Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bán lẻ Việt Nam giai đoạn 2010 - 2013 chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng doanh thu bán lẻ bình quân toàn ngành đạt trên 15% mỗi năm. Cùng với chính sách mở cửa thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, các tập đoàn bán lẻ quốc tế như Walmart, Tesco cùng nhiều trung tâm thương mại cao cấp như Vincom Center, Diamond Plaza, Parkson Plaza đã tạo nên áp lực cạnh tranh gay gắt. Trong bối cảnh đó, Thương xá Tax – trung tâm thương mại có bề dày hơn 130 năm lịch sử trực thuộc Tổng công ty Thương Mại Sài Gòn (SATRA) – đối mặt với nhiều điểm nghẽn trong công tác định vị thương hiệu và quản trị dịch vụ khách hàng.

Đề tài tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Hoàn thiện hoạt động marketing dịch vụ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và duy trì vị thế dẫn đầu của Thương xá Tax trên thị trường thương mại bán lẻ Thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng hoạt động marketing giai đoạn 2010 - 2012, đánh giá toàn diện các yếu tố tác động theo phối thức marketing dịch vụ, nhận diện các rào cản và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện có tính khả thi cao cho giai đoạn 2013 - 2015.

Phạm vi nghiên cứu không gian đặt tại Thương xá Tax tọa lạc giữa hai đại lộ Lê Lợi và Nguyễn Huệ, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh; dữ liệu hoạt động kinh doanh được tổng hợp chuỗi thời gian từ năm 2009 đến năm 2012. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp đơn vị tối ưu hóa hiệu quả khai thác hơn 230 gian hàng thuê mặt bằng, duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu dịch vụ trên 28% mỗi năm và củng cố hình ảnh điểm đến du lịch mua sắm hàng đầu thu hút hơn 1 triệu lượt khách trong nước và quốc tế mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết tiếp thị hiện đại với trọng tâm là mô hình phối thức Marketing dịch vụ 7P do Booms và Bitner phát triển mở rộng từ mô hình 4P truyền thống của Philip Kotler. Mô hình 7P bổ sung 3 thành tố đặc thù bao gồm Con người (People), Yếu tố hữu hình (Physical Evidence) và Quy trình dịch vụ (Process), giúp giải quyết triệt để 4 đặc tính cố hữu của sản phẩm dịch vụ: tính vô hình, tính không đồng nhất, tính không thể tách rời và tính mau hỏng.

Bên cạnh đó, tác giả vận dụng Ma trận tăng trưởng Sản phẩm - Thị trường của Igor Ansoff với 4 chiến lược chủ đạo (Thâm nhập thị trường, Phát triển thị trường, Phát triển dịch vụ, Đa dạng hóa) và Mô hình tam giác Marketing dịch vụ để phân định rõ mối quan hệ tương tác giữa ba chủ thể: Doanh nghiệp, Nhân viên và Khách hàng thông qua Marketing đối nội, Marketing đối ngoại và Marketing tương hỗ. Nghiên cứu cũng căn cứ vào Điều 86 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 về quy định quảng cáo thương mại để chuẩn hóa các hoạt động truyền thông cổ động. Cấu trúc dịch vụ được tiếp cận qua 4 cấp độ giá trị: dịch vụ cơ bản, dịch vụ bao quanh, dịch vụ sơ đẳng và dịch vụ tổng thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa phương pháp định tính và phương pháp định lượng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo nhân sự giai đoạn 2009 - 2012 của Phòng Kế hoạch Kinh doanh và Phòng Tổ chức Hành chính thuộc Thương xá Tax, kết hợp các báo cáo ngành bán lẻ Thành phố Hồ Chí Minh. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua kỹ thuật phỏng vấn chuyên sâu 15 nhà quản lý cấp cao và chuyên viên phụ trách bộ phận thị trường.

