phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sơ lý luận và thực tiển của hoàn thiện quy hoạch cơ cấu kinh tế cấp huyện. Hoàn thiện quy hoạch cơ cấu kinh tế của huyện Hƣng Nguyên, tỉnh Nghệ An đến năm 2020. Quan điểm và các giải pháp chủ yếu thực hiện hoàn thiện quy hoạch cơ cấu kinh tế huyện Hƣng Nguyên, tỉnh Nghệ An đến năm 2020.
5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOÀN THIỆN QUY HOẠCH CƠ CẤU KINH TẾ CẤP HUYỆN 1. Khái niệm về cơ cấu kinh tế và hoàn thiện quy hoạch cơ cấu kinh tế cấp huyện 1. Bản chất, đặc điểm quy hoạch cơ cấu kinh tế 1. Các khái niệm cơ bản *Cơ cấu kinh tế: Nền kinh tế bao gồm nhiều ngành, lĩnh vực, bộ phận.
Các bộ phận cấu thành nền kinh tế này không tồn tại một cách biệt lập, tách rời mà vận động và phát triển trong mối liên hệ chặt chẽ, phức tạp, lệ thuộc vào nhau cả về quy mô và trình độ. Điều đó có nghĩa là nền kinh tế tồn tại, vận động và phát triển nhƣ một cơ thể thống nhất. Cấu trúc của nền kinh tế bao gồm các ngành, các thành phần, các vùng, các lĩnh vực kinh tế. và các mối quan hệ hữu cơ (phụ thuộc vào nhau cả về quy mô và trình độ) giữa chúng đƣợc gọi là cơ cấu kinh tế.
Cơ cấu ngành kinh tế là cơ cấu của nền kinh tế xét về phƣơng diện kinh tế - kỹ thuật. Đó là tổng thể các quan hệ, sự lệ thuộc lẫn nhau giữa các ngành, các lĩnh vực kinh tế.Mác, cơ cấu kinh tế của xã hội là toàn bộ những quan hệ sản xuất phù hợp với quá trình phát triển nhất định của các lực lƣợng sản xuất vật chất. Mác đồng thời nhấn mạnh, khi phân tích cơ cấu, phải chú ý đến cả hai khía cạnh là chất lƣợng và số lƣợng, cơ cấu chính là sự phân chia về chất và tỷ lệ về số lƣợng của những quá trình sản xuất xã hội. Nhƣ vậy, cơ cấu kinh tế là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế với vị trí, tỷ trọng tƣơng ứng của chúng và mối quan hệ hữu cơ tƣơng đối ổn định hợp thành.
6 * Hoạch định phát triển: là toàn bộ quá trình bao gồm các quyết định, lựa chọn về cách sử dụng các nguồn lực sẵn có nhằm thực hiện các mục tiêu cụ thể trong tƣơng lai. Hoạch định phát triển có vai trò to lớn trong sự phát triển mọi lĩnh vực. * Hoạch định phát triển kinh tế: là sự thể hiện ý đồ phát triển trong tƣơng lai của nhà nƣớc bằng các mục tiêu kinh tế và những giải pháp chính sách phối hợp để thực hiện các mục tiêu đã đặt ra. Hoạch định phát triển kinh tế góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia cũng nhƣ các ngành, địa phƣơng.
* Quy hoạch là sự phân bổ và sắp xếp các hoạt động và các yếu tố sản xuất, dịch vụ và đời sống trên một địa bàn lãnh thổ (quốc gia, vùng, tỉnh, huyện.) cho một thời kỳ trung hạn, dài hạn (có chia các giai đoạn) để cụ thể hóa chiến lƣợc phát triển kinh tế trên lãnh thổ, theo thời gian và là cơ sở để lập kế hoạch phát triển. Phải dựa trên cơ sở tính toán khai thác hợp lý và khoa học, có hiệu quả cao các điều kiện thiên nhiên, kinh tế, xã hội, các yếu tố của lực lƣợng sản xuất toàn xã hội nhằm đạt đƣợc mục tiêu chiến lƣợc đã đề ra. * Quy hoạch phát triển: thể hiện tầm nhìn, sự bố trí chiến lƣợc về thời gian và không gian lãnh thổ, xây dựng khung vĩ mô về tổ chức không gian để chủ động hƣớng tới mục tiêu, đạt hiệu quả cao, phát triển bền vững. Quy hoạch kinh tế là cụ thể hóa chiến lƣợc phát triển kinh tế về mặt không gian và thời gian.
