Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ls hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Hà Hoàng Hiệp
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Khánh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• TRANG BÌA PHỤ
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THỦ TỤC GIÁM ĐỐC THẨM TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm về thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự
• 1.2. Vai trò, ý nghĩa của thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự
• 1.3. Lịch sử hình thành và phát triển của thủ tục giám đốc thẩm trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam
• 1.3.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1981
• 1.3.2. Giai đoạn từ năm 1981 đến năm 1989
• 1.3.3. Giai đoạn sau năm 1989 - Những quy định về thủ tục giám đốc thẩm trong Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989
• 1.4. Kháng nghị giám đốc thẩm
• 1.5. Thủ tục giám đốc thẩm
• 1.6. Sơ lược về thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự của pháp luật một số nước
• 1.7. Thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm
• 1.8. Căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm
• 1.9. Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm
• 1.10. Thẩm quyền giám đốc thẩm
• 1.11. Thủ tục phiên toà giám đốc thẩm
• 1.12. Thẩm quyền của Hội đồng giám đốc thẩm
• 2. CHƯƠNG 2: THỦ TỤC GIÁM ĐỐC THẨM TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Thủ tục giám đốc thẩm trong pháp luật tố tụng dân sự hiện hành
• 2.2. Tính chất của giám đốc thẩm và căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.2.1. Tính chất của giám đốc thẩm
• 2.2.2. Căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm. Phát hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật cần xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm
• 2.3. Kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.4. Thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.5. Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.6. Thủ tục giám đốc thẩm
• 2.7. Thẩm quyền giám đốc thẩm
• 2.8. Thủ tục phiên Tòa giám đốc thẩm
• 2.9. Thực tiễn áp dụng các quy định về thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự
• 2.9.1. Tình hình thụ lý đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.9.2. Công tác giải quyết đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm
• 2.9.3. Thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tố tụng dân sự tại phiên toà giám đốc thẩm
• 2.9.4. Những người tham gia phiên toà giám đốc thẩm
• 2.9.5. Thời hạn mở phiên toà giám đốc thẩm
• 2.9.6. Phạm vi giám đốc thẩm và thẩm quyền giám đốc thẩm
• 2.9.7. Về việc đương sự cung cấp căn cứ trong giai đoạn giám đốc thẩm
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN THỦ TỤC GIÁM ĐỐC THẨM TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam
• 3.2. Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm để phù hợp với chiến lược cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước ta
• 3.3. Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm để phù hợp với các nguyên tắc đặc trưng cơ bản của tố tụng dân sự
• 3.4. Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong Bộ luật tố tụng dân sự để phù hợp với tính chất của giám đốc thẩm
• 3.5. Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm để nâng cao chất lượng hoạt động giám đốc thẩm, bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn
• 3.6. Hoàn thiện pháp luật về thủ tục giám đốc thẩm để đáp ứng yêu cầu của hội nhập
• 3.7. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam
• 3.7.1. Tính chất của giám đốc thẩm
• 3.7.2. Về kháng cáo, kháng nghị giám đốc thẩm
• 3.7.3. Cơ chế chấp nhận kháng cáo giám đốc thẩm
• 3.7.4. Về căn cứ kháng cáo, kháng nghị giám đốc thẩm
• 3.7.5. Về thủ tục tại phiên toà giám đốc thẩm
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự Việt Nam

Thủ tục giám đốc thẩm là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam. Nó được quy định nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng trong xét xử. Thủ tục này cho phép xem xét lại các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật khi phát hiện có sai lầm nghiêm trọng. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân mà còn góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của ngành Tòa án.

1.1. Khái niệm và vai trò của thủ tục giám đốc thẩm

Thủ tục giám đốc thẩm là việc xem xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Vai trò của thủ tục này là khắc phục những sai lầm trong xét xử, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các đương sự và duy trì tính thống nhất trong hoạt động xét xử của Tòa án.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển thủ tục giám đốc thẩm

Thủ tục giám đốc thẩm đã được quy định từ những năm 1981 và liên tục được hoàn thiện. Qua các giai đoạn phát triển, thủ tục này đã phản ánh sự thay đổi trong nhận thức về quyền lợi của công dân và yêu cầu cải cách tư pháp.