Cỡ mẫu khảo sát nội bộ gồm toàn bộ 163 cán bộ nhân viên của Thương xá Tax nhằm đánh giá văn hóa tổ chức và chất lượng marketing đối nội. Nghiên cứu cũng thực hiện chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện đối với 230 đối tác thuê mặt bằng kinh doanh và 350 lượt khách mua sắm trực tiếp tại trung tâm. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm thu thập đa chiều đánh giá thực chứng về chất lượng dịch vụ và mức độ hài lòng. Các dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh số liệu tuyệt đối và tương đối, kết hợp phương pháp suy luận logic để lượng hóa tương quan giá thuê mặt bằng 120 - 140 USD/m2/tháng và cơ cấu doanh thu thực tế. Timeline thực hiện khảo sát và xử lý dữ liệu kéo dài từ tháng 10 năm 2012 đến tháng 6 năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả kinh doanh giai đoạn 2009 - 2012 phản ánh sự phục hồi ấn tượng nhưng chưa thực sự bền vững. Sau khi hoàn thành dự án nâng cấp tu sửa cơ sở vật chất năm 2009, tổng doanh thu bán ra và dịch vụ năm 2010 tăng vọt 68,22% so với năm 2009, tương ứng mức tăng giá trị tuyệt đối 44.367 triệu đồng. Đáng chú ý, mảng doanh thu dịch vụ và doanh thu khác năm 2010 tăng 28,07%, trong đó lãi gộp dịch vụ tăng 28,08%, vượt trội hoàn toàn so với mức tăng 4,08% của lãi gộp thương mại. Điều này chứng minh cho thuê mặt bằng là nguồn đóng góp lợi nhuận chủ lực của đơn vị.

Thứ hai, nguồn nhân lực có trình độ học vấn cao nhưng đối mặt với thách thức già hóa nghiêm trọng. Trong tổng số 163 nhân viên, tỷ lệ nữ giới chiếm 59,51% (97 người) và nam giới chiếm 40,49% (66 người). Trình độ chuyên môn đạt mức rất cao với 33,74% nhân sự có trình độ đại học trở lên (55 người) và 61,96% đạt trình độ cao đẳng, trung cấp (101 người), tức tỷ lệ có bằng cấp chuyên nghiệp đạt tới 95,70%. Tuy nhiên, cơ cấu độ tuổi bộc lộ sự thiếu hụt nhân lực trẻ khi nhóm trên 50 tuổi chiếm 19,63% (32 người), nhóm từ 40 đến 50 tuổi chiếm 31,29% (51 người), dẫn đến tỷ lệ nhân sự trên 40 tuổi chiếm tới 50,92% toàn cơ quan.

Thứ ba, cơ cấu sản phẩm và chính sách giá thuê mặt bằng bộc lộ sự bất đối xứng trong định vị. Hàng thủ công mỹ nghệ chiếm 30% và hàng Việt Nam chất lượng cao chiếm 30% diện tích sàn tại tầng 1, 2, 3. Mặc dù bảo tồn được bản sắc truyền thống phục vụ khách du lịch, cơ cấu này làm giảm tính hấp dẫn đối với nhóm khách hàng trẻ có thu nhập cao đang tìm kiếm thương hiệu quốc tế. Về giá thuê mặt bằng sàn trệt, mức giá 120 - 140 USD/m2/tháng tại Thương xá Tax bám sát đối thủ Parkson Plaza (125 - 145 USD/m2/tháng) và thấp hơn nhẹ so với Diamond Plaza (130 - 150 USD/m2/tháng), tạo ưu thế cạnh tranh nhưng chưa đi kèm các gói dịch vụ gia tăng vượt trội.

Thứ tư, hoạt động chiêu thị còn mang tính mùa vụ và thiếu tính hệ thống. Hoạt động quảng bá chủ yếu tập trung vào các dịp Lễ, Tết qua phóng sự ngắn trên kênh truyền hình HTV, BTV hoặc bài viết trên báo Tuổi Trẻ, Sài Gòn Tiếp Thị. Trang thông tin điện tử www.thuongxatax.com.vn vận hành đơn giản, thiếu hoàn toàn các ấn phẩm đa ngôn ngữ và các chiến dịch digital marketing tương tác.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm cho thấy nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế xuất phát từ cơ chế vận hành của mô hình doanh nghiệp nhà nước, khiến quy trình ra quyết định marketing chưa linh hoạt trước biến động thị trường. Mô hình quản lý phân tán – nơi các đối tác thuê mặt bằng tự quản lý nhân viên bán hàng – tạo ra sự thiếu nhất quán nghiêm trọng trong chất lượng chuyển giao dịch vụ đến khách hàng.

