Phần Mở đầu, Phần Kết luận, nội dung nghiên cứu của Luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: 5 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý dự án đầu tƣ xây dựng. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý dự án đầu tƣ xây dựng tại Ban quản lý Đầu tƣ xây dựng và Phát triển quỹ đất Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Chƣơng 3: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện công quản lý dự án đầu tƣ xây dựng tại Ban quản lý Đầu tƣ xây dựng và Phát triển quỹ đất Thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƢ XÂY DỰNG 1.
Cơ sở lý luận về dự án đầu tƣ xây dựng 1. Khái niệm về dự án đầu tư xây dựng Khái niệm dự án đầu tƣ xây dựng đƣợc quy định tại Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2014 nhƣ sau: “Dự án đầu tƣ xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lƣợng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời gian và chi phí xác định. Ở giai đoạn chuẩn bị đầu tƣ xây dựng, dự án đƣợc thể hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đầu tƣ xây dựng, Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tƣ xây dựng hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tƣ xây dựng” [13]. Dự án đầu tƣ xây dựng là tổng thể các hoạt động với các nguồn lực và chi phí cần thiết đƣợc bố trí theo một kế hoạch chặt chẽ với quy trình thời gian và địa điểm xác định nhằm đạt đƣơc mục tiêu đã định trƣớc.
Hiện nay, có nhiều quan niệm khác nhau về dự án đầu tƣ xây dựng, phải xem xét ở các góc độ khác nhau. - Xét về mặt hình thức, dự án đầu tƣ xây dựng là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động và chi phí theo một kế hoạch để đạt đƣợc những kết quả và thực hiện đƣợc những mục tiêu nhất định trong tƣơng lai. - Xét về góc độ quản lý, dự án đầu tƣ xây dựng là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tƣ, LĐ để tạo ra các kết quả kinh tế tài chính trong một thời gian dài. - Xét trên góc độ kế hoạch hóa, dự án đầu tƣ xây dựng là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết của một công cuộc đầu tƣ SXKD, phát triển KT-XH, làm tiền đề cho các quyết định đầu tƣ và tài trợ.
Dự án ĐTXD là một hoạt động kinh tế riêng biệt nhỏ nhất trong công tác kế hoạch hóa nền kinh tế nói chung. [16] Nhƣ vậy, dù xét theo bất kỳ góc độ nào thì một dự án đầu tƣ xây dựng cũng đều bao gồm: mục tiêu của dự án, các kết quả, các hoạt động và các nguồn lực. Các kết quả đƣợc xem là cột mốc đánh dấu tiến độ của dự án. Vì vậy, trong quá trình thực hiện dự án phải thƣờng xuyên theo dõi các đánh giá kết quả đạt đƣợc.
Đặc điểm của dự án đầu tư xây dựng - Dự án đầu tƣ xây dựng có sản phẩm cuối cùng là công trình xây dựng (CTXD) hoàn thành đảm bảo các mục tiêu ban đầu đã đặt ra về thời gian, chi phí, chất lƣợng, an toàn, vệ sinh và bảo vệ môi trƣờng… Sản phẩm là công trình của dự án đầu tƣ xây dựng mang tính đơn chiếc, độc đáo và không phải là sản phẩm của một quá trình sản xuất liên tục, hàng loạt. - Dự án đầu tƣ xây dựng có chu kỳ riêng trải qua các giai đoạn hình thành và phát triển, có thời gian tồn tại hữu hạn, nghĩa là có thời điểm bắt đầu xuất hiện ý tƣởng về xây dựng công trình dự án và kết thúc khi CTXD hoàn thành đƣa vào khai thác sử dụng, khi công trình dự án hết niên hạn khai thác và chấm dứt tồn tại. - Dự án đầu tƣ xây dựng có sự tham gia của nhiều chủ thể, đó là chủ đầu tƣ, chủ công trình, đơn vị thiết kế, đơn vị quản lý dự án, đơn vị giám sát, đơn vị thi công, nhà cung ứng…. Các chủ thể này có lợi ích khác nhau, quan hệ giữa họ thƣờng mang tính đối tác.
Môi trƣờng làm việc mang tính đa phƣơng và dễ xảy ra xung đột quyền lợi giữa các chủ thể. Vì vậy, khi tiến hành hoạt động đầu tƣ xây dựng cần phải có sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể trong quản lý quá trình đầu tƣ. - Dự án ĐTXD luôn bị hạn chế bởi các nguồn lực là tiền vốn, nhân lực, công nghệ, kỹ thuật, vật tƣ thiết bị…kể cả thời gian, ở góc độ là thời gian cho phép. - Dự án ĐTXD thƣờng yêu cầu 1 lƣợng vốn đầu tƣ lớn, thời gian thực hiện dài, phụ thuộc vào quy mô, tính chất sản phẩm, có tính chất bất định rủi ro cao.
- Dự án ĐTXD luôn trong môi trƣờng hoạt động phức tạp và có tính rủi ro cao chủ yếu là do thời gian của quá trình đầu tƣ kéo dài. Trong thời gian này các yếu tố kinh tế, chính trị và của tự nhiên biến động sẽ gây nên những thất thoát, lãng phí, gọi chung là những tổn thất mà nhà đầu tƣ không lƣờng trƣớc đƣợc hết khi lập dự án. Chịu tác động từ nhiều yếu tố khách quan khác nhau mà con ngƣời không thể làm chủ đƣợc nhƣ nắng, mƣa, bão…. Vì vậy, điều kiện sản xuất xây dựng thiếu tính ổn định, luôn luôn biến động và thƣờng bị gián đoạn.
