tác quốc tế chống tội phạm xuyên quốc gia của lực lượng Cảnh sát Việt Nam” giới thiệu về Tổ chức INTERPOL và quá trình hội nhập của lực lượng Cảnh sát Việt Nam cùng một số kết quả đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia của lực lượng Cảnh sát Việt Nam trong thời gian qua, đồng thời đưa ra một số dự báo về xu hướng tội phạm xuyên quốc gia trên thế giới và ở Việt Nam trong tương lai. Chƣơng III: “Giải pháp tăng cường hiệu quả hợp tác quốc tế đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia của lực lượng Cảnh sát Việt Nam” phân tích một số khó khăn và thách thức lực lượng Cảnh sát đang phải đối diện, qua đó đưa ra một số giải pháp như: hoàn thiện khuôn khổ pháp lý; tăng cường năng lực đội ngũ thi hành pháp luật và tăng cường công tác phối hợp quốc tế đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia liên quan đến Việt Nam.
Phần kết luận khẳng định mục tiêu nghiên cứu đã đạt được. Tài liệu tham khảo gồm có danh mục tài liệu tham khảo tiếng Việt, tiếng Anh và trích dẫn từ các trang thông tin điện tử chính thức của các tổ chức quốc tế và cơ quan ngôn luận của Việt Nam. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG I: TỘI PHẠM XUYÊN QUỐC GIA VÀ SỰ TẤT YẾU CỦA HỢP TÁC QUỐC TẾ 1.1 Khái quát chung về tội phạm xuyên quốc gia Như chúng ta đã biết, tội phạm là một hiện tượng xã hội mang tính chất hình sự - pháp lý, có nguồn gốc và nguyên nhân từ xã hội. Mặt khác, tội phạm là một phạm trù lịch sử, nó gắn liền với Nhà nước và giai cấp.
Khái niệm tội phạm cũng luôn vận động và biến đổi cùng với những vận động của xã hội. Nghiên cứu hành vi tội phạm là nghiên cứu những hành vi mang tính cá biệt, phản xã hội của con người. Người ta có thể tiếp cận vấn đề tội phạm từ nhiều góc độ khác nhau của các ngành khoa học khác nhau. Bộ luật hình sự nước CHXHCN Việt Nam năm 1999 quy định những nhóm hành vi nguy hiểm cho xã hội sau đây là tội phạm: xâm phạm an ninh quốc gia; xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của con người; xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân; xâm phạm quyền sở hữu; xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình; xâm phạm trật tự quản lí kinh tế; tội phạm về ma tuý; tội phạm về môi trường; xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng; xâm phạm trật tự quản lý hành chính; tội phạm về chức vụ; xâm phạm các hoạt động tư pháp; tội xâm phạm nghĩa vụ, trách nhiệm của quân nhân; tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh.
Chủ thể của tội phạm là bất kỳ cá nhân nào có năng lực chịu trách nhiệm hình sự. Trong phạm vi bài viết này, tác giả đề cập đến vấn đề tội phạm từ góc độ phạm vi hoạt động vượt qua biên giới quốc gia và mang tính quốc tế. Tội phạm xuất hiện từ rất sớm cùng với sự hình thành Nhà nước và giai cấp, và cũng từ rất sớm, để điều chỉnh hành vi của con người thực hiện theo ý chí của giai cấp thống trị xã hội, người ta đã ban hành ra các quy tắc ứng xử, cao hơn là các bộ luật mà qua đó những người vi phạm trở thành tội phạm, bị 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com xét xử và có nghĩa vụ thi hành hình phạt tương xứng. Tuy nhiên, các quy định để điều chỉnh những hành vi của con người nói chung và của các tội phạm nói riêng còn mang tính đơn giản, thiếu nhất quán giữa các quốc gia, các vùng lãnh thổ do vậy việc áp dụng hình phạt cũng có nhiều điểm khác biệt, thậm chí tồn tại hiện tượng xung đột giữa các hệ thống pháp luật khác nhau.1 Khái niệm Quá trình hình thành khái niệm tội phạm xuyên quốc gia gắn liền với việc con người nhận thức đầy đủ hơn về thế giới, gắn liền với giao thương buôn bán giữa các quốc gia ngày càng trở nên thuận tiện hơn bao giờ hết, hay nói một cách đầy đủ tội phạm xuyên quốc gia là sản phẩm của quá trình toàn cầu hóa, khi sự gắn kết giữa các quốc gia ngày càng mật thiết và khi tội phạm chính nó cũng mang tính toàn cầu.
