Chương 1: Công ty tài chính trong Tập đoàn kinh tế - Một số vấn đề lý luận và thực tế. Chương 2: Thực trạng hoạt động của Công ty Tài chính Dầu khí thuộc Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động của Công ty Tài chính Dầu khí trong bối cảnh hội nhập. 13 CHƢƠNG 1 CÔNG TY TÀI CHÍNH TRONG TẬP ĐOÀN KINH TẾ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TY TÀI CHÍNH 1. Khái niệm công ty tài chính Trong nền kinh tế thị trường, các tổ chức tài chính phi ngân hàng đóng một vai trò quan trọng trong việc khơi thông các nguồn vốn từ những người cho vay - những người tiết kiệm tới người vay - những người có nhu cầu sử dụng vốn. Các tổ chức tài chính phi ngân hàng ngày nay cạnh tranh trực tiếp với các ngân hàng qua các dịch vụ tương tự như hoạt động của ngân hàng. “Công ty tài chính là loại hình tổ chức tín dụng phi ngân hàng, với chức năng là sử dụng vốn tự có, vốn huy động và các nguồn vốn khác để cho vay, đầu tư, cung ứng các dịch vụ tư vấn về tài chính, tiền tệ và thực hiện một số dịch vụ khác theo quy định của pháp luật, nhưng không được làm dịch vụ thanh toán, không được nhận tiền gửi dưới một năm” [39, Tr1].
Như vậy, công ty tài chính là một loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, hoạt động trong lĩnh vực tài chính tiền tệ. Công ty tài chính được thực hiện chức năng huy động vốn từ tiền gửi hoặc từ các nguồn vốn khác của các tầng lớp dân cư hoặc của các tổ chức kinh tế, các định chế tài chính khác trong xã hội để thực hiện nghiệp vụ kinh doanh của mình. Các công ty tài chính cũng có thể cho vay vốn dưới hình thức tiền tệ nhưng nghiệp vụ này chỉ hạn chế trong một phạm vi hẹp và không được xem là những nghiệp vụ kinh doanh chủ yếu của các công ty tài chính. Hoạt động chủ yếu của công ty tài chính là: 14 - Thu hút vốn bằng cách nhận tiền gửi có kỳ hạn của dân chúng và các tổ chức kinh tế, chủ yếu huy động vốn trung và dài hạn; phát hành các chứng khoán nợ hay vay của các tổ chức tín dụng.
- Cho vay ngắn hạn cho vay trung và dài hạn, đặc biệt thích hợp với nhu cầu của các doanh nghiệp và người tiêu dùng. - Thực hiện các hoạt động cho thuê tài sản. - Thực hiện hoạt động bao thanh toán. - Cung cấp các dịch vụ tài chính khác như kinh doanh vàng bạc, đá quý, mua bán chuyển nhượng chứng khoán, cầm cố các loại hàng hoá, vật tư, ngoại tệ, dịch vụ bảo lãnh, các dịch vụ tư vấn tài chính và các dịch vụ tài chính tiền tệ khác.
Sự ra đời và phát triển của các công ty tài chính Trong lịch sử, các công ty tài chính ra đời muộn hơn so với các ngân hàng thương mại. Những ngân hàng thương mại đầu tiên trên thế giới được thành lập từ thế kỷ XV. Trong quá trình phát triển của ngành ngân hàng, xuất hiện những tổ chức thực hiện các hoạt động dịch vụ tài chính nhưng không phải là ngân hàng, sau này phát triển trở thành các công ty tài chính. Công ty tài chính đầu tiên trên thế giới xuất hiện từ những năm 50 của thế kỷ XX.
Có nhiều lý do về sự xuất hiện của các công ty tài chính, song chủ yếu là do sự hạn chế của luật ngân hàng, nhiều dịch vụ tài chính của các ngân hàng thương mại không được phép mở rộng sang các lĩnh vực hoạt động khác. Bên cạnh đó, do hệ thống ngân hàng lúc đó không thể đáp ứng được nhu cầu to lớn và đa dạng về vốn đầu tư đòi hỏi phải có những định chế tài chính phù hợp. Ở nhiều nước, các công ty tài chính phát triển đa dạng ở những giai đoạn khác nhau xuất phát từ nhu cầu về tài chính, tín dụng. Nhìn chung, các công ty tài chính được thành lập và hoạt động nhằm bù đắp các khoản thiếu hụt tài chính do thiếu khả năng cung ứng của các ngân hàng thương mại.
Đặc điểm quan trọng để phân biệt công ty tài chính với các 15 ngân hàng thương mại là công ty tài chính không thực hiện các dịch vụ thanh toán và tiền mặt, không huy động tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn của dân chúng. Thực tế cho thấy, công ty tài chính thực hiện một số nghiệp vụ giống như ngân hàng thương mại nhưng không phải là ngân hàng thương mại nên hầu hết các nước xếp công ty tài chính vào loại hình các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, cùng với các tổ chức tài chính tín dụng phi ngân hàng khác như công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm tài sản, quỹ trợ cấp, quỹ tương hỗ, quỹ đầu tư. Tuy nhiên trong thực tế, đặc biệt là ở các nước phát triển, do yêu cầu mở rộng phạm vi hoạt động nên các công ty tài chính đều muốn mở rộng phạm vi hoạt động và đa dạng hoá các sản phẩm dịch vụ để phục vụ nhu cầu đa dạng của khách hàng tốt hơn và thu được nhiều lợi nhuận hơn nên sự phân biệt giữa công ty tài chính, ngân hàng thương mại và các loại hình trung gian tài chính khác trở nên mờ nhạt dần. Do vậy, tuỳ thuộc vào môi trường nền kinh tế - xã hội, bối cảnh và điều kiện của mỗi nước, Chính phủ nước đó thường xác định khung pháp lý cho việc thiết lập, can thiệp và điều tiết hoạt động của các công ty tài chính thông qua giới hạn nội dung và phạm vi hoạt động của các công ty tài chính nhằm phát huy tốt nhất những mặt tích cực của công ty tài chính trong hệ thống trung gian tài chính ở mỗi nước.
