Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước 1. Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận về hoạt động chứng minh của luật sư trong xét xử sơ thẩm các tội xâm phạm sở hữu 1. Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến hoạt động chứng minh và hoạt động chứng minh của luật sư trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Sách, Những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của việc đổi mới thủ tục tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp của nhóm tác giả Lê Hữu Thể, Đỗ Văn Đương, Nguyễn Thị Thủy (Đồng chủ biên), Nxb.
Chính trị quốc gia, 2013. Trong công trình này, các tác giả phân tích, bình luận sâu sắc về nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của việc đổi mới thủ tục TTHS trong tiến trình cải cách tư pháp, đề cập về chức năng bào chữa; chứng cứ và chứng minh trong TTHS, đối tượng, phạm vi, giới hạn chứng minh, mối quan hệ giữa các chức năng cơ bản trong TTHS, các chức năng buộc tội, bào chữa và xét xử tuy có vị trí, vai trò, chủ thể thực hiện khác nhau, nhưng giữa chúng có quan hệ bổ trợ cho nhau để cùng hướng đến mục đích tìm ra sự thật của vụ án. Nhiều vấn đề được đề cập, nghiên cứu trong công trình này có liên quan mật thiết đến luận án, đây được coi là tài liệu tham khảo rất quan trọng, phong phú, cần thiết giúp cho nghiên cứu sinh tiếp thu, kế thừa làm cơ sở cho nghiên cứu lý luận về hoạt động chứng minh của luật sư trong xét xử sơ thẩm các tội xâm phạm sở hữu. Luận án Tiến sĩ Luật học Hoạt động tranh tụng tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của tác giả Nguyễn Thị Mai, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2021.
Tác giả đã đưa ra khái niệm hoạt động tranh tụng tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, phân tích các đặc điểm, nội dung, phạm vi, chủ thể của hoạt động tranh tụng. Trong đó, hai chủ thể thực hiện chức năng buộc tội và chủ thể thực hiện chức năng bào chữa đóng vai trò chính trong hoạt động chứng minh, tranh tụng tại phiên tòa xét xử sơ thẩm. Tại phiên tòa, Kiểm sát viên có nghĩa vụ chứng minh để buộc tội, còn luật sư thực hiện quyền bào chữa, đưa ra chứng cứ, lý lẽ làm sáng tỏ sự thật của vụ án, chứng minh bác bỏ sự buộc tội hoặc giảm nhẹ TNHS cho bị cáo. Đồng thời, luận án cũng phân tích những quy định của pháp luật về hoạt động tranh tụng; đánh giá thực tiễn 8 hoạt động tranh tụng và đưa ra giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động tranh tụng tại phiên tòa xét xử sơ thẩm.
Công trình này là tài liệu tham khảo có giá trị khi nghiên cứu về hoạt động chứng minh của luật sư tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Luận án Tiến sĩ luật học Quá trình chứng minh trong vụ án hình sự ở nước ta của tác giả Nguyễn Văn Du, Viện Nhà nước và Pháp luật, năm 2006. Tác giả phân tích các đặc điểm của quá trình chứng minh, đó là quá trình là hoạt động tư duy và thực tiễn của các chủ thể tố tụng thông qua hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ; nghĩa vụ chứng minh tội phạm thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng, luật sư bào chữa cũng tham gia vào quá trình chứng minh để góp phần làm sáng tỏ sự thật của vụ án. Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của mình HĐXX sẽ tiến hành kiểm tra, đánh giá chứng cứ và trên cơ sở kết quả tranh tụng của các bên để đưa ra phán quyết về việc bị cáo có tội hay vô tội.
Luận án Tiến sĩ luật học Hoạt động bào chữa của luật sư trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của tác giả Ngô Thị Ngọc Vân, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2016. Công trình này nghiên cứu về hoạt động bào chữa của luật sư trong xét xử sơ thẩm VAHS với mức độ thực hiện các quyền của người bào chữa, phân tích về đặc điểm, mục đích, nội dung, ý nghĩa hoạt động bào chữa trong xét xử sơ thẩm VAHS. Tuy nhiên, công trình này chưa đi sâu nghiên cứu hoạt động chứng minh của luật sư cũng như mối quan hệ giữa hoạt động chứng minh của luật sư với chức năng bào chữa. Những kết quả nghiên cứu về đặc điểm, nội dung, ý nghĩa hoạt động bào chữa của luật sư trong giai đoạn xét xử sơ thẩm đã giúp cho nghiên cứu sinh tham khảo trong quá trình nghiên cứu đề tài luận án về hoạt động chứng minh của luật sư trong xét xử sơ thẩm các tội xâm phạm sở hữu.
Luận án Tiến sĩ luật học Chứng cứ trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự về các tội xâm phạm sở hữu ở Việt Nam của tác giả Vũ Minh Giám, Học viện Khoa học xã hội, năm 2022. Công trình này nghiên cứu về chứng cứ trong xét xử sơ thẩm VAHS về các tội xâm phạm sở hữu, quy định của pháp luật về chứng cứ và thực tiễn áp dụng pháp luật về chứng cứ trong xét xử sơ thẩm các tội xâm phạm sở hữu, đưa ra các yêu cầu, giải pháp hoàn thiện pháp luật. Đây là công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, là vấn đề chứng cứ về các tội xâm phạm sở hữu trong XXST vụ án hình sự. Đây là tài liệu tham khảo cần thiết khi nghiên cứu đặc điểm chứng cứ của các tội xâm phạm sở 9 hữu để sử dụng trong quá trình nghiên cứu HĐCMLS về các tội xâm phạm sở hữu.
