LỜI MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài: Quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) là quỹ tài chính được hình thành từ nguồn đóng bảo hiểm y tế và các nguồn thu hợp pháp khác, được sử dụng để chi trả chi phí khám bệnh, chữa bệnh cho người tham gia BHYT, chi phí quản lý bộ máy của tổ chức BHYT và những khoản chi phí hợp pháp khác liên quan đến BHYT. Mục tiêu sử dụng quỹ BHYT là nhằm đạt sự công bằng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân, luôn đảm bảo mức chi tối đa hợp lý, hợp pháp cho các trường hợp thực sự cần điều trị, đảm bảo cân đối bền vững quỹ BHYT. Liên quan đến chi trả chi phí khám chữa bệnh (KCB) BHYT từ quỹ BHYT nói chung bao gồm có: Cơ quan bảo hiểm xã hội (BHXH), người tham gia BHYT, các cơ sở KCB BHYT. Do cơ quan BHXH thanh toán chi phí KCB BHYT cho người tham gia BHYT thông qua cơ sở KCB BHYT sau khi giám định hồ sơ chứng từ do cơ sở KCB cung cấp nên việc quản lý chi trả quỹ này trở nên phức tạp, thường xảy ra những mâu thuẫn giữa cơ quan BHXH và cơ sở KCB BHYT.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến bất cập trong việc chi trả quỹ BHYT, như quỹ BHYT có hạn do mức đóng BHYT thấp, quản lý chi chưa tốt … trong đó việc quản lý chi là một nguyên nhân quan trọng. Nguyên nhân có liên quan đến quản lý chi như chưa kiểm soát tốt được chi phí trong tình hình giá dịch vụ y tế đã được điều chỉnh, tính thêm tiền lương, phụ cấp, điện nước… làm chi phí tăng; do quy định thông tuyến dẫn đến tình trạng người bệnh đi khám nhiều lần tại nhiều cơ sở KCB trong cùng 1 ngày; tình trạng người bệnh đi khám để lấy thuốc, nhân viên y tế sử dụng thẻ BHYT của người bệnh khác để lập hồ sơ khống; chỉ định dịch vụ kỹ thuật vượt mức cần thiết - chỉ định người bệnh vào điều trị nội trú khi chưa cần thiết, kéo dài ngày điều trị… những bất cập của quản lý chi trả những bất cập của công tác quản lý chi trả chi phí khám chữa bệnh từ quỹ BHYT đã dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như bội chi quỹ BHYT, không đảm bảo được mục tiêu cân đối bền vững quỹ BHYT. 1 2 Vì thế, trong giai đoạn hiện nay, để nâng cao hiệu quả công tác quản lý chi trả chi phí KCB từ quỹ BHYT, cơ quan bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội đã đặt ra nhiệm vụ cần tăng cường quản lý nhất là tìm ra những giải pháp quản lý tốt chi trả chi phí KCB BHYT từ quỹ BHYT đạt hiệu quả cao hơn. Trong bối cảnh đó, là một cán bộ công tác tại BHXH thành phố Hà Nội, tác giả lựa chọn Luận văn với đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý chi trả chi phí khám chữa bệnh từ quỹ bảo hiểm y tế của Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội” 2.
Tổng quan các tài liệu nghiên cứu 2.1 Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài - Nguyễn Thị Thanh Hương (2012) “Cơ sở lý luận và thực tiễn hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ luật học, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh Luận án đã nghiên cứu đưa ra khái niệm của BHYT, phân tích làm rõ các nguyên lý của BHYT, vai trò của BHYT trong đời sống xã hội. Luận án xác định BHYT là một chính sách xã hội rất quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội, có ảnh hưởng trực tiếp, sâu rộng đến đời sống của nhân dân do đó cần nhận thức được một cách đầy đủ, toàn diện những giá trị và ảnh hưởng tích cực của pháp luật BHYT đối với sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân góp phần ổn định xã hội và phát triển bền vững. Luận án đã xác định những yêu cầu và tiêu chí hoàn thiện pháp luật BHYT, đảm bảo quyền lợi hưởng BHYT của người tham gia BHYT, đảm bảo việc quản lý, sử dụng và kiểm soát quỹ BHYT hiệu quả, bền vững, tránh lạm dụng và lãng phí quỹ BHYT * Tác giả đưa ra những yêu cầu hoàn thiện pháp luật BHYT sau: Thứ nhất: Pháp luật BHYT phải đảm bảo định hướng phát triển y tế và an sinh xã hội, lấy con người là trung tâm, vừa là động lực, vừa là mục tiêu cho sự phát triển. Thứ hai: Pháp luật BHYT phải đảm bảo mục tiêu công bằng, hiệu quả trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.
1 3 Thứ ba: Pháp luật BHYT phải đảm bảo yêu cầu bền vững về tài chính, cân đối thu chi. Thứ tư: Pháp luật BHYT phải đảm bảo yêu cầu tăng cường vai trò của nhà nước và của cộng đồng xã hội. * Tác giả đưa ra những tiêu chí hoàn thiện pháp luật BHYT sau: - Tiêu chí chung: Pháp luật BHYT phải đảm bảo các tiêu chí hoàn thiện pháp luật BHYT nói chung, đó là đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch, hiện đại, phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội Việt Nam và xu thế chung của pháp luật BHYT các quốc gia trên thế giới. - Tiêu chí riêng: + Một là: Pháp luật BHYT phải đảm bảo sự công bằng, bình đẳng trong việc thụ hưởng BHYT.
