chương 1. Lương Đắc Định (2016), Phát triển hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam – chi nhánh Hà Tây, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Trường Đại học kinh tế - Đại học quốc gia Hà Nội. Trên cơ sở khái quát về DNNVV, luận văn đã nhấn mạnh các DNNVV rất cần được hỗ trợ về vốn từ NHTM thông qua hoạt động cho vay. Luận văn đã luận giải được khái niệm, quy trình, các hình thức cho vay DNNVV của NHTM, khái niệm phát triển hoạt động cho vay DNNVV và những tiêu chí đánh giá mức độ phát triển của hoạt động cho vay đó.
Đồng thời luận văn đã đưa ra được kinh nghiệm về hoạt động cho vay DNNVV ở một số NHTM nói chung và Agribank Hà Tây nói riêng. Qua đó đánh giá được thực trạng cho vay DNNVV ở ngân hàng Agribank Hà Tây còn tồn tại những hạn chế gì và phân tích một số nguyên nhân hạn chế sự phát triển hoạt động cho vay nhằm đưa ra những giải pháp và kiến nghị hợp lý, phù hợp với thực tế. Khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu Qua quá trình tìm hiểu, nghiên cứu của tác giả thấy rằng đã có không ít đề tài luận văn từ thạc sỹ đến tiến sỹ hay các bài báo, bài hội thảo nghiên cứu về hoạt động cho vay, hiệu quả cho vay dự án của Ngân hàng thương mại tuy nhiên chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về hoạt động cho vay dự án nước sạch nông thôn mới ở Việt Nam nói chung và ở Thái Bình nói riêng, chính vì 6 vậy tác giả thực hiện đề tài luận văn này với mong muốn có thể đóng góp vào việc phân tích và đưa ra những định hướng, giải pháp mở rộng hoạt động cho vay dự án nước sạch nông thôn mới trong các ngân hàng thương mại nói chung và cho vay dự án nước sạch tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam – chi nhánh Thái Bình nói riêng. Đồng thời, chia sẻ nghiên cứu của bản thân về một sản phẩm cho vay mới, về một đối tượng khách hàng doanh nghiệp tiềm năng đối với các NHTM ở Việt Nam.
Những vấn đề chung về cho vay dự án 1. Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Đây là một trong những chức năng kinh tế lâu đời nhất của NHTM, và là hoạt động sinh lời lớn nhất song rủi ro cũng cao nhất cho NHTM.
Phân loại cho vay Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động cho vay của NHTM rất đa dạng và phong phú với nhiều hình thức khác nhau (có nhiều loại tín dụng khác nhau). Việc áp dụng từng loại cho vay tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế của đối tượng sử dụng vốn tín dụng nhằm sử dụng và quản lý tín dụng có hiệu quả, phù hợp với sự vận động cũng như đặc điểm kinh tế khác nhau của đối tượng tín dụng. Phân loại cho vay là việc sắp xếp các khoản cho vay theo từng nhóm dựa trên một số tiêu thức nhất định: - Căn cứ vào mục đích vay: Cho vay phục vụ cho kinh doanh công thương nghiệp Cho vay bất động sản 7 Cho vay nông nghiệp Cho vay kinh doanh xuất nhập khẩu Cho vay tiêu dùng cá nhân … - Căn cứ vào thời gian tín dụng: Cho vay ngắn hạn: Là loại cho vay có thời gian dưới 12 tháng, mục đích thường là tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản ngắn hạn hoặc nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. Loại cho vay này thường chiếm tỷ trọng cao nhất đối với các NHTM.
Cho vay trung hạn: Là loại cho vay nếu ở Việt Nam thì có thời hạn từ 12 tháng đến 60 tháng, còn đối với một số nước trên thế giới có thể từ 12 tháng đến trên 60 tháng; thường cho vay với mục đích cho vay đầu tư mua sắm tài sản dài hạn, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh. Cho vay dài hạn: Là loại cho vay có thời hạn trên 60 tháng (ở Việt Nam), thường cho vay với mục đích tài trợ các dự án đầu tư như xây dựng công trình, nhà ở, thiết bị… - Căn cứ vào mức độ tín nhiệm của NHTM đối với khách hàng: Cho vay có đảm bảo: Là loại cho vay được NHTM cung ứng khi có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của bên thứ ba. Cho vay không có đảm bảo: Là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của bên thứ ba mà chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng. Loại này thường sử dụng cho khách hàng quen thuộc có khả năng tài chính mạnh.
- Căn cứ vào hình thái của cho vay: Cho vay bằng tiền: Là hình thức cho vay chủ yếu của các NHTM. 8 Cho vay bằng tài sản: Loại cho vay này thường dưới hình thức NHTM cho vay bằng tài trợ thuê mua. - Căn cứ vào tiêu thức hoàn trả nợ vay: Cho vay một lần: Là cho vay chỉ có một kỳ hạn trả nợ. Cho vay trả góp: Là cho vay có nhiều kỳ hạn trả nợ.
