mở đầu, 3 chƣơng và kết luận. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện. Chƣơng 2: Thực trạng quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội huyện Phù Ninh. Chƣơng 3: Quan điểm và các giải pháp chủ yếu hoàn thiện và thực hiện quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội huyện Phù Ninh đến năm 2020.
10 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CẤP HUYỆN 1. Khái luận về quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện 1. Bản chất, đặc điểm quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội 1. Các khái niệm cơ bản * Hoạch định phát triển: là quá trình liên tục, bao gồm các quyết định, lựa chọn về cách sử dụng các nguồn lực sẵn có khác nhau, với mục đích đạt được những mục tiêu cụ thể trong tương lai [17; tr.
Hoạch định phát triển bao gồm quá trình xác định mục tiêu trong tƣơng lai và những phƣơng tiện thích hợp để thực hiện mục tiêu đó. Nhƣ vậy, quy hoạch phát triển không chỉ thể hiện ƣớc vọng, năng lực và tầm nhìn của nhà quản lý, mà còn là nhận thức những điều kiện và khả năng phát triển. * Hoạch định phát triển kinh tế - xã hội: là sự thể hiện ý đồ phát triển trong tương lai của nhà nước bằng các mục tiêu kinh tế - xã hội và những giải pháp chính sách phối hợp để thực thi và đạt được các mục tiêu đã đặt ra [17; tr. Hoạch định phát triển kinh tế - xã hội đúng đắn cho phép khai thác đƣợc các tiềm năng, thế mạnh của đất nƣớc và mỗi địa phƣơng; chủ động phòng tránh và khắc phục các tác động tiêu cực, những mặt trái trong quá trình phát triển.
Do đo, hoạch định phát triển kinh tế - xã hội góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia cũng nhƣ các ngành, địa phƣơng. * Chiến lược phát triển kinh tế xã hội (chủ yếu ở tầm quốc gia ) được hiểu đầy đủ là một hệ thống các phân tích, đánh giá và lựa chọn thể hiện những quan điểm, tầm nhìn, mục tiêu của một quá trình phát triển mong muốn và sự nhất quán về con đường, các giải pháp cơ bản để thực hiện 11 [ 17; tr. Các bộ phận chiến lƣợc thuộc phạm vi chiến lƣợc phát triển kinh tế- xã hội xét trên phạm vi tổng thể quốc gia, bao gồm: chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội của cả nƣớc; chiến lƣợc phát triển ngành, lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân; chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội vùng, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng. đặc trƣng cơ bản của chiến lƣợc khác với các văn bản hoạch định khác, bao gồm: Tính chất dài hạn và sự tƣơng đối trong phân đoạn thời gian; tính chất định tính là chủ yếu; tính kết quả và thể hiện sự đột phá.Nội dung của chiến lƣợc phát triển kinh tế -xã hội đó là trả lời đƣợc các câu hỏi: Chúng ta đang đứng ở đâu? muốn đi đến đâu? Đi bằng cách nào? Và làm thế nào biết đƣợc đã đi đúng và đã đi đến? vì vậy để trả lời cho các câu hỏi này phải xá định đƣợc điểm xuất phát của chiến lƣợc; xác định đƣợc đích đến của chiến lƣợc; tìm ra con đƣờng kết nối hiện tại và tƣơng lai.
* Quy hoạch phát triển: Đây là sự cụ thể hóa của hoạch định phát triển; là sự bố trí chiến lƣợc về thời gian và không gian lãnh thổ, xây dựng khung vĩ mô về tổ chức không gian để chủ động hƣớng tới mục tiêu, đạt hiệu quả cao, phát triển bền vững. Quy hoạch phát triển là một bƣớc cụ thể hóa hoạch định phát triển, gắn với điều kiện cụ thể của một ngành, địa phƣơng hay quốc gia. * Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội: là văn bản luận chứng và lựa chọn phương án phát triển hợp lý tổ chức kinh tế - xã hội dài hạn (ít nhất là 5 năm) trên một không gian lãnh thổ nhất định [17; tr. Đây là công cụ quan trọng nhà nƣớc (trung ƣơng và địa phƣơng) có thể mở rộng quy mô huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, khai thác các tiềm năng, đẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện và nâng cao đời sống dân cƣ.
Theo Nghị định số 92/2006/NĐ-CP ngày 07/9/2006 của Chính Phủ về lập, phê duyệt và quản lý quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội và Nghị định số 04/2008/NĐ-CP về sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 92/2006/NĐ-CP thì quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội ở Việt 12 Nam bao gồm: Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội của cả nƣớc; quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội của vùng; vùng kinh tế trọng điểm; quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội cấp tỉnh, cấp huyện; quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực cấp quốc gia, cấp tỉnh; quy hoạch phát triển các sản phẩm chủ yếu cấp quốc gia, cấp tỉnh[13,14; tr. Bản chất của quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội đƣợc tiến hành phổ biến trên thế giới với những trình độ rất khác nhau. Nhà nƣớc với vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế vì lợi ích chung của xã hội đã sử dụng công cụ quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội để thúc đẩy sự phát triển của cả một quốc gia hay của một địa phƣơng. Nếu quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội đƣợc thực hiện tốt sẽ huy động và nâng cao đƣợc hiệu quả sử dụng các nguồn lực; phát huy đƣợc tiềm năng, thế mạnh của đất nƣớc và của mỗi địa phƣơng.