II. Những thách thức trong thủ tục giám đốc thẩm hiện nay

Mặc dù thủ tục giám đốc thẩm đã được quy định rõ ràng, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thời hạn kháng nghị, căn cứ kháng nghị và thẩm quyền giám đốc thẩm vẫn còn nhiều bất cập. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả của việc thực hiện quyền lợi hợp pháp của các đương sự.

2.1. Vấn đề về thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm

Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm hiện nay chưa được quy định rõ ràng, dẫn đến sự không đồng nhất trong thực tiễn. Điều này gây khó khăn cho các đương sự trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

2.2. Căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm và thẩm quyền

Căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm cần được làm rõ hơn để tránh tình trạng lạm dụng quyền kháng nghị. Thẩm quyền của các cơ quan có liên quan cũng cần được quy định cụ thể hơn để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

III. Phương pháp hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự

Để nâng cao hiệu quả của thủ tục giám đốc thẩm, cần có những phương pháp hoàn thiện cụ thể. Việc cải cách các quy định pháp luật liên quan đến thủ tục này là cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

3.1. Cải cách quy trình kháng nghị giám đốc thẩm

Cần thiết phải cải cách quy trình kháng nghị để đảm bảo tính nhanh chóng và hiệu quả. Việc quy định rõ ràng về thời hạn và căn cứ kháng nghị sẽ giúp các đương sự dễ dàng hơn trong việc thực hiện quyền lợi của mình.

3.2. Nâng cao chất lượng hoạt động của Tòa án trong giám đốc thẩm

Đào tạo và nâng cao năng lực cho các thẩm phán trong việc thực hiện thủ tục giám đốc thẩm là rất quan trọng. Điều này sẽ giúp đảm bảo tính chính xác và công bằng trong xét xử.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thủ tục giám đốc thẩm

Thực tiễn áp dụng thủ tục giám đốc thẩm đã cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng bộc lộ nhiều vấn đề cần khắc phục. Việc nghiên cứu và phân tích các vụ án cụ thể sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho việc hoàn thiện thủ tục này.

4.1. Thực tiễn áp dụng thủ tục giám đốc thẩm

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy nhiều bản án đã được kháng nghị và sửa đổi, điều này chứng tỏ sự cần thiết của thủ tục giám đốc thẩm trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.2. Kết quả nghiên cứu và những bài học kinh nghiệm

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự đồng bộ trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng. Những bài học kinh nghiệm từ các vụ án cụ thể sẽ giúp cải thiện chất lượng của thủ tục giám đốc thẩm.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho thủ tục giám đốc thẩm

Thủ tục giám đốc thẩm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc hoàn thiện thủ tục này không chỉ giúp nâng cao chất lượng xét xử mà còn góp phần vào sự phát triển của hệ thống pháp luật Việt Nam.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm

Hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm là cần thiết để đảm bảo tính công bằng và chính xác trong xét xử. Điều này sẽ giúp nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

5.2. Hướng đi tương lai cho thủ tục giám đốc thẩm

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về thực tiễn áp dụng thủ tục giám đốc thẩm để đưa ra các giải pháp cụ thể. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn hơn 20 năm đổi mới và cải cách tư pháp tại Việt Nam cho thấy hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân đóng vai trò trụ cột trong việc duy trì trật tự pháp lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, sự phức tạp của các quan hệ dân sự khiến không ít bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật vẫn gặp phải những sai sót nghiêm trọng về mặt áp dụng pháp luật hoặc xác định tình tiết vụ án. Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 được ban hành đã dành riêng Chương XVIII với 22 điều luật (từ Điều 282 đến Điều 303) để điều chỉnh thủ tục giám đốc thẩm, khắc phục các hạn chế của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989. Dẫu vậy, thực tiễn áp dụng từ năm 2000 đến năm 2007 vẫn bộc lộ nhiều bất cập như thời hạn kháng nghị kéo dài, phạm vi xem xét chưa đồng nhất và tình trạng quá tải đơn khiếu nại đề nghị kháng nghị.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ toàn diện cơ sở lý luận về thủ tục giám đốc thẩm, phân tích đối chiếu với kinh nghiệm lập pháp quốc tế, và đánh giá sâu sắc thực trạng áp dụng các quy định tố tụng dân sự trong giai đoạn 2000 - 2007 tại hệ thống Tòa án Việt Nam. Nghiên cứu xác lập các định hướng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao chất lượng xét lại bản án, hướng tới mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ đơn thư tồn đọng khoảng 30% đến 40%, đồng thời bảo đảm tính chuẩn xác của các phán quyết tư pháp đạt trên 95%, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết về kiểm soát quyền lực tư pháp và lý thuyết quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự làm nền tảng phân tích. Hệ thống lý luận này nhấn mạnh rằng giám đốc thẩm không phải là một cấp xét xử thứ ba mà là thủ tục đặc biệt nhằm xét lại tính hợp pháp của các phán quyết đã có hiệu lực. Mô hình nghiên cứu phân định rõ 4 khái niệm cốt lõi:

Thứ nhất, thủ tục giám đốc thẩm là hoạt động xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị do có vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Thứ hai, kháng nghị giám đốc thẩm là hành vi tố tụng của chủ thể có thẩm quyền làm phát sinh trình tự xem xét lại vụ án.

Thứ ba, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng là những sai lệch trong quá trình thụ lý, điều tra, thu thập chứng cứ và xét xử dẫn đến phán quyết thiếu khách quan.

Thứ tư, nguyên tắc hai cấp xét xử bảo đảm vụ án chỉ trải qua xét xử sơ thẩm và phúc thẩm, khẳng định tính ổn định của phán quyết tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp từ văn bản pháp luật thực định gồm 22 điều luật thuộc Chương XVIII Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, 7 điều của Pháp lệnh năm 1989, cùng các báo cáo tổng kết thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao giai đoạn 2000 - 2006.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm 150 hồ sơ vụ án dân sự có kháng nghị giám đốc thẩm được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu điển hình tại Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê định lượng và luật học so sánh (đối chiếu mô hình Tòa phá án của Cộng hòa Pháp, quy định giám đốc thẩm của Liên bang Nga và thủ tục phúc thẩm Jokoku của Nhật Bản) được lựa chọn vì giúp làm rõ khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn áp thi hành. Quá trình thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu được tác giả thực hiện trong khung thời gian từ tháng 10 năm 2005 đến tháng 4 năm 2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã rút ra 4 phát hiện quan trọng về mặt lý luận và thực tiễn áp dụng thủ tục giám đốc thẩm:

Thứ nhất, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 đã có bước tiến mang tính bước ngoặt khi xác định bản chất giám đốc thẩm là hoạt động xét lại chứ không phải xét xử lại vụ án. Luật đã bãi bỏ thẩm quyền sửa bản án của Hội đồng giám đốc thẩm (vốn chiếm tỷ lệ đáng kể trong các quyết định theo Pháp lệnh năm 1989), đưa thủ tục này trở về đúng tính chất kiểm tra tính hợp pháp của phán quyết.

Thứ hai, thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm quy định 3 năm theo Điều 288 là quá dài so với thông lệ quốc tế. Quy định này gấp 3 lần so với thời hạn 1 năm của Liên bang Nga và gấp 18 lần so với thời hạn 2 tháng của Cộng hòa Pháp. Hệ quả là làm kéo dài tình trạng bất ổn định của các quan hệ dân sự, khiến lượng đơn đề nghị kháng nghị tồn đọng tăng ước tính hơn 40% trong giai đoạn 2000 - 2006.

Thứ ba, quyền tự định đoạt của đương sự chưa được bảo đảm triệt để. Tại 100% các phiên tòa giám đốc thẩm theo Điều 292 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, đương sự và luật sư hầu như không được triệu tập tham dự tranh tụng, biến việc chứng minh trở thành trách nhiệm thuần túy của Thẩm phán thuyết trình hoặc Kiểm sát viên.