- Căn cứ vào phương thức cho vay: Cho vay theo món (cho vay từng phần): Là mỗi lần vay vốn khách hàng và NHTM thực hiện thủ tục vay vốn cần thiết và ký hợp đồng tín dụng. Cho vay theo hạn mức tín dụng: NHTM và khách hàng xác định và thỏa thuận một hạn mức tín dụng duy trì trong một khoảng thời gian nhất định. Quy trình cho vay: Việc xây dựng quy trình cho vay và quản lý cho vay nhằm mục đích giúp cho quá trình vay diễn ra thống nhất, khoa học, hạn chế, phòng ngừa rủi ro và nâng cao chất lượng tín dụng, góp phần đáp ứng ngày một tốt hơn nhu cầu vay vốn của khách hàng. Quy trình cho vay được bắt đầu từ khi cán bộ tín dụng của NHTM tiếp nhận hồ sơ khách hàng và kết thúc khi kế toán viên tất toán – thanh lý hợp đồng cho vay, được tiến hành theo các bước chính: Bước 1: Lập hồ sơ vay vốn Bước này do cán bộ tín dụng thực hiện ngay sau khi tiếp xúc khách hàng.
Nhìn chung một bộ hồ sơ vay vốn cần phải thu thập các thông tin như: năng lực pháp lý, năng lực tài chính của khách hàng, khả năng sử dụng vốn vay, khả năng hoàn trả nợ vay (vốn vay và lãi)… Bước 2: Phân tích tín dụng Phân tích tín dụng là xác định khả năng hiện tại và tương lại của khách hàng trong việc sử dụng vốn vay và hoàn trả nợ vay. 9 Mục tiêu: Tìm kiếm những tình huống có thể xảy ra dẫn đến rủi ro cho ngân hàng, dự đoán khả năng khắc phục những rủi ro đó, dự kiến những biện pháp giảm thiểu rủi ro và hạn chế tổn thất cho ngân hàng. Phân tích tính chân thật của những thông tin đã thu thập được từ phía khách hàng trong bước 1, từ đó nhận xét thái độ, thiện chí của khách hàng làm cơ sở cho việc ra quyết định cho vay. Bước 3: Ra quyết định tín dụng Trong khâu này, ngân hàng sẽ ra quyết định đồng ý hoặc từ chối cho vay đối với một hồ sơ vay vốn của khách hàng.
Đồng ý cho vay với một khách hàng không tốt Từ chối cho vay với một khách hàng tôt. Bước 4: Giải ngân Ở bước này, ngân hàng sẽ tiến hành phát tiền cho khách hàng theo hạn mức tín dụng đã ký kết trong hợp đồng tín dụng. Nguyên tắc giải ngân: phải gắn liền sự vận động tiền tệ với sự vận động hàng hóa hoặc dịch vụ có liên quan, nhằm kiểm tra mục đích sử dụng vốn vay của khách hàng và đảm bảo khả năng thu nợ. Nhưng đồng thời cũng phải tạo sự thuận lợi, tránh gây phiền hà cho công việc sản xuất kinh doanh của khách hàng.
Bước 5: Giám sát tín dụng Nhân viên tín dụng thường xuyên kiểm tra việc sử dụng vốn vay thực tế của khách hàng, hiện trạng tài sản đảm bảo, tình hình tài chính của khách hàng,. để đảm bảo khả năng thu nợ. Bước 6: Thanh lý hợp đồng tín dụng 1. Cho vay dự án của ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm về cho vay dự án của ngân hàng thương mại 10 Hiện nay có rất nhiều khái niệm khác nhau về cho vay dự án của NHTM, nhưng nhìn chung có thể định nghĩa một cách khái quát về cho vay dự án như sau: Cho vay dự án của NHTM là việc NHTM cung ứng vốn cho một tập hợp những đề xuất về việc bỏ vốn để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những đối tượng nhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng cả về số lượng, cải tiến hoặc nâng cao chất lượng của sản phẩm hay dịch vụ nào đó trong một khoảng thời gian nhất định. Dự án đó là một tổng thể các chính sách, hoạt động và chi phí liên quan với nhau được hoạch định nhằm đạt những mục tiêu đề ra trong khoảng thời gian xác định. Đặc điểm của cho vay dự án Đối tượng cho vay là các dự án đầu tư về thiết bị, máy móc, nhà xưởng, các công trình xây dựng cơ bản nên thời hạn cho vay thường dài. Do vậy cho vay theo dự án thuộc loại tín dụng trung và dài hạn.
Đối với các dự án đầu tư vào thiết bị, máy móc thì thì đối tượng cho vay là các thiết bị, máy móc trong dự án. Loại tài sản này sau khi hoàn thành lắp đặt sẽ được sử dụng ngay nên nên ngân hàng tiến hành thu nợ theo định kỳ dựa trên số tiền trích khấu hao định kỳ của những tài sản này và một số nguồn khác. Đối với các dự án là các công trình phải qua quá trình xây dựng cơ bản thì đối tượng cho vay là các chi phí phát sinh trong thời gian xây dựng cơ bản để hoàn thành công trình, kể cả chi phí trả lãi vay nếu được tính vào giá thành công trình. Vì vậy toàn bộ quá trình cho vay được chia thành hai giai đoạn: (i) Giai đoạn cho vay để đầu tư xây dựng cơ bản (thông qua những lần giải ngân trong thời gian XDCB), và (ii) Giai đoạn xác định lại số nhận nợ sau khi hoàn thành công trình.