Khi thảo luận kết quả, toàn bộ dữ liệu kinh doanh và nhân sự có thể được trực quan hóa thông qua hệ thống biểu đồ và bảng phân tích chuyên sâu. Cụ thể, một biểu đồ cột chồng sẽ thể hiện rõ nét sự phân hóa giữa mức tăng trưởng lãi gộp dịch vụ 28,08% so với 4,08% lãi gộp thương mại. Đồng thời, biểu đồ tròn cơ cấu nhân sự giúp nhận diện trực quan nguy cơ thiếu hụt nhân tài trẻ khi nhóm trên 40 tuổi chiếm hơn một nửa quy mô tổ chức (50,92%). Bên cạnh đó, một bảng so sánh đa tiêu chí về giá thuê 120 - 140 USD/m2/tháng cùng tiện ích đi kèm giữa Thương xá Tax, Parkson và Diamond Plaza sẽ cung cấp bức tranh toàn cảnh về khoảng cách cạnh tranh. Kết quả này tương thích với các nghiên cứu bán lẻ hiện đại tại các đô thị lớn, khẳng định rằng nếu không chuẩn hóa marketing tương hỗ và marketing đối nội, doanh nghiệp sẽ khó duy trì được lòng trung thành của người tiêu dùng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc danh mục sản phẩm và quy hoạch không gian hữu hình (Product & Physical Evidence). Phòng Kế hoạch Kinh doanh chủ trì tái phân bổ diện tích sàn thương mại: điều chỉnh giảm tỷ trọng hàng thủ công mỹ nghệ từ 30% xuống khoảng 20%, nâng tỷ trọng các thương hiệu thời trang mỹ phẩm cao cấp quốc tế lên mức 35%, đồng thời dành 15% diện tích cho các dịch vụ tiện ích bổ trợ như ẩm thực, giải trí và không gian trải nghiệm văn hóa. Thời gian hoàn thành trong 12 tháng (giai đoạn 2013 - 2014).

Thứ hai, linh hoạt hóa chính sách định giá và điều khoản hợp đồng thuê (Price). Phòng Kế toán Tài chính phối hợp Phòng Kế hoạch Kinh doanh xây dựng biểu giá thuê mặt bằng linh hoạt theo vị trí, duy trì giá sàn trệt ở mức 125 - 145 USD/m2/tháng; đồng thời ban hành chính sách chiết khấu ưu đãi từ 5% đến 8% cho hơn 230 đối tác ký hợp đồng dài hạn từ 3 năm trở lên hoặc thanh toán tiền thuê trước hạn. Lộ trình triển khai trong 6 tháng đầu năm 2014.

Thứ ba, hiện đại hóa hoạt động xúc tiến hỗn hợp và đẩy mạnh tiếp thị số (Promotion). Phòng Thị trường tiến hành nâng cấp toàn diện website www.thuongxatax.com.vn tích hợp 3 ngôn ngữ (Việt, Anh, Nhật), phân bổ ngân sách marketing thường niên khoảng 1,2 đến 1,5 tỷ đồng để đẩy mạnh quảng cáo trực tuyến, mạng xã hội và hệ thống màn hình LED tương tác tại hai mặt tiền Lê Lợi - Nguyễn Huệ, hướng tới mục tiêu tăng 25% mức độ nhận biết thương hiệu trong 18 tháng (2014 - 2015).

Thứ tư, chuẩn hóa quy trình đào tạo và trẻ hóa lực lượng lao động (People & Process). Ban Giám đốc và Phòng Tổ chức Hành chính ban hành bộ quy chuẩn dịch vụ khách hàng bắt buộc cho 100% nhân viên nội bộ và nhân viên của bên thuê mặt bằng; thiết lập chỉ tiêu tuyển dụng trẻ hóa đội ngũ chuyên viên marketing dưới 35 tuổi tăng thêm 15% trong vòng 2 năm (2013 - 2015) nhằm thích ứng nhanh với công nghệ bán lẻ hiện đại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Giám đốc và đội ngũ quản lý tại các trung tâm thương mại, siêu thị bán lẻ: Nắm vững khung phân tích thực chứng phối thức Marketing 7P, ứng dụng trực tiếp bài học tối ưu hóa giá thuê 120 - 140 USD/m2/tháng và kinh nghiệm quản lý mối quan hệ đối tác với mạng lưới trên 230 gian hàng thương mại.

Thứ hai, Giảng viên, chuyên gia nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Marketing dịch vụ: Sử dụng công trình làm tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao về mô hình tam giác dịch vụ, ma trận Ansoff và phương pháp khảo sát toàn diện trên cỡ mẫu 163 nhân viên tại các doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi mô hình kinh doanh.

Thứ ba, Chuyên viên hoạch định chiến lược marketing và truyền thông ngành dịch vụ: Vận dụng quy trình 4 bước lập kế hoạch chiêu thị tích hợp, kỹ năng phân bổ ngân sách tiếp thị từ 1 đến 2 tỷ đồng và phương thức đo lường hiệu quả các kênh truyền thông đại chúng.