+ Hai là: Pháp luật BHYT phải đảm bảo mọi người dân đều có quyền được hưởng chế độ BHYT. + Ba là: Pháp luật BHYT phải đảm bảo cho người hưởng BHYT một cách đầy đủ, đảm bảo chất lượng, nhanh chóng và thuận tiện. Luận án cho thấy tác giả đã có cách tiếp cận tương đối toàn diện khi đưa ra những yêu cầu và tiêu chí cho pháp luật BHYT - Một nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi trả chi phí KCB BHYT. - Lê Mạnh Hùng (2012) “Phân tích một số yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến thu chi quỹ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế ở Việt Nam”.
Luận án Tiến sĩ Dược học, Trường Đại học Dược Hà Nội, Trường Đại học Dược Hà Nội, Hà Nội. Luận án đã đưa ra phương pháp xác định và so sánh tỷ lệ bệnh nhân BHYT đi khám chữa bệnh bình quân hàng năm, tỷ lệ bệnh nhân BHYT nhập viện điều trị nội trú; đối tượng hưu trí mất sức chiếm đa số trong số người sử dụng thẻ BHYT đi khám chữa bệnh hàng năm; ảnh hưởng của việc thay đổi chính sách BHYT đã tác động lớn đến hiệu quả sử dụng quỹ BHYT, làm tăng giảm chi phí KCB BHYT, ảnh hưởng đến quyền lợi thiết thực của đối tượng tham gia BHYT. 1 4 Theo tác giả Lê Mạnh Hùng, những nhân tố ảnh hưởng đến chi phí y tế được thanh toán từ quỹ BHYT: - Nhu cầu về khám chữa bệnh Nhu cầu khám chữa bệnh phụ thuộc rất nhiều vào cơ cấu bệnh tật trong cộng đồng, chịu chi phối bởi một số yếu tố như điều kiện kinh tế xã hội, tôn giáo, trình độ khoa học kỹ thuật, tổ chức mạng lưới và chất lượng y tế, tuổi thọ, hiểu biết về sức khỏe của người dân. - Tổ chức và cung ứng dịch vụ y tế Cung ứng dịch vụ y tế được coi là chức năng chủ yếu của hệ thống y tế có vai trò chi phối kết quả hoạt động của cả hệ thống y tế theo hướng công bằng, hiệu quả và có chất lượng.
- Gói quyền lợi BHYT Là tập hợp các dịch vụ y tế tối thiểu cho người tham gia BHYT tương ứng với mức độ đóng góp. Ở Việt Nam, phạm vi gói quyền lợi cơ bản về KCB BHYT được quy định cụ thể trong Luật BHYT, bao gồm: Khám bệnh, chữa bệnh phục hồi sức năng, khám thai định kỳ, sinh con, khám bệnh để sàng lọc, chẩn đoán sớm một số bệnh, vận chuyển người bệnh từ tuyến huyện lên tuyến trên, tiền thuốc theo danh mục thuốc, hóa chất, vật tư, thiết bị y tế, dịch vụ kỹ thuật y tế thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT. - Cùng chi trả chi phí KCB BHYT Cùng chi trả chi phí KCB BHYT là người có thẻ BHYT khi đi KCB phải tự trả một phần chi phí khám chữa bệnh theo tỷ lệ quy định. Ở Việt Nam, theo quy định tại Luật BHYT, người tham gia BHYT có trách nhiệm cùng chi trả một phần chi phí KCB theo tỷ lệ nhất định.
Tỷ lệ này quy định cụ thể theo từng đối tượng tham gia, loại dịch vụ kỹ thuật cao mà người bệnh sử dụng, tuyến và hạng bệnh viện mà bệnh nhân lựa chọn. Luận án đã xác định ảnh hưởng của các yếu tố liên quan đến chi phí y tế đến sử dụng quỹ BHYT là vấn đề khá rộng trong quản lý y tế, trong khuôn khổ nghiên cứu của đề tài “Phân tích một số yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến thu chi quỹ khám 1 5 chữa bệnh bảo hiểm y tế ở Việt Nam”, tác giả Nguyễn Mạnh Hùng chỉ tập trung khái quát một số yếu tố ảnh hưởng nêu trên. - Bùi Văn Hồng (2015), Đề tài “Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý quỹ bảo hiểm y tế”, Đề tài cấp Bộ, nghiên cứu khoa học cấp ngành, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Hà Nội. Đề tài đã khái quát lại khái niệm, nội dung của quản lý quỹ BHYT tại Việt Nam do Nhà nước tổ chức thực hiện bao gồm nội dung chi, nguyên tắc quản lý và sử dụng, phân bổ quỹ theo từng thời kỳ.
Đề tài tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quỹ BHYT ở Việt Nam như số người tham gia, mức đóng BHYT, chi BHYT và phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến các yếu tố này. Đề tài đã phân tích và đưa ra một số chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả quản lý quỹ BHYT bao gồm: Số thu quỹ BHYT (số người tham gia, mức đóng BHYT), chi quỹ BHYT, cân đối quỹ BHYT và quyền lợi của người tham gia BHYT được bảo đảm theo quy định. Các chỉ tiêu này theo tác giả là cơ sở để phân tích đánh giá thực trạng quản lý quỹ BHYT tại Việt Nam. Đề tài cũng đã khái quát lại tình hình tổ chức thực hiện BHYT trên thế giới, phân tích ưu nhược điểm của các mô hình quản lý quỹ BHYT trên thế giới và rút ra những bài học kinh nghiệm về quản lý và sử dụng quỹ ở các nước.
Đề tài đã tiến hành đánh giá thực trạng công tác quản lý quỹ BHYT ở nước ta theo các thời kỳ và các phân tích ưu điểm, nhược điểm của công tác quản lý quỹ BHYT từng thời kỳ.