phần mở đầu và kết luận, Đề án đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tổ chức kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức kế toán các trƣờng THCS trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện tổ chức kế toán các trƣờng THCS trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.1 Tổng quan về các đơn vị sự nghiệp công lập 1.
Khái niệm, đặc điểm và phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Theo Điều 2 Nghị định 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 14/02/2015 “Quy định về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập”,“đơn vị sự nghiệp công lập (SNCL) do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý Nhà nƣớc”. [8] Theo Giáo trình “Kế toán Hành chính sự nghiệp đơn vị SNCL là “đơn vị đƣợc Nhà nƣớc thành lập để thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính, đảm bảo an ninh, quốc phòng, phát triển kinh tế xã hội, các đơn vị này đƣợc Nhà nƣớc cấp kinh phí và hoạt động theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp”. [15] Các khái niệm về đơn vị SNCL đƣợc đƣa ra đều có sự tƣơng đồng.
Tuy nhiên, theo quan điểm của tác giả, khái niệm “đơn vị SNCL là đơn vị đƣợc Nhà nƣớc thành lập để thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính, đảm bảo anh ninh, quốc phòng, phát triển kinh tế xã hội, các đơn vị này đƣợc Nhà nƣớc cấp kinh phí và hoạt động theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp” đã chỉ ra khái quát về đặc điểm hoạt động và đặc điểm tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập. Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập ảnh hưởng đến tổ chức công tác kế toán Đơn vị SNCL là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích kiếm lời. Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hoá, phát minh, sức khoẻ, đạo đức, 7 các giá trị về xã hội… Đại bộ phận các sản phẩm của đơn vị SNCL là sản phẩm có tính phục vụ không chỉ bó hẹp trong một ngành hoặc một lĩnh vực mà những sản phẩm đó khi tiêu dùng thƣờng có tác dụng lan tỏa. Hoạt động của đơn vị SNCL đƣợc trang trải từ nguồn kinh phí ngân sách Nhà nƣớc cấp hoặc cấp trên cấp và từ các nguồn kinh phí do Nhà nƣớc quy định nhƣ từ các khoản thu phí, lệ phí, thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ, từ nguồn viện trợ, tài trợ, biếu, tặng, cho…theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp [8], [14], [15].
Với những đặc điểm vừa nêu trên, khi tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị này cần chú ý đến quy định, thông tƣ hiện hành để phản ánh đúng các nội dung liên quan đến chứng từ kế toán, sổ kế toán, báo cáo kế toán và các nội dung liên quan khác. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Có nhiều tiêu chí để phân loại các đơn vị SNCL, chẳng hạn nhƣ: * Căn cứ theo tính chất hoạt động, các đơn vị SNCL : - Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo bao gồm các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân nhƣ các trƣờng mầm non, tiểu học, trung học, các trung tâm kỹ thuật tổng hợp hƣớng nghiệp, trƣờng trung học chuyên nghiệp, trƣờng cao đẳng, đại học, học viện,… - Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực văn hóa thông tin nghệ thuật bao gồm các đoàn nghệ thuật, nhà văn hóa thông tin, bảo tàng, trung tâm thông tin triển lãm, thƣ viện công cộng, đài phát thanh, truyền hình,… - Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực thể dục thể thao bao gồm trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, các câu lạc bộ thể dục thể thao,… - Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực kinh tế bao gồm các viện tƣ vấn, thiết kế, quy hoạch đô thị, nông thôn; các trung tâm nghiên cứu khoa học và ứng dụng về nông, lâm, ngƣ nghiệp, giao thông, công nghiệp, địa chính,… - Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực y tế bao gồm các cơ sở khám 8 chữa bệnh nhƣ các bệnh viện, phòng khám, trung tâm y tế thuộc các Bộ, ngành và địa phƣơng; cơ sở khám chữa bệnh thuộc các viện nghiên cứu, trƣờng đào tạo y dƣợc; các cơ sở điều dƣỡng, phục hồi chức năng, các trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe,… - Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học nhƣ Sở Khoa học Công nghệ… - Các tổ chức đoàn thể, xã hội, nghề nghiệp, tổ chức quần chúng, … * Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp bao gồm: - Đơn vị SNCL tự bảo đảm kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên: Là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên bảo đảm đƣợc toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. - Đơn vị SNCL tự bảo đảm một kinh phí hoạt động thƣờng xuyên: Là những đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhƣng chƣa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, ngân sách Nhà nƣớc phải cấp một phần cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. - Đơn vị SNCL do Nhà nƣớc bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động: Là những đơn vị sự nghiệp có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách Nhà nƣớc bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động.
