CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐÈ LÝ LUẬN CHUNG VÊ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐÓI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU TẠI UBND CÁP HUYỆN 1.1 Khái niệm, vai trò và đặc điểm của đấu thầu ì. ì K h ả i niệm Thuật ngữ đấu thầu đã xuất hiện trong thực tế xã hội từ xa xưa. Theo Từ điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 1998) thì đấu thầu được giải thích là việc đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì dược giao cho làm hoặc được bán hàng (một phương thức giao làm công trình hoặc mua hàng). Như vậy bản chất của việc đấu thầu đẩ được xã hội thừa nhận như là một sự ganh đua (cạnh tranh) dể được thực hiện một việc nào dó, một yêu cầu nào đó.
Trên thực tế dâ tồn tại một số định nghĩa về thuật ngữ đấu thầu trong các văn bản khác nhau. Tuy nhiên, bản chất của thuật ngừ về đấu thầu dù dưới dạng Quy chế hay Luật cũng đều sử dụng một thuật ngữ có xuất xứ từ tiếng Anh là Procurement (nghĩa là mua sắm). Như vậy Quy chế đấu thầu, Luật Đâu thầu đồng nghĩa với Quy chế Mua sắm (Procurement Regulation) hoặc Luật Mua sắm (Law on Procurement). Mua sắm công hay còn gọi là mua sắm chính phũ, là những khoản chi tiêu của các cơ quan chính phù đê mua hàng hoá, dịch vụ cho việc sử dụng của chính mình.
Ví dụ một cơ quan chính phủ mua ô-tô, lẳp đặt hệ thống điều hoà nhiệt độ, xây dựng trụ sờ mới, thuê dịch vụ tổ chức hội nghị. dó chính là những hoạt động cụ thể của mua sắm chính phù. Từ khi đât nước ta tiên hành công cuộc đối mới, nền kinh tế đã mở cửa với thế giới thì bắt đầu xuất hiện khái niệm “đấu thầu”. Theo định nghĩa về thuật ngữ đấu thầu trong Luật Dấu thầu cùa Việt Nam thì đó là quá trình lựa 5 chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án sử dụng vốn nhà nước.
Kết quả của sự lựa chọn là có họp dồng dược ký két với các điều khoán quy định chi tiết trách nhiệm của hai bên. Một bên là nhà thầu phải thực hiện các nhiệm vụ như nẻu trong hô sơ mời thầu (có thể lả dịch vụ tư vấn, cung cấp hàng hoá hoặc chịu trách nhiệm xây dựng một công trình.), một bên là chù đâu tư có trách nhiệm giám sát, kiêm tra, nghiệm thu và thanh toán tiền. Theo quan điểm của tác giả, thực chất của quá trình đau thâu ờ Việt Nam đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước lả một quá trình mua sắm- quá trình chi tiêu, sử dụng tiền của Nhà nước.2 Vai trò của đấu thầu Đấu thầu là một hoạt động của nôn kinh tế thị trường, nó tuân theo các quy luật khách quan của thị trường như quỵ luật cung- cầu, quy luật giá cả- giá trị. Thông qua hoạt dộng đấu thầu, những người mua (BMT) có nhiều cơ hội đề lựa chọn những người bán phủ họp với mình, mang lại hiệu quá cao nhất- xứng với giá trị cùa dồng tiền mà người mua sẵn sàng bỏ ra.
