Chương I, điều 4) Nhìn chung thì khái niệm sáp nhập và mua lại được hiểu theo hệ thống pháp lý Việt Nam và quan điểm chung của thế giới khá tương đồng. Sáp nhập và mua lại có cùng bản chất là sự kết hợp của hai hoặc nhiều hơn hai chủ thể thành một chủ thể duy nhất còn hoạt động, chủ thể còn lại sẽ chấm dứt hoạt động. Sự khác biệt duy nhất giữa quan điểm của thế giới và hệ thống pháp lý Việt Nam về sáp nhập, mua lại là theo quan điểm chung trên thế giới thì hợp nhất được xem là trường hợp đặc biệt của sáp nhập. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Tóm lại: Sáp nhập ngân hàng : là hình thức một hoặc một số ngân hàng (gọi là ngân hàng bị sáp nhập) sáp nhập vào một ngân hàng khác (gọi là ngân hàng nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang ngân hàng nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của ngân hàng bị sáp nhập.
Mua lại ngân hàng: là hình thức một ngân hàng (gọi là ngân hàng mua lại) mua toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của ngân hàng khác (ngân hàng bị mua lại). Hợp nhất ngân hàng: là hình thức hai hoặc một số ngân hàng (gọi là ngân hàng bị hợp nhất) hợp nhất thành một ngân hàng mới (gọi là ngân hàng hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang ngân hàng hợp nhất, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các bị hợp nhất. Như đã đề cập ở trên, theo quan điểm chung trên thế giới thì hợp nhất là trường hợp đặc biệt của sáp nhập. Vì thế, luận văn sẽ hướng theo cách này khi đề cập đến sáp nhập sẽ bao gồm cả sáp nhập và hợp nhất.
Sự khác nhau giữa sáp nhập và mua lại Bảng 1.1: Sự khác nhau giữa sáp nhập và mua lại ngân hàng Sáp nhập Mua lại Không dùng tiền mặt. thường được thực Giao dịch mua lại ngân hàng thường hiện bằng cách chia sẻ cổ phiếu. được thanh toán bằng tiền mặt hoặc bằng ngân phiếu. Định giá: bằng cách xác định giá trị Định giá: Không quy giá trị của ngân ngân hàng bị sáp nhập bằng bao nhiêu hàng bị sáp nhập thành cổ phiếu mà xác cổ phiếu của ngân hàng sáp nhập.
định giá trị của nó bằng tiền mặt. Hội đồng quản trị của ngân hàng bị sáp Hội đồng quản trị ngân hàng bị mua lại nhập sau khi sáp nhập có vai trò vị trí không có tiếng nói và quyền hạn gì trong không bằng ngân hàng sáp nhập. việc tái tổ chức ngân hàng mới. Sau sáp nhập thì ngân hàng bị sáp nhập Sau giao dịch ngân hàng bị mua lại có thường mất đi.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Nguồn: M&A căn bản 1.2 Các phƣơng thức thực hiện hoạt động sáp nhập và mua lại Theo các thương vụ sáp nhập, mua lại trên thế giới thì có các phương thức thực hiện sau : Thƣơng lƣợng tự nguyện Đây là cách thực hiện khá chủ yếu trong các thương vụ sáp nhập và mua lại ngân hàng. Khi cả hai ngân hàng đều nhận thấy lợi ích chung tiềm tàng của thương vụ sáp nhập hoặc họ dự đoán được tiềm năng phát triển vượt trội của ngân hàng sau sáp nhập, ban điều hành sẽ ngồi lại với nhau để thương thảo hợp đồng sáp nhập. Có những ngân hàng nhỏ và yếu trong thời kỳ khủng hoảng của nền kinh tế đã tự động tìm đến các ngân hàng lớn hơn để đề nghị sáp nhập. Đồng thời các ngân hàng trung bình cũng tìm kiếm cơ hội sáp nhập lại với nhau để tạo thành ngân hàng lớn hơn mạnh hơn đủ sức vượt qua những khó khăn của thời kỳ khủng hoảng và nâng cao khả năng cạnh tranh với các ngân hàng lớn hơn.
