Chương I. Lý luận về hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong lĩnh vực đất đai. Thực trạng hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyên địa phương cấp tỉnh trong lĩnh vực đất đai tại Thanh Hóa. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong lĩnh vực đất đai tại Thanh Hóa.
CHUONG 1 - LY LUAN VE HOAT DONG BAN HANH VAN BAN QUY PHAM PHAP LUAT CUA CHINH QUYEN DIA PHUONG CAP TINH TRONG LINH VUC DAT DAI 1. Khái quát về VBQPPL địa phương cấp tỉnh trong lĩnh vực đất dai 1. Khái niệm VBQPPL Nhà nước và pháp luật là hai hiện tượng xã hội có mối liên hệ mật thiết, tồn tại, ra đời và phát triển cùng nhau. Trong lịch sử nhà nước thường xuyên sử dụng ba hình thức pháp luật là: tập quán pháp, tiền lệ pháp và VBQPPL.
Văn bản quy phạm pháp luật là hình thức tiễn bộ và hiện đại nhất được sử dụng ở tất cả các quốc gia, nhà nước hiện nay. Nhà nước không thể tồn tại nếu thiếu pháp luật và ngược lại, pháp luật chỉ hình thành, phát triển và phát huy hiệu lực bằng con đường nhà nước. Pháp luật đã trở thành công cụ có hiệu lực nhất để đưa xã hội vào vòng “trật tự” phù hợp với ý chí của giai cấp thống trị. Giai cấp thống trị sử dụng nhiều hình thức khác nhau đề thể hiện ý chí của mình thành pháp luật như tập quán pháp, tiền lệ pháp và văn bản quy phạm pháp luật.
Trong đó, VBQPPL được coi là hình thức tiến bộ, chủ yếu nhất của pháp luật xã hội chủ nghĩa vì nó có những ưu thế mà tập quán pháp và tiền lệ pháp không có được [9, tr65-66]. Việc xác định thế nào là một văn bản quy phạm pháp luật là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng về cả mặt lý luận cũng như thực tiễn và đã được tranh luận trong nhiều sách báo khoa học pháp lý của nước ta. Theo quy định tại Điều I Luật Ban hành VBQPPL năm 2015, VBQPPL được định nghĩa như sau: “Van ban quy pham phap luat la văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành theo đúng thẩm quyên, hình thức, trình tự, thủ tục quy định trong Luật này. Văn bản có chứa quy phạm, pháp luật nhưng được ban hành không đúng thẩm quyên, hình thức, trình tự, thủ tục quy định trong Luật này thì không phải là văn bản quy phạm pháp luật”.
So sánh định nghĩa trên đây với định nghĩa văn bản quy phạm pháp luật trong Luật Ban hành VBQPPL năm 2008 có thể thấy rằng, về cơ bản, định nghĩa vẫn kế thừa nội dung chính của định nghĩa trong Luật năm 2008, đồng thời bổ sung, hoàn thiện cho đầy đủ và chính xác hơn, nhằm phân biệt VBQPPL với các loại văn bản khác. Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh Các cấp chính quyền địa phương theo quy định của Hiến pháp năm 2013 gồm có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân được được tô chức phù hợp với đặc điểm các đơn vị hành chính hiện nay. Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 đã thống nhất khái niệm VBQPPL của HĐND và UBND vào định nghĩa VBQPPL nói chung. Theo đó, văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh chính là các văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được chính quyền cấp tỉnh ban hành theo đúng thâm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục pháp luật quy định.
VBQPPL của chính quyền cấp tỉnh, bên cạnh các đặc điểm của VBQPPL nói chung, có một số điểm riêng như: Thứ nhất, VBQPPL của chính quyền địa phương cấp tỉnh phần lớn là loại văn bản cụ thể hoá các quy định pháp luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên. Về mặt lý luận và thực tiễn, các cơ quan Nhà nước ở trung ương không thê ban hành được một hệ thống pháp luật phù hợp với tất cả các yêu cầu và đặc điểm của mỗi địa phương trên toàn quốc. Mỗi địa phương lại có những đặc điểm, điều kiện riêng về địa lý, dân cư, kinh tế xã hội. Chính vì vậy, để phù hợp với tình hình thực tế ở mỗi địa phương, trên cơ sở các quy định của cơ quan nhà nước ở trung ương, chính quyền địa phương sẽ ban hành VBQPPL để cụ thể hoá cho phù hợp với yêu cầu, đặc điểm của địa phương.
Đây là đặc điểm phù hợp với tình hình thực tiễn quản lý nhà nước. Trong điều kiện như vậy, yêu cầu đặt ra với hệ thống pháp luật là cần có những văn bản với giá trị pháp lý khác nhau thì mới đáp ứng được yêu cầu của xã hội đang hàng ngày biến động. Việc trao quyền cho các cấp chính quyền địa phương là phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện địa phương mình là hợp lý, sát với yêu cầu thực tiễn, từng bước ồn định, điều chỉnh các quan hệ xã hội nảy sinh trong thực tiễn quản lý ở địa bàn địa phương. Nhiệm vụ của các chính quyền địa phương là hướng dẫn, thi hành Hiến pháp, luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên là một nhiệm vụ tất yếu.