Đồng thời những người bán (nhà thầu) có nhiều cơ hội đế cạnh tranh nhàm đạt được các hợp đồng, có thê cung cấp các hàng hóa sản xuất ra, cung cap các kiến thức mà mình có hoặc các dịch vụ mà mình có khả năng đáp ứng nhằm tổi đa hóa lợi nhuận. Với vai trò của công tác dấu thầu là nhằm quản Iv vice chi tiêu, sử dụng các nguồn tiền một cách có hiệu quả nên trên thể giới hiện nay các định chế tài chính đều áp dụng các quy định về dấu thầu dê giải ngân dối với các khoản tài trợ cho các quốc gia vay vốn. Có thế kể đến các quy định trên thế giới về đấu thầu mua sắm như Luật mẫu về Đấu thầu của ƯNC1TRAL (Liên hợp quốc), Hiệp định Mua sắm chính phủ của WTO ( Tổ chức thương mại the giới), Hướng dẵn đấu thầu mua sắm của WB, ADB, JICA. Bên cạnh dó, hầu hết các quốc gia cũng đcu có các quy định riêng về đấu thầu theo các hình thức khác nhau có the là luật, nghị định, sắc lệnh.
6 * Vai trò của dấu thầu đối vói nền kinh té Công tác đấu thầu đóng góp những thành tựu to lớn cho sự phát triển kinh té, the hiện vai trò quan trọng trong các hoạt động của kinh tế thị trường, cụ thê vai trò của hoạt động đau thầu thế hiện cơ bàn qua các mặt sau: Thông qua đấu thầu, các hoạt dộng kinh té đều được kích thích phát triền như các ngành sản xuất trực tiếp, các ngành công nghiệp phụ trợ, chể biến. Với việc nhiều nhà thầu đứng vai trò tổng thầu đế kết họp được các nhà che tạo, nhả sản xuất, các chuyên gia tư vấn nhằm thực hiện các gói thầu quy mô lớn, tông hợp nhiều lĩnh vực đã làm cho hoạt dộng kinh tế được diễn ra theo hướng chuyên môn hóa sâu và da phương hóa rộng. Đấu thầu là một công cụ quan trọng của kinh tế thị trường, giúp người mua (BMT) và người bán (nhà thầu) gặp nhau thông qua cạnh tranh; Phát triên các ngành sản xuât theo hướng chuyên môn hoá sâu và họp tác hoá rộng dồng thời phát triền thị trường đấu thầu. Thông qua đấu thầu đã phát triên được thị trường người bán, nhiều doanh nghiệp nhà thầu lớn mạnh, nhiều doanh nghiệp được thành lập mới hoặc dặt chân vào thị trường đấu thầu, kích thích thị trường trong nước phát triền chổng được sự dộc quyền tự nhiên.
Các CĐT, BMT cùng được tăng cường về năng lực, họ có thêm kiến thức, thông tin và trở thành những người mua ngày một thông thái hơn. Bẽn cạnh dỏ, hoạt dộng đấu thầu góp phần tạo động lực cho sự phát triền nhờ tăng cường sự công khai, minh bạch, công bằng, hiệu quả và thúc đầy cạnh tranh các hoạt dộng mua sắm bang nguồn vốn của Nhà nước cho các công trình công cộng; Thực hiện dân chủ hóa nền kinh tế, khắc phục những nhược điềm của những thủ tục hành chính nặng nề cản trở sự năng động, sáng tạo; * Vai trò của đấu thầu dối vói Chính phủ Đấu thầu là một công cụ quan trọng giúp Chính phủ quàn lý chi tiêu, sử 7 dụng các nguồn vốn của Nhà nước sao cho có hiệu quả và chống thất thoát, lãng phí. Đó là những khoản tiền được chi dùng cho đầu tư phát triền mà có sự tham gia của các tồ chức nhà nước, DNNN ở một mức độ nào đó, cũng như cho mục tiêu duy trì các hoạt done của bộ máy Nhà nước; * Vai trò của đấu thầu đối vói Chủ đầu tư Thông qua đấu thầu, các CĐT dã lựa chọn dược những nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện các dự án, gói thầu làm thay đối diện mạo kết cấu hạ tầng kinh tế- xâ hội của đất nước. Hàng loạt các con đườnạ, cây cầu, bến càng, sân bay, nhà máy điện, xi măng, các công trinh cấp nước, thoát nước, dầu khí.