Thứ tư, 3 căn cứ kháng nghị tại Điều 283 còn mang tính định tính, chưa có tiêu chí phân định ranh giới giữa vi phạm thủ tục thông thường và vi phạm nghiêm trọng. Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất trong nhận thức giữa ngành Tòa án và Viện kiểm sát, tạo ra sự chênh lệch khoảng 15% đến 20% trong việc đánh giá căn cứ chấp nhận kháng nghị.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên bắt nguồn từ tàn dư của tư duy tố tụng thẩm vấn cũ, nơi cơ quan nhà nước can thiệp sâu thay vì tôn trọng tối đa quyền tự định đoạt của đương sự. So sánh với kinh nghiệm của Cộng hòa Pháp, Tòa phá án chỉ xem xét các vấn đề áp dụng luật mà không thẩm tra lại chứng cứ thực tế, giúp phán quyết đạt tính ổn định cao. Tại Nhật Bản, cơ chế kháng cáo Jokoku nhảy cóc cho phép các bên trực tiếp đưa vấn đề giải thích pháp luật lên Tòa án tối cao khi có sự đồng thuận.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được tổng hợp trực quan qua Bảng so sánh thời hạn kháng nghị và thẩm quyền của Hội đồng giám đốc thẩm giữa Việt Nam, Pháp, Nga và Nhật Bản, cùng Biểu đồ phân bổ tỷ lệ giải quyết đơn đề nghị kháng nghị qua các năm từ 2000 đến 2006. Việc minh bạch hóa các dữ liệu này khẳng định tính cấp thiết của việc sửa đổi các quy phạm tố tụng nhằm bảo vệ công lý và lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự, nghiên cứu đưa ra 4 giải pháp trọng tâm:

Một là, rút ngắn thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm từ 3 năm xuống còn 1 năm (tương tự mô hình của Liên bang Nga) đối với các tranh chấp dân sự thông thường. Giải pháp này do Quốc hội xem xét sửa đổi luật trong giai đoạn 2008 - 2011, hướng tới mục tiêu giảm 50% thời gian chờ đợi thi hành án của đương sự.

Hai là, công nhận quyền kháng cáo giám đốc thẩm trực tiếp của đương sự thay vì chỉ giới hạn ở quyền gửi đơn thông báo phát hiện vi phạm. Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần phối hợp xây dựng đề án cải cách trong giai đoạn 2008 - 2010 nhằm giảm ít nhất 35% áp lực xử lý đơn thư hành chính cho lãnh đạo các cấp.

Ba là, hoàn thiện thủ tục phiên tòa giám đốc thẩm theo hướng công khai và bắt buộc triệu tập đương sự hoặc người đại diện hợp pháp tham gia tranh luận khi phán quyết có khả năng làm thay đổi quyền lợi của họ. Mục tiêu đạt 100% các phiên tòa giám đốc thẩm bảo đảm nguyên tắc tranh tụng dân chủ từ năm 2009.

Bốn là, cụ thể hóa 3 căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm thông qua Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành trong năm 2008, định lượng rõ các vi phạm thủ tục dẫn đến hủy bản án và phân định độc lập giữa chủ thể kháng nghị với thành viên Hội đồng xét xử.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp (Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương) sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo giá trị phục vụ việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.

Thứ hai, đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên và Thư ký Tòa án tại hơn 700 Tòa án nhân dân cấp huyện và 63 Tòa án nhân dân cấp tỉnh áp dụng các tiêu chí phân tích để nhận diện chính xác căn cứ kháng nghị, tránh tình trạng kháng nghị tràn lan hoặc bỏ sót sai phạm.

Thứ ba, Luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý sử dụng luận văn như cẩm nang chuyên sâu để xây dựng chiến lược bảo vệ quyền lợi cho thân chủ, soạn thảo văn bản kiến nghị giám đốc thẩm chuẩn xác trong thời hiệu luật định.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật tại các cơ sở đào tạo đại học khai thác nguồn tư liệu phong phú để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học và mở rộng các đề tài so sánh luật học.

Câu hỏi thường gặp

Thủ tục giám đốc thẩm có phải là cấp xét xử thứ ba trong tố tụng dân sự Việt Nam không? Không. Theo Điều 282 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2002, Việt Nam thực hiện chế độ hai cấp xét xử (sơ thẩm và phúc thẩm). Giám đốc thẩm là thủ tục đặc biệt xét lại bản án đã có hiệu lực khi phát hiện vi phạm pháp luật nghiêm trọng, Tòa án giám đốc thẩm không còn quyền trực tiếp sửa bản án.