Thứ hai, VBQPPL của chính quyền địa phương cấp tỉnh không áp dụng, điều chỉnh ngoài phạm vi địa phương đó. Chính quyền địa phương các cấp là chủ thể của quản lý nhà nước ở địa phương đó. Trong phạm vi quyền hạn, chức năng, địa bàn quản lý được pháp luật giao cho, chính quyền địa phương phải có trách nhiệm áp dụng các biện pháp bảo đảm thi hành cho Hiến pháp, luật được thực thi tại địa phương và hoạt động ban hành VBQPPL của chính quyền địa phương luôn gắn với các hoạt động quản lý các lĩnh vực đời sống xã hội thuộc địa bàn của mình. Chính quyền địa phương ngoài việc việc triển khai, bảo đảm cho các cơ quan, tô chức và cá nhân trên địa bàn mình thực hiện đúng quy định của pháp luật; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, cá nhân và tô chức, ban hành các chính sách phù hợp đề thúc đây phát triển kinh tế - xã hội, đời sống an sinh xã hội còn có trách nhiệm bảo đảm cơ quan, tô chức và cá nhân thực hiện các nghĩa vụ theo luật quy định; không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tô chức, cá nhân khác.
Chính vì vậy, chính quyền địa phương cần có chức năng, nhiệm vụ chủ động ban hành VBQPPL phù hợp với tình hình địa phương, phù hợp với các văn bản cấp trên nhằm quản lý nhà nước tại địa phương. Với những quan hệ xã hội mới phát sinh mà chưa được điều chỉnh bởi VBQPPL của cơ quan nhà nước cấp trên thì chính quyền địa phương căn cứ vào chức năng, quyền hạn của mình theo luật định chủ động ban hành VBQPPL phù hợp đề điều chỉnh các quan hệ ấy. VBQPPL của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong lĩnh vực đất đai Đất đai là nguồn tài nguyên, nguồn lực to lớn để phát triển đất nước, là tư liệu sản xuất đặc biệt tham gia vào tất cả các lĩnh vực hoạt động phát triển kinh tế, đời sống xã hội. Các chủ trương, chính sách pháp luật về đất đai có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, tác động đến mọi mặt đời sống, sản xuất, đến từng người dân, doanh nghiệp thu hút sự quan tâm rất lớn của xã hội.
Với tầm quan trọng, ý nghĩa chính trị, kinh tế, xã hội của chính sách, pháp luật đất đai đối với phát triển đất nước, trong thời gian vừa qua Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ngành và các địa phương luôn quan tâm đến việc hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật về đất đai. Theo quy định của Luật Ban hành VBQPPL năm 2015, HĐND ban hành VBQPPL dưới hình thức Nghị quyết, UBND ban hành VBQPPL dưới hình thức Quyết định. VBQPPL của chính quyền địa phương trong lĩnh vực đất đai là hệ thống các VBQPPL bao phủ toàn bộ những vấn đề đất đai của địa phương như: quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư; công tác cải cách thủ tục hành chính đất đai; giả đất; giao dat, cho thué dat, chuyén muc dich su dung đất; thu hồi, bồi thường, giải phóng mặt bằng: tài chính đất đai; vai trò, trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước trong quản lý, sử dụng đất đai; xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu đất đai; đo đạc, lập hồ sơ địa chính, cấp giây chứng nhận; quyền của người sử dụng đất; chế độ sử dụng đất:. 10 VBQPPL của chính quyền địa phương cấp tỉnh có vai trò quan trọng hàng đầu trong công tác quản lý nhà nước, điều chỉnh những vấn đề thực tiễn, góp phần ồn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương đó.
VBQPPL được hình thành là cả một quy trình rất nhiều công đoạn khác nhau với sự phối hợp của cơ quan nhà nước tại địa phương. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong lĩnh vực đất đai 1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong lĩnh vực đất đai Trong hoạt động quản lý nhà nước, các chủ thể có thẩm quyền đều dùng pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội theo những định hướng được xác định. Để thực hiện các tác động này cần thông qua các giai đoạn và phương tiện pháp lý đặc thù gọi là cơ chế điều chỉnh pháp luật.
Cơ chế này gồm 04 giai đoạn: giai đoạn đầu tiên là xây dựng và ban hành các QPPL; giai đoạn thứ hai là áp dụng pháp luật; giai đoạn thứ ba là xuất hiện các quan hệ pháp luật; giai đoạn thứ tư là các chủ thể của mình bằng hành vi thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý trên thực tế. Như vậy, hoạt động ban hành VBQPPL của nhà nước nói chung, cua địa phương cấp tỉnh nói riêng trong lĩnh vực đất đai là một hoạt động có tính chất dẫn đạo, quyết định không nhỏ đến hiệu lực và hiệu quả của cơ chế điều chỉnh pháp luật trong lĩnh vực này.