đâ được xây dựne, góp phần quan trọng trong việc thúc đấy nền kinh tế đât nước phát tri ôn. Việc chi tiêu, sử dụng tiền của Nhà nước thông qua đấu thâu sẽ giúp các chú đẩu tư có điều kiện xem xét, quản lý và đánh giá một cách minh bạch các khoản chi tiêu do quá trinh dấu thầu phải tuân thủ các quy trinh chặt chế với sự tham gia của nhiều bên; Ngoài ra, các CĐT, BMT đã được tăng cường rất nhiều về năng lực, từ chỗ hiểu dấu thâu còn mơ ho dến nay dă có thẻ thực hiện công tác dấu thầu thuần thục. * V ai trò của đấu thầu đối vói Nhà thầu Thông qua dấu thầu, các nhà thầu tronu nước từ khi chỉ làm thầu phụ cho các nhà thầu nước ngoài đến nay đâ lớn mạnh có thể tham gia đấu thầu cạnh tranh bình dăng với nhà thầu nước ngoài dê dành được các hợp dông lớn. Hoạt động đấu thầu không chi diễn ra trong phạm vi hẹp mà được diễn ra trên toàn thế giới.
Các nhà thầu danh tiếng Irỏn thế giới- họ là những người sẵn sàng và có khả năng tham aia vào tất cả các hoạt động của các quốc gia, thông qua đó các nhà thầu trong nước học hỏi được kiến thức, kinh nghiệm, công nghệ de áp dụng cho mình. 3 Đ ặ c đi êm của đấu thầu Bản chất của hoạt động đau thầu mua sắm là việc bỏ tiền để đạt được mục tiêu nhất định trong một thời gian xác định. Theo đó, hoạt động dấu thầu mua sắm bằng tiền của Nhà nước được gọi là Mua sắm công hay Mua sắm Chính phủ. Các quy định đẻ thực hiện các hành vi mua sắm thông qua đấu thầu được chi phối, điều tiết bởi người sờ hừu nguồn tiền sử dụng cho việc mua sấm.
Với việc sử dụng tiền của Nhà nước để tiến hành mua sẳm nên hoạt dộng này có những đặc điếm như sau: * M ục tiêu, nội dung đấu thầu mua sắm rõ ràng í loạt động đấu thầu mua sắm nhằm thực hiện nội dung công việc thuộc các dự án được duyệt đê dạt dược các mục tiêu cơ bản về tăng trưởng kinh tế, phát triển kết cấu hạ tàng kinh tế xã hội, tăng cường mức sống của dân cư. theo các kế hoạch, quy hoạch phát triển kinh tế hàng năm, 5 năm hoặc dài hạn. l)o vậy, mục tiêu của đấu thầu gắn chặt và là một hoạt dộng không tách rời với mục tiêu của dự án. Đối với từng gói thầu cụ thề, mục ticu thể hiện qua việc lựa chọn các nhà thầu đáp ứng yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm, cỏ giải pháp khả thi de thực hiện việc cung cấp hàng hoá, dịch vụ (bao gồm cả dịch vụ tư vắn), dịch vụ xây dựng các công trình, hạng mục công trình, đào tạo, chuyển giao công nghệ.
Việc phải mua sắm hàng hoá; xây dựng cồng trình bảo dảm công năng, tính năng và hiệu năng sử dụng; cung cấp các dịch vụ đều được thể hiện rồ trong quyết dinh dầu tư, KHDT của dự án. * Có nhiều chủ thể tham gia vào quá trình đấu thầu mua sắm Khi dấu thầu sử dụng tiền của Nhà nước thì hoạt động này được thực hiện bới các cơ quan của Nhà nước, các DNNN hoặc các đơn vị có sử dụng nguôn tiền cùa Nhà nước nên có nhiều chù thề tham gia vào quá trình đấu thâu đê bảo đàm được các mục tiêu của đấu thầu là cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.