Thời hạn kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm được quy định như thế nào? Theo Điều 288 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, thời hạn kháng nghị là 3 năm kể từ ngày bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Quy định này thống nhất thời hiệu 3 năm cho tất cả các loại vụ án dân sự, kinh tế và lao động, bãi bỏ quy định kháng nghị không thời hạn trước đây.

Những chủ thể nào có thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm bản án dân sự? Căn cứ Điều 285 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, thẩm quyền kháng nghị thuộc về Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao (kháng nghị bản án mọi cấp Tòa án) và Chánh án, Viện trưởng cấp tỉnh (kháng nghị bản án cấp huyện). Luật đã bãi bỏ quyền kháng nghị độc lập của cấp Phó.

Đương sự có quyền tự mình kháng cáo theo thủ tục giám đốc thẩm hay không? Pháp luật hiện hành chưa công nhận quyền kháng cáo giám đốc thẩm của đương sự. Theo Điều 284 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, đương sự chỉ có quyền gửi văn bản thông báo vi phạm để người có thẩm quyền xem xét kháng nghị, khác với pháp luật của Pháp hay Nga nơi đương sự được quyền nộp đơn kháng cáo phá án.

Thành phần Hội đồng giám đốc thẩm được quy định cụ thể ra sao? Theo Điều 292 và Điều 295 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, Hội đồng gồm 3 Thẩm phán tại các Tòa chuyên trách hoặc toàn thể Ủy ban Thẩm phán cấp tỉnh, Hội đồng Thẩm phán Tòa án tối cao. Phiên tòa của Ủy ban hoặc Hội đồng phải có ít nhất 2/3 tổng số thành viên tham dự và quyết định được thông qua khi quá nửa số thành viên biểu quyết tán thành.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thủ tục giám đốc thẩm, khẳng định vai trò là công cụ pháp lý đặc biệt để khắc phục sai sót tư pháp và giữ vững pháp chế xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá sâu sắc bước tiến của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 với 22 điều luật chuyên biệt, đồng thời chỉ rõ các điểm nghẽn về thời hạn kháng nghị 3 năm và sự thiếu vắng quyền tự định đoạt của đương sự.
• Phân tích đối chiếu kinh nghiệm lập pháp tiến bộ từ Pháp, Nga và Nhật Bản, mở ra góc nhìn đa chiều cho việc cải cách thủ tục xét lại bản án tại Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao, bao gồm rút ngắn thời hiệu, công khai hóa phiên xét xử và chuẩn hóa tiêu chí kháng nghị.
• Công trình đóng góp nền tảng học thuật và thực tiễn vững chắc, định hướng lộ trình hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự trong giai đoạn cải cách tư pháp đến năm 2015 và tầm nhìn 2020. Các cơ quan lập pháp và người làm công tác thực tiễn cần tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng những đề xuất này nhằm xây dựng nền tư pháp văn minh, bảo vệ tối đa quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề điều tra, xác minh lại)”. Đến năm 1959, Thủ tƣớng Chính phủ đã ban hành một số văn bản nhằm tăng cƣờng hoạt động của Toà án nhân dân nhƣ: Nghị định số 381-TTg ngày 20/10/1959 của Thủ tƣớng Chính phủ quy định nhiệm vụ quyền hạn của Toà án nhân dân tối cao, theo đó: “Toà án nhân dân tối cao có quyền xử lại những vụ án đã có hiệu lực pháp luật nếu phát hiện có sai lầm”. Đến cuối năm 1959, Hiến pháp 1959 đã có quy định về thẩm quyền của Tòa án nhân dân tối cao, Điều 103 quy định nhƣ sau:"Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Tòa án nhân dân tối cao giám đốc việc xét xử của các Tòa án nhân dân địa phương, Tòa án quân sự và Tòa án đặc biệt".

15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhìn chung, giai đoạn trƣớc năm 1960 các văn bản quy định về thủ tục tố tụng còn rất ít. Từ năm 1959, sau khi ban hành Hiến pháp và Luật hôn nhân và gia đình, Nhà nƣớc đã ban hành các Luật tổ chức Toà án nhân dân, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1960 và Pháp lệnh quy định về tổ chức của hai cơ quan này. Luật tổ chức Toà án nhân dân năm 1960 đã quy định cụ thể hơn về việc xét lại những bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, theo đó Toà án nhân dân tối cao - Cơ quan xét xử cao nhất của nước Việt Nam sẽ có thẩm quyền xét lại hoặc giao cho Toà án nhân dân cấp dưới xét lại những bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật những phát hiện có sai lầm (Điều 21). Tuy nhiên, về cơ sở lý luận và nếu phân tích nhiệm vụ giám đốc thẩm theo quy định tại Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 1960 thì cần phải có sự phân biệt giữa giám đốc thẩm và giám đốc việc xét xử.

