phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, và các phụ lục liên quan thì luận văn đƣợc trình bày trong 03 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận về công tác quản lý thu – chi ngân sách. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý thu – chi ngân sách tại phƣờng Hạ Lý, quận Hồng Bàng. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu – chi ngân sách tại phƣờng Hạ Lý, quận Hồng Bàng. 11 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU – CHI NGÂN SÁCH 1.
Khái quát về ngân sách nhà nƣớc. Nhà nƣớc với tƣ cách là cơ quan quyền lực thực hiện chức năng duy trì và phát triển xã hội, thƣờng quy định các khoản thu mang tính chất bắt buộc các đối tƣợng trong xã hội phải đóng góp nhằm đảm bảo chi tiêu cho bộ máy Nhà nƣớc, quân đội, cảnh sát, giáo dục. NSNN là một phạm trù kinh tế, lịch sử, trải qua nhiều giai đoạn phát triển của xã hội, khái niệm về NSNN đƣợc đề cập trên nhiều góc độ khác nhau. NSNN bao gồm những nguồn thu chi đã đƣợc xác định và đƣợc định hƣớng, các nguồn thu đó đều đƣợc nộp vào một quỹ tiền tệ – quỹ NSNN và các khoản chi đều đƣợc xuất ra từ quỹ tiền tệ ấy.
Những khoản thu nộp và cấp phát qua quỹ NSNN là các quan hệ đƣợc xác định trƣớc, đƣợc quy định cụ thể và đƣợc Nhà nƣớc sử dụng quỹ tiền tệ tập trung đó để trang trải. Các khoản chi tiêu đó là: - Chi hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc; - Chi cho hoạt động quốc phòng – an ninh quốc gia; - Chi cho công tác an sinh xã hội phúc lợi; - Chi các nội dung khác đƣợc cấp có thẩm quyền cho phép. Vậy Ngân sách nhà nƣớc đƣợc định nghĩa là: toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc” 1. Chức năng của Ngân sách Nhà nước Ngân sách nhà nƣớc có chức năng vô cùng quan trong trong nền kinh tế cũng nhƣ đời sống xã hội.
Chức năng của ngân sách nhà nƣớc thể hiện chủ yếu qua 04 mặt nhƣ sau: 12 Một là: Ngân sách nhà nƣớc là một công cụ giúp ổn định nền kinh tế vĩ mô, góp phần làm kinh tế tăng trƣởng, chống lạm phát và giảm mức thất nghiệp. Hai là: Ngân sách nhà nƣớc có chức năng phân bổ nguồn lực trong xã hội Ba là: Ngân sách nhà nƣớc có chức năng phân phối lại thu nhập trong xã hội. Bốn là: Ngân sách nhà nƣớc có chức năng điều chỉnh kinh tế Bốn chức năng kể trên có mối quan hệ gắn bó mật thiết không tách rời, nó phản ảnh đƣợc bản chất của hoạt động của ngân sách nhà nƣớc trong quá trình tạo lập, khai thác động viên, phân bổ, tổ chức huy động các nguồn vốn cũng nhƣ tham gia kiểm soát, điều chỉnh kinh tế vĩ mô. Vai trò của Ngân sách Nhà nước Ngân sách nhà nƣớc có 03 vai trò cơ bản sau: Một là: Ngân sách nhà nƣớc là công cụ huy động các nguồn lực tài chính để thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nƣớc.
– Nhà nƣớc sử dụng quỹ tiền tệ này để thực hiện phát triển kinh tế một cách toàn diện. – Đảm bảo công tác an ninh quốc gia, bảo vệ lãnh thổ. Hai là: Ngân sách nhà nƣớc là công cụ kích thích nền kinh tế phát triển. – Ngân sách nhà nƣớc cung ứng vốn cho nền kinh tế theo đúng định hƣớng mà Nhà nƣớc hƣớng tới.