Ngoài các phương thức chuyển nhượng cổ phiếu, tài sản, tiền mặt hoặc kết hợp tiền mặt và nợ, các ngân hàng thực hiện sáp nhập thân thiện còn có thể chọn phương thức hoán đổi cổ phiếu để biến cổ đông của ngân hàng này trở thành cổ đông của ngân hàng kia và ngược lại. Hoặc hình thức trao đổi cổ phần, để nắm giữ chéo sở hữu ngân hàng của nhau. Thu gom cổ phiếu trên thị trƣờng chứng khoán Việc thâu tóm bắt nguồn từ ngân hàng lớn hơn hoặc từ chính đối thủ cạnh tranh, Ngân hàng có ý định thâu tóm tiến hành thu gom dần cổ phiếu trên thị trường chứng khoán hoặc nhận chuyển nhượng từ nhà đầu tư chiến lược, các cổ đông nhỏ lẻ. Khi việc thu gom cổ phiếu của ngân hàng mục tiêu đủ khối lượng cần thiết để triệu tập cuộc họp đại hội đồng cổ đông bất thường thì ngân hàng thu mua yêu cầu họp và đề nghị mua hết số cổ phiếu còn lại của các cổ đông.
Cách thức này đòi hỏi thời gian dài, hơn nữa nếu để lộ ý định ra bên ngoài thì giá cổ phiếu của ngân hàng mục tiêu sẽ có thể tăng vọt trên thị trường. Ngược lại, nếu cách thức này được diễn ra dần dần và trôi chảy, ngân hàng mua lại có thể đạt được mục tiêu của mình một cách êm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thấm mà không gây xáo động lớn cho ngân hàng mục tiêu, trong khi đó chỉ phải trả một mức giá thấp hơn cách thức chào thầu rất nhiều. Chào thầu Ngân hàng hoặc cá nhân hoặc nhóm nhà đầu tư có ý định mua lại toàn bộ ngân hàng mục tiêu đề nghị cổ đông hiện hữu của ngân hàng này bán lại cổ phiếu của họ với giá cao hơn giá thị trường rất nhiều. Giá chào thầu đó phải đủ hấp dẫn để đa số cổ đông tán thành việc từ bỏ quyền sở hữu cũng như quản lý ngân hàng mình.
Hình thức chào mua công khai thường áp dụng trong các vụ thôn tính mang tính chất thù địch đối thủ cạnh tranh. Ngân hàng bị mua thường là ngân hàng yếu hơn. Tuy vậy, vẫn có trường hợp ngân hàng nhỏ mua laị ngân hàng lớn hơn đó là khi họ huy động được nguồn tài chính khổng lồ từ bên ngoài để thực hiện thương vụ thôn tính này. Điểm đáng chú ý trong thương vụ kiểu này là ban quản trị của ngân hàng mục tiêu bị mất quyền định đoạt, bởi vì đây là sự trao đổi trực tiếp giữa ngân hàng thôn tính và cổ đông của ngân hàng mục tiêu.
Để chống lại sự bất lợi cho mình, ban quản trị ngân hàng mục tiêu có thể "chiến đấu" lại bằng cách tìm kiếm sự trợ giúp/bảo lãnh tài chính mạnh hơn, để có thể đưa ra mức giá chào mua cổ phần cao hơn nữa cổ phần của các cổ đông hiện hữu đang ngã lòng. Mua tài sản Ngân hàng mua lại sẽ thẩm định giá trị tài sản cần mua qua một tổ chức định giá độc lập. Dựa trên giá của tài sản đó, họ sẽ đưa ra một giá chào thầu với ngân hàng sở hữu tài sản. Cũng như phương thức chào thầu, giá mua đưa ra phải cao hơn giá trị mà tổ chức thẩm định độc lập đã đưa ra để thu hút sự quan tâm của bên sở hữu tài sản đó.