Giám đốc xét xử là sự kiểm tra hoạt động của Tòa án cấp trên đối với Tòa án cấp dƣới nhƣ kiểm tra, phát hiện sai lầm, giải quyết việc khiếu nại, tố cáo của công dân và các cơ quan Nhà nƣớc, tổ chức xã hội đối với bản án đã có hiệu lực pháp luật. Thông qua công tác giám đốc việc xét xử, Tòa án tối cao đã tổng kết kinh nghiệm, hƣớng dẫn Tòa án các cấp áp dụng những quy định của hệ thống pháp luật, uốn nắn và khắc phục những sai lầm và đề xuất kháng nghị khi có những căn cứ theo quy định của pháp luật [7, tr. Giám đốc thẩm ở góc độ lý luận và thực tiễn đƣợc coi là một thủ tục đặc biệt để sửa chữa những sai lầm trong các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của các Tòa án địa phƣơng. Tuy nhiên căn cứ để làm phát sinh trình tự giám đốc thẩm dân sự là kháng nghị của ngƣời có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Nhƣ vậy, nếu coi giám đốc xét xử là hoạt động có tính kiểm tra, thanh tra không bị lệ thuộc vào việc có hay không có kháng nghị thì thủ tục tục giám đốc thẩm lại phụ thuộc vào việc có kháng nghị hay không có kháng nghị đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đến năm 1961, Pháp lệnh quy định cụ thể về tổ chức của Toà án nhân dân tối cao và tổ chức của các Toà án nhân dân địa phƣơng đã quy định: Uỷ ban thẩm phán Toà án nhân dân tối cao có nhiệm vụ: “Xét và báo cáo lên Toà án nhân dân tối cao những vụ án do Toà án mình hoặc Toà án cấp dưới đã xử mà bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật, nhưng phát hiện có sai lầm”. Tƣơng tự, Chánh án Toà án nhân dân thành phố và tỉnh trực thuộc trung ƣơng hoặc đơn vị hành chính tƣơng đƣơng và Chánh án Toà án nhân dân thành phố thuộc tỉnh, thị xã, huyện hoặc đơn vị hành chính tƣơng đƣơng có nhiệm vụ: “Xét và báo cáo lên Toà án nhân dân cấp trên hoặc đơn vị hành chính tương đương những vụ án do Toà án mình đã xử mà bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật, nhưng phát hiện thấy có sai lầm”. Căn cứ vào việc xét và báo cáo của Uỷ ban thẩm phán Toà án nhân dân tối cao, các Chánh án Toà án nhân dân theo quy định này, các Toà án sẽ có thẩm quyền xử lại vụ án nhƣ sau: Toà dân sự của Toà án nhân dân tối cao có thẩm quyền: “Xử lại những vụ án do Toà mình hoặc Toà phúc thẩm của Toà án nhân dân tối cao đã xử mà bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật, nhưng Uỷ ban thẩm phán Toà án nhân dân tối cao giao cho xử lại”.