– Ngân sách nhà nƣớc là công cụ mà Nhà nƣớc sử dụng để điều tiết nền kinh tế. - Thông qua việc lập các quỹ để thực hiện trợ giá, cho vay ƣu đãi hoặc làm các công việc khác nhau nhằm kích thích kinh tế phát triển. - Ngân sách nhà nƣớc thực hiện việc tái đầu tƣ cho nền kinh tế. Ba là: Ngân sách nhà nƣớc đảm bảo các chính sách về mặt xã hội cho ngƣời dân.
13 – Nhà nƣớc sử dụng tiền từ quỹ ngân sách để xây dựng các công trình phúc lợi công cộng phục vụ cho công ích phục vụ mục tiêu chung là nâng cao đời sống cho ngƣời dân. – Đảm bảo thực hiện các chính sách cho những đối tƣợng đƣợc hƣởng các chính sách đã đƣợc quy định 1. Phân cấp, phân quyền quản lý ngân sách nhà nước Ở Việt Nam hiện nay, hệ thống NSNN đƣợc tổ chức thành 02 cấp là: Ngân sách trung ƣơng và Ngân sách địa phƣơng. Việc phân cấp Ngân sách đƣợc quy định cụ thể trong Luật NSNN.
Phân cấp quản lý NSNN là xác định phạm vi trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền nhà nƣớc các cấp trrong việc quản lý và điều hành thực hiện nhiệm vụ thu chi của ngân sách cấp mình quản lý. Đây là cách tốt nhất để phát huy vai trò của NSNN với các hoạt động kinh tế - xã hội ở từng địa phƣơng một cách cụ thể, nhằm tạo sự chủ động, sáng tạo và nâng cao tính tự chủ của từng địa phƣơng. Với mục tiêu tập trung đầy đủ, kịp thời, đúng chính sách, đúng chế độ các nguồn tài chính quốc gia và phân phối, sử dụng công bằng, hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả cao, tránh lãng phí phục vụ các mục tiêu đã đƣợc hoạch định. Mỗi cấp chính quyền đều có nhiệm vụ cần đảm bảo bằng nguồn tài chính nhất định khi đƣợc đề xuất và bố trí chi tiêu sẽ có hiệu quả hơn là sự sắp đặt từ trên xuống.
Xét về điều kiện thực tế cần có chính sách và biện pháp nhằm khuyến khích chính quyền các địa phƣơng phát huy tính độc lập, tự chủ, sáng tạo của địa phƣơng. Chủ động khai thác triệt để các nguồn thu để đáp ứng một cách tốt nhất nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phƣơng, từ đó giảm dần nguồn hỗ trợ từ cấp trên, góp phần giảm bội chi ngân sách nhà nƣớc, đẩy lùi lạm phát và các hiện tƣợng tiêu cực khác. Phân cấp quản lý và phân cấp ngân sách cũng đã đƣợc các cấp có thẩm quyền triển khai thực hiện và đang đƣợc tiếp tục hoàn thiện. Nội dung thu chi Ngân sách Nhà nước * Đối với thu Ngân sách Nhà nước Nguồn thu NSSNN chia thành 2 loại chính: - Nguồn thu mang tính chất cố định cho các cấp ngân sách - Nguồn thu đƣợc phân chia theo tỷ lệ giữa các cấp ngân sách với nhau (điều tiết ngân sách) Những khoản thu ít biến động hoặc biến động tƣơng đối nhỏ so với nguồn thu cấp trung ƣơng, gắn liền liền với sự nỗ lực của địa phƣơng thì đƣợc coi là khoản thu cố định của ngân sách địa phƣơng.