Quy hoạch kinh tế là một dự án khoa học tổng hợp các quy hoạch, kế hoạch và dự án cụ thể, chi tiết thành một bản quy hoạch chung cho cả vùng (hoặc cả ngành) nhằm đạt các mục tiêu và các định hƣớng của chiến lƣợc phát triển đã đề ra cho vùng, ngành. * Hoàn thiện quy hoạch cơ cấu kinh tế: là sự luận chứng về phƣơng án quy hoạch phát triển kinh tế hợp lý nhất, tối ƣu (ít nhất là 5 năm) trên một không gian lãnh thổ nhất định. Bản chất của quy hoạch cơ cấu kinh tế Quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế đƣợc tiến hành phổ biến trên thế giới, với những trình độ rất khác nhau. Nhà nƣớc với vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế vì lợi ích chung của xã hội đã sử dụng công cụ quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế để thúc đẩy sự phát triển của cả một quốc gia hay của một địa phƣơng.
Nếu quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế đƣợc thực hiện tốt sẽ huy động và nâng cao đƣợc hiệu quả sử dụng các nguồn lực; phát huy đƣợc tiềm năng, thế mạnh của đất nƣớc và của mỗi địa phƣơng. Xét về bản chất, quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế là sự can thiệp, định hƣớng của nhà nƣớc vào quá trình phát triển kinh tế. Quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế là mong muốn, khát vọng của nhà nƣớc đƣợc thể hiện ở một loạt các mục tiêu kinh tế cần đạt đƣợc trong một khoảng thời gian nhất định. Đồng thời, quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế còn là cách thức tác động, định hƣớng, điều hành của nhà nƣớc nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đặt ra.
Bản chất của quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế là giống nhau nhƣng biểu hiện của nó lại khác nhau ở mỗi quốc gia, địa phƣơng. Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quy hoạch phát triển kinh tế đƣợc thực hiện theo mệnh lệnh của nhà nƣớc. Do đó, các quy hoạch thƣờng mang tính chủ quan, ít có khả năng trở thành hiện thực hoặc phải trả giá rất đắt về sử dụng các nguồn lực. Trong nền kinh tế thị trƣờng, quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế muốn đạt đƣợc mục tiêu đề ra, nhà nƣớc phải vận dụng, phải tuân thủ các quy luật thị trƣờng.
Đặc điểm của quy hoạch cơ cấu kinh tế Quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế mang tính cụ thể cả về không gian và thời gian. Về mặt thời gian, quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế bao giờ cũng gắn với khoảng thời gian nhất định, có thể là 5, 10, 15, 20 năm hay 8 nhiều hơn nữa. Về không gian, quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế bao giờ cũng đƣợc xác định trong một phạm vi nhất định (lãnh thổ hoặc lĩnh vực). Về nội dung, quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế phải trả lời các câu hỏi: mục tiêu quy hoạch là gì? Cần phải làm gì để thực hiện các mục tiêu đặt ra? Tổ chức không gian kinh tế và các mô hình tổ chức các hoạt động kinh tế nhƣ thế nào là phù hợp? Quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế phải là một bản luận chứng khoa học, chứng minh đƣợc sự hợp lý, tính hiệu quả, tính khả thi của phƣơng án phát triển đã đƣợc lựa chọn.