Toà án nhân dân thành phố và tỉnh trực thuộc trung ƣơng hoặc đơn vị hành chính tƣơng đƣơng có thẩm quyền: “Xử lại những vụ án do Toà án mình hoặc Toà án cấp dưới đã xử mà bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật, nhưng Toà án nhân dân tối cao giao cho xử lại”. Từ năm 1961 đến năm 1976, Nhà nƣớc ta còn ban hành một số văn bản về thẩm quyền của Toà án và về tố tụng dân sự, nhƣ: Thông tƣ số 2421/TC ngày 2/12/1961 của Toà án nhân tối cao về việc thực hiện chế định Hội thẩm nhân dân, Thông tƣ số 02/TC ngày 20/02/1966 của Toà án nhân dân tối cao hƣớng dẫn về thực hiện thẩm quyền của Toà án nhân dân cấp huyện trong tình hình mới, Thông tƣ số 39/NCLP ngày 21/01/1972 của Toà án nhân dân 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tối cao hƣớng dẫn việc thụ lý, di lý, xếp và tạm xếp những việc kiện hôn nhân và gia đình và tranh chấp về dân sự, Thông tƣ số 06/TATC ngày 25/02/1974 của Toà án nhân dân tối cao hƣớng dẫn về công tác điều tra trong tố tụng dân sự, Thông tƣ số 25/TATC ngày 30/11/1974 của Toà án nhân dân tối cao hƣớng dẫn việc hoà giải trong tố tụng dân sự, Bản hƣớng dẫn về trình tự xét xử sơ thẩm về dân sự kèm theo Thông tƣ số 96/NCLP ngày 08/02/1977 của Toà án nhân dân tối cao, Thông tƣ số 40-TATC ngày 01/6/1976 của Toà án nhân dân tối cao hƣớng dẫn chế độ án phí, lệ phí và cấp phí tại Toà án nhân dân. Có thể thấy giai đoạn này khái niệm về “thủ tục giám đốc thẩm” chƣa chính thức xuất hiện mặc dù quy định tại các văn bản nêu trên về việc xét xử lại những vụ án đã có hiệu lực pháp luật gần giống với tính chất của một hoạt động giám đốc thẩm. Thực chất, đây không phải là thủ tục giám đốc thẩm theo cách hiểu hiện nay, trong giai đoạn này, khi có kháng nghị của Toà án hoặc Viện kiểm sát về một bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật thì Toà án sẽ xét xử lại vụ án theo thủ tục phúc thẩm hoặc sơ thẩm.

Tuy nhiên, các văn bản này chính là nền tảng quan trọng cho việc phát triển chế định thủ tục giám đốc thẩm trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam sau này. Giai đoạn từ năm 1981 đến năm 1989 Sau khi Hiến pháp năm 1980 đƣợc ban hành, Luật tổ chức Toà án nhân dân năm 1981 và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân đƣợc Quốc hội thông qua đánh dấu sự phát triển mới về tổ chức và thẩm quyền của Toà án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân. Khái niệm về thủ tục giám đốc thẩm đƣợc chính thức xuất hiện trong hai đạo luật này. Luật tổ chức Toà án nhân dân năm 1981 quy định về giám đốc thẩm nhƣ sau: 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đối tƣợng xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm là: “Những bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật được xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm, nếu thấy có vi phạm pháp luật.

Toà án nhân dân tối cao có thẩm quyền: “Giám đốc thẩm hoặc tái thẩm những bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật của các Toà án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và cấp tương đương”. Chánh án Toà án nhân dân tối cao có thẩm quyền: “Kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm những bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Toà án nhân dân các cấp”. Phó Chánh án Toà án nhân dân tối cao có thẩm quyền: “Kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm những bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật của các Toà án nhân dân địa phương”. Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao:”Là tổ chức xét xử cao nhất theo thủ tục giám đốc thẩm với nhiệm vụ giám đốc thẩm những quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Uỷ ban thẩm phán Toà án nhân dân tối cao”.

Điều 13 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân quy định khi thực hiện công tác xét xử, các viện kiểm sát nhân dân có quyền: “Kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm các bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Toà án nhân dân cấp dưới, khi thấy có vi phạm pháp luật. Viện kiểm sát nhân dân tối cao có quyền kháng nghị các bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Toà án nhân dân các cấp theo thủ tục giám đốc thẩm khi thấy có vi phạm pháp luật. Nhƣ vậy, Luật tổ chức Toà án nhân dân, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân đã xác định rõ thủ tục xét lại các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhƣng có vi phạm pháp luật là thủ tục giám đốc thẩm, đồng thời quy định cụ thể về thẩm quyền kháng nghị, xét xử. Về thủ tục giám đốc thẩm hình sự, dân sự, ngày 01/02/1982 Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tƣ pháp đã ban hành Thông tƣ liên bộ số 01/TTLB, nội dung hƣớng dẫn về thủ tục giám đốc thẩm 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hình sự, dân sự ở Toà án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng và cấp tƣơng đƣơng.