Nhóm công trình nghiên cứu về chứng cứ và chứng minh, quá trình chứng minh trong tố tụng hình sự, các chức năng cơ bản trong tố tụng hình sự Phạm Minh Tuyên với công trình: “Về chứng cứ và chứng minh trong tố tụng hình sự”, trong sách Bình luận các vướng mắc trong lĩnh vực hình sự và tố tụng hình sự. Công trình này nghiên cứu cơ sở lý luận về chứng cứ, khái niệm chứng cứ, ý nghĩa của chứng cứ; phân tích chuyên sâu về hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá, sử dụng chứng cứ, các nguyên tắc, phương pháp đánh giá chứng cứ. Chứng cứ là phương tiện duy nhất để chứng minh trong VAHS. Thông qua chứng cứ, Kiểm sát viên đưa ra lời buộc tội, còn người bào chữa có thể bác bỏ lời buộc tội hoặc đưa ra những tình tiết giảm nhẹ TNHS.
Do đặc thù nghề nghiệp của luật sư tham gia tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ, nên mục đích thu thập chứng cứ của luật sư thường đối lập với cơ quan tiến hành tố tụng. Chứng cứ của luật sư thu thập có giá trị “gỡ tội”, mang tính phản biện cao (một phần hoặc toàn bộ) đối với bên buộc tội. Về chứng minh, tác giả cho rằng: đối tượng chứng minh là những sự kiện, tình tiết khác nhau, mà mỗi sự kiện, tình tiết nói riêng cũng như trong toàn bộ vụ án đều phải được làm sáng tỏ một cách khách quan, đầy đủ, toàn diện và chính xác. Ngoài ra, có các công trình của các tác giả: Vương Văn Bép, Những vấn đề lý luận và thực tiễn về chế định chứng cứ trong Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, Luận án tiến sĩ luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2013; Nguyễn Văn Cừ, Chứng cứ trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb.
Tư pháp, 2005; Đỗ Văn Đương, Chứng cứ và chứng minh trong vụ án hình sự, Nxb. Chính trị quốc gia, 2011; Võ Minh Kỳ, Nguyễn Phương Anh (2019), “Bàn về tính hợp pháp của chứng cứ được thu thập bởi người bào chữa”, Dân chủ và Pháp luật (09); Đỗ Văn Chỉnh (2015), “Chứng cứ và đánh giá chứng cứ”, Tòa án nhân dân (14); Nguyễn Ngọc Anh (2012),“Bàn về quyền thu thập chứng cứ và sử dụng chứng cứ của luật sư trong TTHS”, Kỷ yếu Hội thảo Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 về bảo đảm quyền bào chữa và quyền hành nghề của luật sư do Liên đoàn Luật sư Việt Nam thực hiện. Các công trình nêu trên đã phân tích dưới nhiều góc độ khác nhau về chứng cứ và chứng minh trong TTHS liên quan đến hoạt động chứng minh của luật sư. Đây là những tài liệu tham khảo cần thiết liên quan đến việc nghiên cứu luận về hoạt động 10 chứng minh của luật sư trong XXST các tội xâm phạm sở hữu.
Các công trình nghiên cứu về các chức năng cơ bản của tố tụng hình sự có thể kể đến các công trình như, tác giả Hoàng Thị Minh Sơn, trong báo cáo tham luận tại Hội thảo khoa học năm 2015 về “Các chức năng của tố tụng hình sự trong bối cảnh cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay” đã đưa ra nhận định: việc nghiên cứu bào chữa dưới góc độ chức năng tố tụng có phạm vi rộng hơn so với các góc độ khác như: bào chữa là một nguyên tắc của TTHS, bào chữa là một chế định tố tụng hay bào chữa là quyền của người bị buộc tội. Cơ sở phát sinh của quyền bào chữa là sự buộc tội, mối quan hệ giữa chức năng bào chữa và chức năng buộc tội, phạm vi bào chữa được bắt đầu khi có sự bị buộc tội và kết thúc khi bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật. Chức năng bào chữa được pháp luật quy định để bảo đảm cho người bị buộc tội đưa ra chứng cứ, lý lẽ bác bỏ sự buộc tội hoặc làm giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Luận án tiến sĩ luật học, Các chức năng trong tố tụng hình sự Việt Nam: Những vấn đề lý luận và thực tiễn của tác giả Nguyễn Mạnh Hùng, Học viện Khoa học xã hội, năm 2012.
Tác giả phân tích về mối quan hệ giữa các chức năng cơ bản của TTHS. Cho dù dưới hình thức tố tụng nào thì cả ba chức năng buộc tội, bào chữa, xét xử luôn xuất hiện, chúng chỉ khác nhau là trong các chức năng đó, chức năng nào giữ vai trò quyết định, do chủ thể nào thực hiện và có sự phân định rõ ràng hay không. Luận án tiến sĩ luật học, Chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam của tác giả Cao Thị Ngọc Hà, Học viện Khoa học xã hội, 2020.