Xét về bản chất, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội là sự can thiệp, định hƣớng của nhà nƣớc vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội là mong muốn, khát vọng của nhà nƣớc đƣợc thể hiện ở một loạt các mục tiêu kinh tế - xã hội cần đạt đƣợc trong một khoảng thời gian nhất định. Đồng thời, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội còn là cách thức tác động, định hƣớng, điều hành của nhà nƣớc nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đặt ra. Bản chất của quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội là giống nhau nhƣng biểu hiện của nó lại khác nhau ở mỗi quốc gia, địa phƣơng.
Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội đƣợc thực hiện theo mệnh lệnh của nhà nƣớc. Do đó, các quy hoạch thƣờng mang tính chủ quan, ít có khả năng trở thành hiện thực hoặc phải trả giá rất đắt về sử dụng các nguồn lực. 13 Trong nền kinh tế thị trƣờng, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội muốn đạt đƣợc mục tiêu đề ra, nhà nƣớc phải vận dụng, phải tuân thủ các quy luật thị trƣờng. Các nguồn lực có hạn nên việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực đƣợc đặc biệt quan tâm.
Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội phải trả lời các câu hỏi: mục tiêu quy hoạch là gì? Cần phải làm gì để thực hiện các mục tiêu đặt ra? Tổ chức không gian kinh tế - xã hội và các mô hình tổ chức các hoạt động kinh tế - xã hội nhƣ thế nào là phù hợp? Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội phải là một bản luận chứng khoa học, chứng minh đƣợc sự hợp lý, tính hiệu quả, tính khả thi của phƣơng án phát triển đã đƣợc lựa chọn. Đặc điểm của quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện Trên phạm vi cấp huyện, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội có những đặc điểm chủ yếu sau: Thứ nhất, gắn với điều kiện cụ thể của huyện. Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội bao giờ cũng đƣợc xác định trong một phạm vi nhất định (lãnh thổ hoặc lĩnh vực). Mỗi huyện có những đặc điểm riêng về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội…nên mục tiêu phát triển và các nguồn lực đảm bảo sẽ khác nhau.
Bởi vậy, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện phải căn cứ vào đặc điểm riêng của từng huyện, không đƣợc rập khuôn máy móc. Thứ hai, phụ thuộc vào quy hoạch của tỉnh và của quốc gia. Theo phân cấp quản lý hành chính, huyện là bộ phận cấu thành của tỉnh, chịu sự quản lý trực tiếp của tỉnh. Do đó, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện không chỉ phải căn cứ vào đặc điểm riêng của từng huyện, mà còn phải căn cứ vào quy hoạch kinh tế - xã hội của tỉnh.
14 Thứ ba, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội mang tính cụ thể cả về thời gian, có thể là 5, 10, 15, 20 năm hay nhiều hơn nữa. Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện cũng vậy nhƣng vì phụ thuộc vào của tỉnh và của quốc gia nên dễ bị thay đổi. Khi có sự điều chỉnh quy hoạch của tỉnh, của quốc gia, quy hoạch cấp huyện sẽ phải thay đổi. Do vậy, phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện không nên quy hoạch trong thời gian quá dài.
Các nhân tố ảnh hưởng đến quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp huyện 1. Điều kiện tự nhiên Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội trƣớc hết phải tính đến điều kiện tự nhiên. Sở dĩ nhƣ vậy là vì, điều kiện tự nhiên ảnh hƣởng trực tiếp đến sự phát triển ngành nông nghiệp, từ cơ cấu cây trồng, vật nuôi… đến năng suất, chất lƣợng sản phẩm. Sự phát triển của lâm nghiệp, ngƣ nghiệp cũng tƣơng tự nhƣ vậy.
Điều kiện tự nhiên còn ảnh hƣởng to lớn đến sự phát triển công nghiệp, xây dựng (các nguồn nguyên, nhiên, vật liệu, nguồn nƣớc…), các ngành dịch vụ. Vì vậy, quy hoạch phát triển công nghiệp, xây dựng và dịch vụ ở mỗi huyện sẽ khác nhau. Trình độ phát triển kinh tế - xã hội Trình độ phát triển kinh tế - xã hội trƣớc hết ảnh hƣởng đến việc lập quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Kinh tế - xã hội phát triển càng cao, hiểu biết của đội ngũ cán bộ làm công tác quy hoạch càng cao, việc lập quy hoạch càng chính xác, dễ dàng, thuận lợi.
Ngƣợc lại, ở những địa phƣơng còn chậm phát triển, việc quy hoạch sẽ rất khó khăn. 15 Trình độ phát triển kinh tế - xã hội còn ảnh hƣởng đến các nguồn lực.