Sự thay đổi cơ chế chính sách của nhà nƣớc nhƣ thay đổi chính sách thuế, thay đổi nguồn nhiên liệu, nhu cầu sử dụng cũng có thể gây nên thiệt hại cho hoạt động đầu tƣ. Vai trò của dự án đầu tư xây dựng 8 Trƣớc hết cần phải xác định rõ rằng đầu tƣ nói chung đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế, là động lực để phát triển kinh tế, là chìa khoá của sự tăng trƣởng. Nếu không có đầu tƣ thì không có phát triển. Một là, đầu tƣ XDCB từ nguồn NSNN là công cụ kinh tế quan trọng để Nhà nƣớc trực tiếp tác động đến quá trình phát triển KT-XH, điều tiết vĩ mô, thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế, giữ vững vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nƣớc.
Bằng việc cung cấp các dịch vụ công cộng nhƣ hạ tầng KT-XH, an ninh - quốc phòng…mà các thành phần kinh tế khác không muốn, không thể hoặc không đầu tƣ; các dự án đầu tƣ từ NSNN đƣợc triển khai ở các vị trí quan trọng, then chốt nhất đảm bảo cho nền KT - XH phát triển ổn định theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Nhìn trên giác độ toàn bộ nền kinh tế của đất nƣớc, đầu tƣ vừa tác động đến tổng cung, vừa tác động đến tổng cầu. Về cầu, đầu tƣ chiếm tỷ trọng lớn trong tổng cầu. Theo số liệu của ngân hàng thế giới, đầu tƣ chiếm khoảng 24 - 28% trong cơ cấu tổng cầu của các nƣớc trên thế giới.
Đầu tƣ có tác động to lớn đến việc tăng cƣờng khả năng khoa học và công nghệ của đất nƣớc. Đầu tƣ còn có mối quan hệ chặt chẽ với chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Kinh nghiệm của một số nƣớc trên thế giới cho thấy, nếu muốn tốc độ phát triển kinh tế tăng cao thì phải tăng cƣờng đầu tƣ nhằm tạo ra sự phát triển. Ngoài ra đầu tƣ còn có tác động giải quyết những mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, xoá đói giảm nghèo, phát huy lợi thế so sánh về tài nguyên, địa thế, kinh tế chính trị… của những vùng có khả năng phát triển nhanh để làm đầu tàu cho vùng khác.
Đầu tƣ tác động đến tốc độ tăng trƣởng và phát triển kinh tế. Hai là, đầu tƣ XDCB có vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế bởi vì nó tạo ra các tài sản cố định. Đầu tƣ XDCB là hoạt động đầu tƣ để sản xuất ra của cải vật chất, đặc biệt là tạo cơ sở vật chất và kỹ thuật cho xã hội. Tất cả các ngành kinh tế chỉ tăng nhanh khi có đầu tƣ XDCB, đổi mới công nghệ, xây dựng mới để tăng năng suất, chất lƣợng và hiệu quả sản xuất.
Đầu tƣ XDCB nhằm xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, tạo điều kiện cho các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nƣớc đầu tƣ mở rộng sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy sự tăng trƣởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Đầu tƣ XDCB sẽ tạo điều kiện để phát triển mới, đầu tƣ chiều sâu, mở rộng sản xuất ở các doanh nghiệp. Đầu 9 tƣ XDCB sẽ góp phần phát triển nguồn nhân lực, cải thiện cơ sở vật chất của giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, phát triển y tế, văn hoá và các mặt xã hội khác. Đầu tƣ XDCB góp phần thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo, tạo việc làm, phát triển cơ sở hạ tầng, cải thiện điều kiện sống ở các địa phƣơng nghèo, vùng sâu và vùng xa, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng các cơ sở sản xuất và dịch vụ, tạo ra những tác động tích cực cho vùng nghèo, ngƣời nghèo, hộ nghèo khai thác các tiềm năng của vùng để vƣơn lên phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo.
Từ đó đảm bảo tỷ lệ cân đối vùng miền, ngành nghề, khu vực và phân bổ hợp lý sức sản xuất, tận dụng lợi thế so sánh. Ba là, đầu tƣ XDCB trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN với xuất phát điểm thấp nhƣ nƣớc ta hiện nay có một vai trò hết sức quan trọng, bởi vì vốn dành cho đầu tƣ XDCB của Nhà nƣớc chiếm một tỷ lệ lớn trong tổng vốn đầu tƣ XDCB của toàn xã hội. Đầu tƣ XDCB góp phần khắc phục những thất bại của thị trƣờng, tạo cân bằng trong cơ cấu đầu tƣ, giải quyết các vấn đề xã hội. Mặt khác đầu tƣ XDCB của Nhà nƣớc đƣợc tập trung vào những công trình trọng điểm, sử dụng nguồn vốn lớn, có khả năng tác động mạnh đến đời sống KT-XH.
Bên cạnh đó cũng cần phải thấy rằng đầu tƣ XDCB của Nhà nƣớc nếu không đƣợc quản lý một cách hợp lý sẽ gây ra thất thoát, lãng phí, kém hiệu quả hơn là đầu tƣ XDCB từ các nguồn vốn khác. Phân loại dự án đầu tư xây dựng Phân loại đầu tƣ xây dựng là sắp xếp các dự án đầu tƣ theo từng nhóm dựa trên các tiêu thức nhất định.