Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHẬP KHẨU VÀ QUY TRÌNH NHẬP KHẨU HÀNG HÓA 1.1 Cơ sở lý luận về nhập khẩu 1.1 Khái niệm về nhập khẩu Theo dòng thời gian, ngày nay Việt Nam đang dần khẳng định vị thế của mình trong các tổ chức quốc tế và cùng với đó là sự phát triển của hoạt động ngoại thương. Xuất nhập khẩu hàng hóa trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động kinh tế của đất nước. Về mặt lý thuyết thì nhập khẩu được hiểu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là sự trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ là môi giới và thường tính trong một khoảng thời gian nhất định. Theo khoản 2, điều 28, chương 2 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005: “Nhập khẩu hàng hoá là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”.
Nhập khẩu có vai trò quan trọng trong nền kinh tế của một quốc gia, đảm bảo sự phát triển ổn định của những ngành kinh tế mũi nhọn mỗi nước đồng thời khai thác triệt để lợi thế so sánh của quốc gia, góp phần thực hiện chuyên môn hóa cao trong lao động và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế. Như vậy, có thể nói rằng nhập khẩu là việc mua bán hàng hóa, dịch vụ từ các nhà sản xuất, cung ứng nước ngoài về phục vụ các nhu cầu trong nước. Điều này đã và đang góp phần làm cho chủng loại hàng hóa trên thị trường nội địa trở nên phong phú và đa dạng, người tiêu dùng có cơ hội lựa chọn nhiều loại hàng hóa hơn cho nhu cầu của mình.2 Các hình thức nhập khẩu Nhập khẩu trực tiếp Đối với hình thức này thì người mua và người bán hàng hóa trực tiếp giao dịch với nhau, quá trình mua và bán không hề ràng buộc lẫn nhau. Bên mua có thể mua mà không bán và ngược lại.
Nhập khẩu trực tiếp được tiến hành khá đơn giản. Trong đó, bên nhập khẩu muốn ký kết được hợp đồng kinh doanh nhập khẩu thì phải nghiên cứu thị trường, tìm kiếm đối tác phù hợp, ký kết và thực hiện hợp đồng, tự bỏ vốn, chịu mọi rủi ro và chi phí trong giao dịch… Nhập khẩu ủy thác 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhập khẩu ủy thác được hiểu là hoạt động dịch vụ thương mại theo đó chủ hàng thuê một đơn vị trung gian thay mặt và đứng tên nhập khẩu hàng hóa bằng hợp đồng ủy thác. Các doanh nghiệp trong nước có vốn ngoại tệ riêng và có nhu cầu nhập khẩu một loại hàng hóa nào đó, tuy nhiên lại không được phép nhập khẩu trực tiếp, hoặc gặp khó khăn trong quá trình kiếm, giao dịch với đối tác nước ngoài thì sẽ thuê những các doanh nghiệp có chức năng thương mại quốc tế tiến hành nhập khẩu cho mình. Trách nhiệm của bên nhận ủy thác là phải cung cấp thông tin về thị trường, giá cả, khách hàng, những điều kiện có liên quan đến đơn hàng được ủy thác, ký kết hợp đồng và thực hiện các thủ tục liên quan đến nhập khẩu.
Với hình thức này, doanh nghiệp thực hiện nghiệp vụ nhập khẩu ủy thác không phải bỏ vốn, không cần xin hạn ngạch cũng như không phải tìm kiếm đối tác, giá cả… Đổi lại bên ủy thác sẽ trả phí dịch vụ cho bên nhận ủy thác nhập khẩu. Tạm nhập tái xuất Tạm nhập tái xuất là hình thức mà thương nhân Việt Nam nhập khẩu tạm thời hàng hóa vào Việt Nam, nhưng sau đó lại xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam sang một nước khác. Hình thức này là tiến hành nhập khẩu hàng hóa nhưng không để tiêu thụ trong nước mà để xuất khẩu sang một nước thứ ba nhằm thu lợi nhuận. Giao dịch này bao gồm cả nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu lại lượng ngoại tệ lớn hơn số vốn ban đầu đã bỏ ra.
Khi tiến hành tạm nhập tái xuất, doanh nghiệp cần tiến hành đồng thời hai hợp đồng riêng biệt, gồm: hợp đồng mua hàng ký với thương nhân nước xuất khẩu và hợp đồng bán hàng ký với thương nhân nước nhập khẩu. Nhập khẩu gia công Nhập khẩu gia công là hình thức nhập khẩu mà bên nhập khẩu cũng là bên nhận gia công thực hiện nhập khẩu nguyên vật liệu hay bán thành phẩm từ bên đặt gia công để tiến hành gia công hàng hóa theo hợp đồng gia công. Nhập khẩu liên doanh Nhập khẩu liên doanh là hình thức nhập khẩu trên cơ sở một liên kết kinh tế. Liên kết này được hình thành một cách tự nguyện giữa các doanh nghiệp, trong đó có ít nhất một doanh nghiệp kinh doanh nhập khẩu trực tiếp.
Liên kết kinh tế này cùng phối hợp các kỹ năng để giao dịch, đưa ra biện pháp, chính sách, đường lối để hoạt động nhập khẩu có lợi nhất cho tất cả các bên tham gia liên kết. Hình thức này chứa đựng ít rủi ro hơn so với hình thức nhập khẩu trực tiếp, vì có sự chia sẻ nghĩa 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vụ cho các bên tham gia liên kết, nhưng đồng thời mức lợi nhuận cũng thấp hơn do có sự chia sẻ lợi ích.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhập khẩu Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh nhập khẩu của doanh nghiệp. Trong đó, bao gồm các yếu tố môi trường bên ngoài và các yêu tố bên trong của doanh nghiệp. Cả hai yếu tố đều có tác động và song hành với nhau ảnh hưởng đến quy trình nhập khẩu của doanh nghiệp.1 Các yếu tố môi trường bên ngoài doanh nghiệp A.