Thứ tư, Các doanh nghiệp, thương nhân kinh doanh hàng thủ công mỹ nghệ và thời trang cao cấp: Đánh giá chính xác bức tranh vận động của thị trường bán lẻ Thành phố Hồ Chí Minh, nhận diện tiềm năng sinh lời khi thuê mặt bằng tại các vị trí đắc địa và xây dựng phong cách phục vụ đạt chuẩn quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao Thương xá Tax cần áp dụng mô hình Marketing Mix 7P thay vì 4P truyền thống? Do đặc tính vô hình và không thể tách rời của dịch vụ thương mại, mô hình 4P truyền thống chỉ tập trung vào sản phẩm vật chất. Mô hình 7P bổ sung 3 yếu tố sống còn gồm Con người (163 nhân sự), Cơ sở vật chất và Quy trình chuyển giao dịch vụ, giúp trung tâm quản lý đồng bộ chất lượng trải nghiệm của khách hàng và kiểm soát chặt chẽ mối liên kết với hơn 230 gian hàng thuê mặt bằng.

Yếu tố nào đóng vai trò cốt lõi tạo nên sự tăng trưởng doanh thu vượt bậc năm 2010? Năm 2010, tổng giá trị bán ra và dịch vụ tăng trưởng tới 68,22%, tương đương mức tăng 44.367 triệu đồng so với năm 2009. Động lực chính bắt nguồn từ việc hoàn tất đợt đại tu cơ sở vật chất năm 2009, giúp nâng tầm diện mạo trung tâm, thu hút làn sóng khách mua sắm mới và đẩy lãi gộp mảng dịch vụ tăng trưởng kỷ lục 28,08%.

Luận văn đưa ra giải pháp gì để giải quyết tình trạng già hóa đội ngũ nhân sự? Với tỷ lệ nhân sự trên 40 tuổi chiếm tới 50,92% (trong đó 19,63% trên 50 tuổi), tác giả đề xuất lộ trình 2 năm tuyển dụng bổ sung lực lượng marketing trẻ dưới 35 tuổi đạt tỷ lệ 15%, đồng thời tổ chức đào tạo lại kỹ năng số và ngoại ngữ bắt buộc cho 100% cán bộ nhân viên trong tổng số 163 nhân sự hiện diện.

Mức giá cho thuê mặt bằng của Thương xá Tax có ưu thế cạnh tranh ra sao so với đối thủ? Với mức giá sàn trệt từ 120 đến 140 USD/m2/tháng, Thương xá Tax thiết lập mức giá cạnh tranh thấp hơn từ 5% đến 10% so với Diamond Plaza (130 - 150 USD/m2/tháng) và Parkson Plaza (125 - 145 USD/m2/tháng). Chính sách này vừa đảm bảo tỷ suất sinh lời ổn định, vừa duy trì tỷ lệ lấp đầy mặt bằng kinh doanh luôn đạt trên 95%.

Làm thế nào để trung tâm mở rộng thu hút phân khúc du khách quốc tế? Đề xuất trọng tâm là nâng cấp cổng thông tin trực tuyến www.thuongxatax.com.vn tích hợp 3 ngôn ngữ quốc tế, gia tăng 30% ngân sách quảng bá trên các ấn phẩm du lịch đối ngoại và thiết lập quầy hỗ trợ thông tin đa ngữ tại tầng trệt nhằm phục vụ tối ưu hơn 1 triệu lượt du khách ghé thăm mỗi năm.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận Marketing dịch vụ 7P, Ma trận Ansoff và mô hình tam giác dịch vụ áp dụng đặc thù cho trung tâm thương mại bán lẻ.
  • Phân tích thực chứng kết quả kinh doanh giai đoạn 2010 - 2012 với mức tăng trưởng doanh thu 68,22% sau dự án nâng cấp hạ tầng năm 2009.
  • Nhận diện chính xác điểm nghẽn về cơ cấu 163 nhân viên (với 50,92% nhân sự trên 40 tuổi) và tỷ trọng 30% hàng lưu niệm truyền thống cần đổi mới.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi với lộ trình 2 giai đoạn (2013 - 2014 và 2014 - 2015) nhằm nâng tỷ trọng thương hiệu quốc tế lên mức 35%.
  • Cung cấp luận cứ khoa học vững chắc giúp Thương xá Tax giữ vững vị thế biểu tượng thương mại và văn hóa du lịch đặc sắc của Thành phố Hồ Chí Minh.

Kế hoạch hoàn thiện marketing dịch vụ cần được Ban Giám đốc Thương xá Tax và Tổng công ty Thương Mại Sài Gòn (SATRA) phê duyệt và triển khai quyết liệt trong chu kỳ 24 tháng tới. Quý nhà quản trị và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay khung giải pháp 7P này để tối ưu hóa năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị thương hiệu bán lẻ bền vững!