Chính vì vậy, các công ty tài chính ở mỗi nước khác nhau có những đặc điểm khác nhau nhằm thực hiện những chức năng và mục đích hoạt động khác nhau. Phân loại công ty tài chính - Căn cứ theo cơ quan thành lập + Các công ty tài chính chuyên ngành do Nhà nước thành lập hoặc cho phép thành lập; bao gồm các tổ chức công, bán công, hoặc cổ phần hoạt động trong những lĩnh vực chuyên ngành, tài trợ trung hạn và dài hạn với nguồn vốn từ ngân sách, quỹ kinh doanh của Nhà nước hoặc từ phát hành công cụ nợ, cổ phiếu, trái phiếu, tín phiếu, chứng chỉ. 16 + Các công ty tài chính do các ngân hàng hoặc tập đoàn tài chính ngân hàng thành lập để thực hiện một số nghiệp vụ như: cấp bảo lãnh, đầu tư bất động sản, thuê - mua thiết bị, sản xuất kinh doanh, cung cấp các dịch vụ tài chính tiền tệ. + Các công ty tài chính do các tập đoàn kinh tế, công ty sản xuất, công ty thương mại lập ra để tài trợ cho người mua hàng hoá của công ty mẹ (công ty tài chính bán hàng).
- Căn cứ vào mối quan hệ sở hữu + Công ty tài chính độc lập: thực hiện nhiều hoạt động kinh doanh như hoạt động tín dụng gồm cho vay và bảo lãnh cho các khách hàng trong lĩnh vực thương mại, sản xuất công nghiệp; các hoạt động cho thuê tài sản; bao thanh toán; kinh doanh tiền tệ; cung cấp tín dụng cho khách hàng; tư vấn tài chính. + Công ty tài chính trong tập đoàn kinh tế: tham gia chủ yếu các hoạt động như tạo lập các nguồn vốn đầu tư để cung ứng cho tập đoàn và các đơn vị thành viên trong tập đoàn; quản lý đầu tư các khoản vốn nhàn rỗi trong tập đoàn; điều hoà vốn giữa các đơn vị thành viên trong tập đoàn kinh tế; làm đầu mối và tư vấn cho tập đoàn, các đơn vị thành viên của tập đoàn trong quan hệ với ngân hàng, các tổ chức tín dụng, đối tác đầu tư; quản lý và áp dụng các biện pháp quản trị rủi ro tài chính trong tập đoàn; cung cấp các dịch vụ tư vấn tài chính cho các đơn vị thành viên của tập đoàn và khách hàng ngoài tập đoàn như cho vay để mua hàng hoá do tập đoàn sản xuất kinh doanh, bảo lãnh thực hiện hợp đồng với tập đoàn… Ngoài ra còn có một số hình thức khác như: + Công ty cho thuê tài chính (Leasing Company): Là những Công ty chuyên cho các doanh nghiệp thuê máy móc, dụng cụ, trang thiết bị phương tiện vận tải… chi phí mà doanh nghiệp phải trả cho các công ty cho 17 thuê tài chính có hiệu quả cao hơn so với chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để mua các phương tiện, dụng cụ trên. + Công ty chứng khoán (Securities Company): Là tổ chức tài chính trung gian thực hiện kinh doanh chứng khoán thông qua các nghiệp vụ như môi giới chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng, mua bán chứng khoán để hưởng chênh lệch giá, tư vấn đầu tư chứng khoán, trung gian phát hành và bảo lãnh chứng khoán cho các đơn vị phát hành, tư vấn đầu tư và quản lý quỹ đầu tư… 1. Các hoạt động chủ yếu của công ty tài chính * Hoạt động huy động vốn - Phát hành cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ nợ + Phát hành cổ phiếu: Điều kiện hàng đầu để một công ty tài chính khởi nghiệp là phải có đủ vốn pháp định theo luật định.
Vốn điều lệ ban đầu của công ty tài chính khi thành lập do tập đoàn và/hoặc các công ty thành viên của tập đoàn kinh tế góp vốn, ngoài ra các công ty tài chính có thể huy động thêm nguồn vốn trong xã hội thông qua việc phát hành cổ phiếu hoặc tín phiếu của công ty tài chính. Vốn điều lệ ít nhất phải bằng mức vốn pháp định và quy mô vốn phụ thuộc vào tính chất, phạm vi hoạt động của từng công ty tài chính. Vốn điều lệ được bổ sung và tăng dần thông qua việc huy động vốn đóng góp từ tập đoàn hoặc phát hành thêm cổ phiếu. + Phát hành trái phiếu trung và dài hạn: Trái phiếu là một chứng chỉ nợ, đại diện cho một sự vay vốn dài hạn của công ty tài chính và được hoàn trả sau một thời gian nhất định.
Chủ sở hữu trái phiếu có quyền được hưởng một khoản thu nhập cố định và phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của công ty tài chính.