Từ những năm 1990 và đặc biệt trong một thập kỷ gần đây, thuật ngữ tội phạm quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia được nhắc đến khá thường xuyên trên các phương tiện thông tin đại chúng và trong cộng đồng, nhưng trên thế giới, cụm từ “tội phạm quốc tế; tội phạm xuyên quốc gia” đã xuất hiện ngay từ Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Năm 1974, Cơ quan chống tội phạm của Liên Hợp quốc[18;2] đã đưa ra khái niệm tội phạm xuyên quốc gia thông qua việc liệt kê danh sách của 5 hoạt động phạm tội như sau: (1) tội phạm có tổ chức, tham nhũng; (2) tội phạm liên quan đến các tác phẩm nghệ thuật và văn hóa; (3) tội phạm liên quan đến sản xuất rượu và buôn bán ma túy trái phép; (4) tội phạm hình sự nguy hiểm; (5) tội phạm liên quan đến nhập cư bất hợp pháp. Năm 1995, Liên Hợp quốc tiếp tục đưa ra khái niệm về tội phạm xuyên quốc gia: “các tội phạm mà hoạt động điều tra, phòng chống có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến ít nhất một quốc gia khác” [18;3]. Danh mục các 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com loại tội phạm xuyên quốc gia cũng mở rộng lên 18 mục, gồm cả các hoạt động như buôn bán nội tạng người, tội phạm môi trường, lừa đảo kinh tế … Trong một báo cáo gần đây của Viện tư pháp Quốc gia Hoa Kỳ, các chuyên gia nghiên cứu và đã đưa ra nhận định sự gia tăng của tội phạm xuyên quốc gia một cách trực tiếp hay gián tiếp do những nhân tố như: - Toàn cầu hóa kinh tế - Sự gia tăng về số lượng người nhập cư và sự kiểm soát thiếu hiệu quả đối với vấn đề nhập cư bất hợp pháp - Sự phát triển của khoa học công nghệ, đặc biệt là CNTT Các nhân tố trên đây không phải là những nhân tốt tạo nên tội phạm xuyên quốc gia mà là những nhân tố tạo điều kiện thuận lợi cho tội phạm xuyên quốc gia phát triển gia tăng về số lượng cũng như tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm.
Ví dụ: Công nghệ thông tin và mạng internet là thành quả khoa học vĩ đại của loài người, thậm chí được coi là kỳ quan nhân tạo của nhân loại trong thế kỷ XX. Tuy nhiên, tội phạm máy tính đã lợi dụng tiến bộ này để phạm tội như ăn cắp thông tin, dữ liệu, tài khoản ngân hàng, khủng bố mạng máy tính. Tính xuyên quốc gia thể hiện ở chỗ, tội phạm có thể ngồi ở một quốc gia, phát động máy tính tại một quốc gia khác để tấn công khủng bố hoặc ăn cắp thông tin tại những hệ thống máy tính ở đâu đó cách nửa vòng trái đất để rồi chuyển tiền, thông tin. đến nhiều quốc gia khác nhau nhằm phân tán và cản trợ quá trình điều tra của cơ quan chức năng.
Cho dù tiếp cận với bất cứ khái niệm nào thì chúng ta cũng thấy rõ, tội phạm xuyên quốc gia là tội phạm có ảnh hưởng đến ít nhất từ hai quốc gia trở lên. Đặc tính chung của loại tội phạm mới mà đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất này chính là tính xuyên quốc gia của tội phạm. Tội phạm theo quan niệm truyền thống được xem đối tượng điều chỉnh của hệ thống 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com pháp luật quốc gia, đặc biệt là luật hình sự. Nhưng tội phạm xuyên quốc gia không chỉ đe dọa lợi ích, an ninh của một quốc gia đơn lẻ mà còn là mối đe dọa đối với lợi ích và an ninh của nhiều quốc gia cũng như của cả cộng đồng quốc tế.
Hiện nay, đa số các cơ quan thi hành pháp luật của các quốc gia và các tổ chức quốc tế chấp nhận khái niệm tội phạm xuyên quốc gia do Andre Bossard - tiến sỹ luật học, cựu Tổng thư ký tổ chức INTERPOL (giai đoạn 1978-1985) - tác giả của cuốn “Tội phạm xuyên quốc gia và luật hình sự” do Văn phòng Tư pháp hình sự quốc tế phát hành năm 1990 đưa ra như sau: “Tội phạm xuyên quốc gia là tội phạm có phạm vi ảnh hưởng quốc tế và được thực hiện xuyên biên giới của ít nhất một quốc gia trước, trong hoặc sau khi xảy ra tội phạm”[16;3] Cụm từ ¨xuyên quốc gia¨ mô tả tội phạm không chỉ có tính quốc tế nghĩa là xuyên biên giới của các quốc gia mà là các tội phạm mà bản thân thuộc tính xuyên biên giới quốc gia là yếu tổ tiên quyết để cấu thành tội phạm xuyên quốc gia. Tội phạm xuyên quốc gia cũng bao hàm ý nghĩa tội phạm xảy ra ở quốc gia này nhưng hậu quả gây ra có thể sẽ rất nghiêm trọng đối với quốc gia khác. Các tội phạm xuyên quốc gia chủ yếu bao gồm: tội phạm khủng bố; tội phạm buôn bán người; buôn lậu ma túy; vũ khí; nội tạng người; tội phạm máy tính … 1.2 Phạm vi điều chỉnh Tội phạm xuyên quốc gia được nghiên cứu từ rất nhiều góc độ khác nhau, căn cứ theo các tiêu chí về tính chất, đặc điểm của tội phạm xuyên quốc gia, có thể tìm hiểu về tội phạm xuyên quốc gia theo các hình thức tội phạm cụ thể như: - Tội phạm ma túy xuyên quốc gia, - Tội phạm buôn người xuyên quốc gia, 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Tội phạm khủng bố xuyên quốc gia.