Điểm hạn chế của phương thức này là các tài sản vô hình như thương hiệu, thị phần, hệ thống khách hàng, nhân sự, văn hoá doanh nghiệp… thường rất khó có thể định giá một cách chính xác. Do đó, phương thức nay thường chỉ áp dụng để tiếp quản các ngân hàng có qui mô nhỏ, mà thực chất là nhắm vào các địa điểm giao dịch, danh mục đầu tư, bất động sản hay hệ thống khách hàng thuộc sở hữu của ngân hàng đó. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Lôi kéo cổ đông bất mãn Phương thức này cũng thường được sử dụng trong các thương vụ thôn tính mang tính thù địch. Khi lâm vào tình cảnh kinh doanh yếu kém và thua lỗ, luôn có một bộ phận không nhỏ cổ đông bất mãn và muốn thay đổi ban quản trị và điều hành ngân hàng mình.
Ngân hàng có lợi thế cạnh tranh có thể lợi dụng tình hình này để lôi kéo bộ phận cổ đông đó. Đầu tiên ngân hàng đi thâu tóm có thể mua cổ phiếu của đối tượng qua thị trường chứng khoán. Việc mua cổ phiếu qua thị trường chứng khoán chỉ là một cách để bên thu mua đặt chân vào ngân hàng mục tiêu. Việc họ cần thực hiện sau đó là sẽ lôi kéo các cổ đông bất mãn để mở đại hội đồng cổ đông.
Khi hội đủ số lượng cổ phần chi phối, ngân hàng đi thâu tóm sẽ loại ban quản trị cũ và bầu đại diện của ngân hàng thôn tính vào Hội đồng quản trị mới.3 Mục tiêu của hoạt động sáp nhập và mua lại Việc một ngân hàng quyết định tham gia vào hoạt động sáp nhập và mua lại, cho dù đứng ở vị trí nào cũng hướng đến những mục tiêu nhất định như: Tái cấu trúc ngân hàng Tái cấu trúc ngân hàng là việc người quản trị ngân hàng thực hiện một số hoạt động nhằm để tháo gỡ một phần hoặc tái tổ chức lại các khía cạnh khác của ngân hàng nhằm mục đích cho ngân hàng hoạt động có hiệu quả hơn và đạt mức lợi nhuận cao hơn. Việc tái cấu trúc ngân hàng có thể được thực hiện bằng hình thức bán một phần ngân hàng hoặc cắt giảm lực lượng lao động của ngân hàng một cách nghiêm ngặt. Tái cấu trúc ngân hàng thường được thực hiện như là một phần của sự phá sản ngân hàng, bán toàn bộ ngân hàng cho chủ sỡ hữu mới, hoặc có thể mua giành quyền kiểm soát ngân hàng. Một số trường hợp đăc biệt, tái cấu trúc ngân hàng được thực hiện bằng hình thức mua lại nợ của ngân hàng.
Đôi khi nó cũng có thể là việc thuê một nhà quản trị mới cho ngân hàng, mục đích để cứu vãn tình hình hiện tại và duy trì hoạt động của ngân hàng. Như vậy, tái cấu trúc ngân hàng là điều cần thiết. Và hình thức sáp nhập và mua lại thường được lựa chọn để thực hiện tái cấu trúc. Ngân hàng không phải đợi đến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 lúc khó khăn mới thực hiện việc tái cấu trúc mà có thể tiến hành hoạt động này để đảm bảo việc kinh doanh của mình phù hợp với sự thay đổi của thị trường.
Giảm áp lực cạnh tranh ngân hàng Hai tổ chức cùng trong một lĩnh vực dịch vụ ngân hàng thì theo quy luật hai ngân hàng sẽ trở thành đối thủ, cạnh tranh với nhau.