* Theo phân cấp quản lý tài chính, đơn vị SNCL đƣợc tổ chức theo hệ thống dọc tƣơng ứng với từng cấp ngân sách nhằm phù hợp với công tác chấp hành ngân sách cấp đó. Cụ thể đơn vị chia thành ba cấp: - Đơn vị dự toán cấp I: Là đơn vị trực tiếp nhận và quyết toán kinh phí với cơ quan quản lý ngân sách Trung ƣơng nhƣ các Bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng,. Các đơn vị dự toán cấp I đƣợc giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý và cấp phát ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp II. - Đơn vị dự toán cấp II: Là các đơn vị nhận và quyết toán kinh phí đƣợc 9 ngân sách cấp với các đơn vị dự toán cấp I và trực tiếp quản lý ngân sách của các đơn vị dự toán cấp III.
Đơn vị dự toán cấp II là các đơn vị thuộc đơn vị dự toán cấp I và là đơn vị trung gian thực hiện nhiệm vụ quản lý kinh phí nối liền giữa đơn vị dự toán cấp I với đơn vị dự toán cấp III. - Đơn vị dự toán cấp III: Là đơn vị trực tiếp chi tiêu kinh phí cho hoạt động của đơn vị và chịu trách nhiệm quyết toán kinh phí với đơn vị dự toán cấp trên theo quy định [14], [15]. Cơ chế quản lý tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập Quản lý tài chính là một bộ phận, một khâu của quản lý kinh tế - xã hội và là khâu quản lý mang tính tổng hợp. Là chủ thể quản lý, Nhà nƣớc có thể sử dụng tổng thể các phƣơng pháp, các hình thức và công cụ để quản lý hoạt động tài chính của các đơn vị sự nghiệp trong những điều kiện cụ thể nhằm đạt đƣợc những mục tiêu nhất định.
Hiện nay, hoạt động của các đơn vị SNCL đƣợc tuân thủ theo quy định của Nghị định 16/2015/NĐ-CP ngày 16/2/2015 của Chính phủ về việc “Quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị SNCL”. Theo quy định hiện hành, các đơn vị SNCL đƣợc tự chủ trên các mặt sau: - Cơ chế tự chủ về các khoản thu, mức thu: Các đơn vị SNCL đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền giao thu phí, lệ phí phải thực hiện thu đúng, thu đủ, thu kịp thời theo mức thu và đối tƣợng thu do cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quy định. Trƣờng hợp Nhà nƣớc có thẩm quyền quy định khung mức thu, đơn vị sự nghiệp công lập căn cứ nhu cầu chi phục vụ cho hoạt động, khả năng đóng góp của xã hội để quyết định mức thu cụ thể cho phù hợp với từng hoạt động, từng đối tƣợng nhƣng không vƣợt quá khung mức thu do cơ quan có thẩm quyền quy định và phải thực hiện chế độ miễn, giảm cho các đối tƣợng chính sách - xã hội theo quy định của Nhà nƣớc. - Cơ chế tiền lương, tiền công và thu nhập: 10 Đối với những hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ Nhà nƣớc giao, chi phí tiền lƣơng, tiền công cho cán bộ, viên chức và ngƣời lao động (gọi tắt là ngƣời lao động), đơn vị tính theo lƣơng cấp bậc, chức vụ do Nhà nƣớc quy định; Đối với những hoạt động cung cấp sản phẩm do Nhà nƣớc đặt hàng có đơn giá tiền lƣơng trong đơn giá sản phẩm đƣợc cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, đơn vị tính theo đơn giá tiền lƣơng quy định.
Trƣờng hợp ngƣợc lại tính theo lƣơng cấp bậc, chức vụ do Nhà nƣớc quy định; Đối với những hoạt động dịch vụ có hạch toán chi phí riêng, thì chi phí tiền lƣơng, tiền công cho ngƣời lao động đƣợc áp dụng theo chế độ tiền lƣơng trong doanh nghiệp Nhà nƣớc, ngƣợc lại, đơn vị tính theo lƣơng cấp bậc, chức vụ do Nhà nƣớc quy định. - Sử dụng kết quả hoạt động tài chính trong năm: Hàng năm, sau khi trang trải các khoản chi phí, nộp thuế và các khoản nộp khác theo quy định, phần chênh lệch thu lớn hơn chi (nếu có), đơn vị SNCL đƣợc sử dụng nhƣ sau: + Trích tối thiểu 25% để lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp. + Trả thu nhập tăng thêm cho ngƣời lao động. + Trích lập Quỹ khen thƣởng, phúc lợi, Quỹ dự phòng ổn định thu nhập.
- Nguồn tài chính đơn vị Nguồn thu của các đơn vị SNCL gồm các nguồn sau đây: + Các khoản kinh phí nằm trong dự toán đã đƣợc duyệt của năm ngân sách trƣớc nhƣng chƣa sử dụng đƣợc phép chuyển sang năm nay sử dụng tiếp. + Nguồn kinh phí cấp phát từ NSNN để thực hiện nhiệm vụ của đơn vị bao gồm nhiệm vụ thƣờng xuyên và nhiệm vụ đột xuất, kể cả nguồn viện trợ của nƣớc ngoài.