Sự cần thiết phải quy hoạch cơ cấu kinh tế Quá trình công nghiệp hòa hiện đại hóa ở Nghệ An đang diễn ra với tốc độ nhanh. Trong quá trình đó, công tác quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội nói chung và quy hoạch cơ cấu kinh tế nói riêng của huyện phải thực hiện một cách đồng bộ, định hƣớng đúng cho các kế hoạch, chƣơng trình phát triển kinh tế ngắn hạn và trung hạn. Hoàn thiện quy hoạch cơ cấu kinh tế đƣợc coi là một khâu quan trọng nhất trong công tác quy hoạch chung của Huyện, làm căn cứ quan trọng cho việc định hƣớng phát triển và là cơ sở cho việc quy hoạch các chuyên ngành khác, quy hoạch xây dựng đô thị, hoạch định 5 năm và hàng năm. Trong định hƣớng phát triển các khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và nông nghiệp trên địa bàn huyện trƣớc đây còn nhiều bất cấp với 80% dân số làm nông nghiệp, công nghiệp sản xuất đƣợc quy hoạch chƣa phải là công nghệ hiện đại, còn mang tính thủ công, gây ô nhiểm môi trƣờng.
Các khu vực giao thƣơng buôn bán của huyện mang tính tự phát, hấu hết là các nhà tạm hoặc nhà cấp 4, chia lô với cơ sở hạ tầng còn thiếu sót và chƣa đồng bộ. Quy hoạch cũ chƣa thực sự gắn kết với hƣớng quy hoạch nguồn nhân lực, chƣa 9 giải quyết đƣợc vấn đề việc làm cho dân cƣ trên địa bàn huyện, chƣa thực sự phát huy hiệu quả những tiềm năng phát triển kinh tế trên địa bàn huyện. Hƣng Nguyên là một huyện giáp ranh với thành phố Vinh với định hƣớng trƣớc mắt cũng nhƣ lâu dài phải phù hợp với quy hoạch chung của thành phố Vinh, để có sự tác động qua lại trong việc phát triển kinh tế, tận dụng sức lan tỏa trong sử dụng nguồn nhân lực và cung cấp các dịch vụ. Chính vì vậy, việc hoàn thiện quy hoạch phát triển cơ cấu kinh tế của huyện Hƣng Nguyên đến năm 2020 là rất cấn thiết nhằm phát huy tốt các yếu tố tiềm năng, định rõ phƣơng hƣớng phát triển kinh tế của huyện trong những năm tiếp theo.
Các nhân tố ảnh hƣởng đến quy hoạch cơ cấu kinh tế 1. Điều kiện tự nhiên Điều kiện tự nhiên không chỉ ảnh hƣởng trực tiếp đến sự phát triển các ngành nông, lâm, ngƣ nghiệp; mà còn ảnh hƣởng to lớn đến sự phát triển công nghiệp, xây dựng (các nguồn nguyên, nhiên, vật liệu, nguồn nƣớc…), các ngành dịch vụ. Do đó, khi quy hoạch cơ cấu kinh tế cấp huyện cấn phải tính đến điều kiện tự nhiên của địa phƣơng. Trình độ phát triển kinh tế Trình độ phát triển kinh tế không chỉ ảnh hƣởng đến việc lập và đặc biệt là việc thực hiện xây dựng quy hoạch phát cơ cấu triển kinh tế.
Trình độ phát triển kinh tế càng cao, việc lập và thực hiện xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế càng có nhiều thuận lợi và ngƣợc lại. Khả năng huy động và sử dụng các nguồn lực Việc huy động và sử dụng các nguồn lực ảnh hƣởng trƣớc hết đến việc đề xuất các mục tiêu phát triển kinh tế. Khả năng huy động các nguồn lực càng lớn và sử dụng các nguồn lực càng hiệu quả mục tiêu phát triển có thể đề 10 xuất càng cao. Đồng thời, việc thực hiện các mục tiêu đặt ra càng dễ dàng thuận lợi.
Trình độ tổ chức quản lý Hoàn thiện quy hoạch cơ cấu kinh tế là hoạt động mang tính chủ quan của nhà nƣớc.