Các khoản thu lớn gắn liền với điều hành vĩ mô, có sự biến động thì đƣợc phân chia theo tỷ lệ ổn định trong thời gian năm để các cấp ngân sách chủ động trong cân đối và điều hành ngân sách. Nguồn thu ngân sách địa phương bao gồm: - Các khoản thu ngân sách địa phƣơng hƣởng 100% - Các khoản thu đƣợc hƣởng theo tỷ lệ % chia giữa các cấp ngân sách ví dụ nhƣ: Thuế nhà, thuế đất, thuế chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, thuế sử dụng đất nông nghiệp, thu tiền sử dụng đất, thuế tài nguyên, thuế tiệu thụ đặc biệt và lệ phí trƣớc bạ nhà, đất). Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố quy định tỷ lệ % điều tiết các khoản thu này giữa ngân sách tỉnh, thành phố với ngân sách từng quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh và ngân sách từng xã phƣờng, thị trấn. Trong các khoản thu trên, ngân sách phƣờng đƣợc phân chia chung về thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, lệ phí trƣớc bạ nhà và đất, thuế tài nguyên và thuế tiêu thụ đặc biệt (Các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ƣơng và ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng đều có thể phân chia cho quận, huyện, thị xã và cơ sở tƣơng đƣơng tùy theo phân cấp của mỗi địa phƣơng.
- Khoản thu bổ sung từ ngân sách cấp trên. Kinh phí bổ sung này về cơ bản là ổn định, hàng năm số kinh phí này điều chỉnh tăng một phần số bổ sung theo một tỷ lệ chính sách thay đổi và một phần theo tốc độ tăng trƣởng 15 kinh tế. UBND tỉnh, thành phố trình HĐND cùng cấp quyết định phƣơng án bổ sung từ ngân sách cấp tỉnh thành phố cho ngân sách quận, huyện và quy định việc bổ sung ngân sách cấp xã, phƣờng, thị trấn. * Đối với chi Ngân sách nhà nước Các cấp chính quyền địa phƣơng đều thực hiện các nhiệm vụ chi sau: - Chi chi cho lĩnh vực đầu tƣ phát triển; - Chi thƣờng xuyên cho hoạt động của bộ máy và chi các hoạt động chi khác đƣợc pháp luật quy định; - Chi trợ cấp cho ngân sách cấp dƣới; - Chi trả nợ tiền gốc và lãi vay các khoản huy động cho đầu tƣ phát triển của địa phƣơng; - Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính (trừ ngân sách cấp quận và ngân sách cấp phƣờng Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó bảo đảm; việc ban hành và thực hiện chính sách, chế độ mới làm tăng chi ngân sách phải có giải pháp để bảo đảm nguồn tài chính cho nội dung chi đó và phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách từng cấp; việc quyết định đầu tƣ các chƣơng trình, dự án có sử dụng vốn ngân sách phải bảo đảm trong phạm vi ngân sách theo phân cấp.
Trong trƣờng hợp cơ quan quản lý nhà nƣớc thuộc ngân sách cấp trên ủy quyền nhiệm vụ chi cho cơ quan quản lý nhà nƣớc thuộc cấp ngân sách mình quản lý thực hiện nhiệm vụ chi thì phải có quyết định giao nhiệm vụ hoặc ủy quyền nhiệm vụ thực hiện, quyết định phân bổ và giao dự toán cho cơ quan cấp dƣới đƣợc ủy quyền để thực hiện nhiệm vụ chi đó. Cơ quan quản lý nhà nƣớc cấp trực thuộc nhận kinh phí phải thực hiện quyết toán với cơ quan ủy quyền khoản kinh phí này Thực hiện phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) đối với các khoản thu phân chia giữa các cấp ngân sách và số bổ sung từ ngân sách cấp trên cho 16 ngân sách cấp dƣới trên cơ sở bảo đảm công bằng, phát triển cân đối giữa các vùng, các địa phƣơng. Quản lý Ngân sách Nhà nƣớc cấp địa phƣơng 1. Khái niệm quản lý ngân sách nhà nước cấp địa phương Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến đối tƣợng quản lý bằng một hệ thống các phƣơng pháp nhằm thay đổi trạng trái của đối tƣợng quản lý.