Môi trường kinh tế Các yếu tố môi trường kinh tế bao gồm các yếu tố như các quan hệ kinh tế quốc tế, sự phát triển của nền sản xuất trong và ngoài nước, sự biến động của tỷ giá hối đoái, sự phát triển của cơ sở hạ tầng,… tất cả các yếu tố này đều ảnh hưởng đến hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp. Những biến động này vừa tạo ra cơ hội mở rộng cho doanh nghiệp vừa tạo ra các thách thức mà doanh nghiệp phải đối mặt trên thị trường quốc tế. Để đảm bảo một quy trình nhập khẩu diễn ra suôn sẻ, doanh nghiệp phải theo dõi, đưa ra các dự báo của từng biến cố để tìm ra giải pháp tương ứng cho từng thời điểm cụ thể. Nhằm tận dụng, khai thác triệt để những cơ hội, giảm thiểu những rủi ro.
Các yếu tố môi trường kinh tế tác động đến quy trình nhập khẩu của doanh nghiệp trên nhiều phương diện như sau: Tốc độ tăng trưởng kinh tế: Tốc độ tăng trưởng kinh tế tỷ lệ thuận với sức mua hàng hóa, dịch vụ của người tiêu dùng. Nếu tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, làm cho thu nhập người dân tăng, khả năng thanh toán tăng thì sức mua các hàng hóa, dịch vụ sẽ tăng lên. Ngược lại, khi nền kinh tế đi vào suy thoái với những biến động không thể dự báo trước được, thu nhập của người dân giảm, dẫn đến người dân phải thắt chặt chi tiêu, đặc biệt là những chi tiêu không thật sự cần thiết. Các quan hệ kinh tế quốc tế: chúng có tác động trực tiếp đến quy trình nhập khẩu của doanh nghiệp.
Cùng với sự phát triển của xu hướng toàn cầu hóa mạnh mẽ như hiện nay, các quan hệ kinh tế quốc tế ngày càng gia tăng về cả số lượng và chất lượng. Nền kinh tế hội nhập, ngày càng nhiều các tổ chức kinh tế quốc tế: WTO, ASEAN, APEC,… và đang ngày càng khẳng định vai trò của mình trong hoạt động kinh tế. Với các chính sách đặc biệt về thuế quan, thị trường,… các quốc gia thành viên ngày càng có nhiều cơ hội phát triển với nhiều lợi ích thiết thực. Cùng với đó, các nhà nhập khẩu nước ngoài 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có nhiều cơ hội trong việc tiếp xúc với với các nhà cung ứng sản phẩm hơn, đưa ra các đánh giá khách quan về nhà các nhà cung ứng.
Tất cả những điều đó đều giúp quy trình nhập khẩu được hoàn thiện và chặt chẽ hơn. Sự phát triển của nền kinh tế trong nước và quốc tế có ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp. Khi nền sản xuất trong nước có thể cung cấp các mặt hàng phải nhập khẩu trước đây, thì sự cạnh tranh giữa hai nguồn hàng hóa trở nên gay gắt và đầy áp lực. Nhu cầu nhập khẩu hàng hóa của doanh nghiệp sẽ có chiều hướng đi xuống.
Tuy nhiên, trong trường hợp nền sản xuất trong nước vẫn không thể đáp ứng được nhu cầu ở mức công nghệ cao hơn, hiện đại hơn, thì nhập khẩu hàng hóa là phương án vô cùng cần thiết. Qua đây có thể thấy rõ được tác động trực tiếp của sự phát triển trong trình độ sản xuất của quốc gia tới hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp. Sự biến động tỷ giá hối đoái có tác động trực tiếp tới doanh thu và chi phí của doanh nghiệp nhập khẩu. Mọi việc thanh toán và tính giá trong kinh doanh nhập khẩu đều sử dụng đến ngoại tệ và tỷ giá hối đoái là cơ sở để so sánh giá cả của hàng hoá trong nước và hàng hoá thế giới, đồng thời phục vụ cho sự lưu thông tiền tệ và hàng hoá của các quốc gia.
Sự biến động của tỷ giá hối đoái có thể gây những biến động lớn trong tỷ trọng hàng nhập khẩu. Tuy vậy, tỷ giá hối đoái tăng còn có tác động khuyến khích hàng xuất khẩu, sản xuất trong nước tăng, cơ hội việc làm được mở rộng, đồng thời cải thiện cán cân thanh toán quốc tế. Ngược lại, khi tỷ giá hối đoái giảm, đồng nội tệ tăng giá, nhà nhập khẩu sẽ phải bỏ một lượng ngoại tệ ít hơn để nhập khẩu hàng hóa về. Hoạt động này làm giá hàng nhập khẩu giảm, kích thích tiêu dùng hàng nhập khẩu trong nước, doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu hàng hóa.
Các doanh nghiệp trong nước hạn chế xuất khẩu, cán câm thanh toán chuyển dịch theo hướng bất lợi. Như vậy, tỷ giá hối đoái dù biến động theo chiều hướng nào cũng có tác động và ảnh hưởng trực tiếp tới quy trình nhập khẩu của doanh nghiệp. Chế độ chính sách pháp luật trong nước và quốc tế: Hoạt động nhập khẩu được tiến hành giữa các chủ thể thuộc các quốc gia khác nhau.