phần mở đầu và kết luận, luận văn có kết cấu 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về kiểm soát nội bộ khu vực công, và kiểm soát thu-chi NSNN. Chƣơng 2: Thực trạng kiểm soát nội bộ đối với thu-chi ngân sách tại Phòng Tài chính - Kế hoạch thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng. 6 Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ đối với thu-chi ngân sách tại Phòng Tài chính - Kế hoạch thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng. 7 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ KHU VỰC CÔNG VÀ THU CHI NGÂN SÁCH 1.1 Lý luận chung về hệ thống kiểm soát nội bộ trong khu vực công 1.1Khái quát quá trình hình thành và phát triển khái niệm kiểm soát nội bộ Hoạt động của một tổ chức cơ quan , đơn vi ̣hiê ̣u quả phu ̣ thuô ̣c rấ t nhiề u yế u tố đòi hỏi nhà quản lý phải có những công cụ hỗ trợ đắc lực.
Công cu ̣ đó giúp cho đơn vi ̣tránh đƣơ ̣c nguy cơ, rủi ro ảnh hƣởng đế n mu ̣c tiêu đã đề ra, giúp nhà quản lý thực hiện chức năng kiểm soát. Đó chính là KSNB đơn vi.̣ Hình thức sơ khai đ ầu tiên của KSNB là kiểm soát tiền , thuâ ̣t ngƣ̃ này bắ t đầ u xuấ t hiê ̣n tƣ̀ cuô ̣c cách ma ̣ng công nghiê ̣p ( cuố i thế kỉ 19). Năm 1929, công bố của Cu ̣c Dƣ̣ trƣ̃ Liên ban Hoa Kỳ ( Federal Reserve Bulletin) thì KSNB là công cu ̣ để bảo vê ̣ tiề n và các tài sản khác đồ ng thời thúc đẩ y nâng cao hiê ̣u quả hoạt động. Năm 1936, Hiê ̣p hô ̣i kế toán viên công chƣ́ng Hoa Kỳ ( AICPA) KSNB là các biện pháp và cách thức đƣợc chấp nhận và đƣợ c thƣ̣c hiê ̣n trong mô ̣t tổ chƣ́c để bảo vệ tiền và các tài sản khác , cũng nhƣ kiểm tra sự chính xác trong ghi chép các sổ sách.
KSNB ngày càng đƣơ ̣c quan tâm nhiề u hơn. Năm 1949, AICPA đã công bố c ông trình nghiên cƣ́u về KSNB , AICPA đinh ̣ nghiã “ KSNB là cơ cấ u tổ chƣ́c và các biê ̣n pháp , cách thức liên quan đƣợc chấ p nhâ ̣n và thƣ̣c hiê ̣n trong mô ̣t tổ chƣ́c để bảo vê ̣ tài sản , kiể m tra sƣ̣ chính xác và đáng tin cậy của số liệu kế toán , thúc đẩy hoạt động có hiệu quả, khuyế n khić h sƣ̣ tuân thủ các chiń h sách của ngƣời quản lý”. Đế n năm 1958, Ủy ban thủ tục kiểm toán ( CPA- Committee on Auditing Procedure) là đơn vị trực thuộc AICPA đã ban hành báo cáo thủ tục kiểm toán 29 ( SAP- Statement Auditing Procedure): Kiể m soát kế toán bao gồ m kế hoa ̣ch tổ chƣ́c, các phƣơng pháp và thủ tục liên hệ trực tiếp đến việc bảo vệ tài sản và tính đáng tin câ ̣y của số liê ̣u kế toán. Kiể m soát quản lý bao gồ m kế hoa ̣ch tổ chƣ́c , các phƣơng pháp trong hoạt động và sự tuân thủ chính sách quản trị.
8 CAP tiế p tu ̣c ban hành SAP 33 vào năm 1962, SAP 54 vào năm 1972. Năm 1973 SAS 01 xét duyệt lại SAP 54 và đƣa ra định nghĩa về kiểm soát quản lý và kiểm soát kế toán: Kiể m soát quản lý , không chỉ ha ̣n chế ở kế hoa ̣ch tổ chƣ́c và các thủ tục , mà còn bao gồm quá trình ra quyết định cho phép thực hiện nghiê ̣p vu ̣ của nhà quản lý. Kiể m soát kế toán ba o gồ m các thủ tu ̣c và cách thƣ́c tổ chƣ́c ghi nhâ ̣n vào sổ sách để bảo vê ̣ tài sản , tính đáng tin cậy của số liệu. Năm 1979 AICPA đã thành lâ ̣p mô ̣t Ủy ban tƣ vấ n đă ̣c biê ̣t về kiể m toán nô ̣i bô ̣ trong đó đƣa ra các hƣớng dẫn thiế t lâ ̣p và đánh giá hê ̣ thố ng KSNB.
Ủy ban chƣ́ng khoán Hoa Kỳ ( SEC- Securities and Exchange Commission) bắ t buô ̣c các công ty báo cáo về KSNB đối với công tác kế toán của mình. Nhƣng yêu cầ u đó đã làm tranh cã i diễn ra tranh luâ ̣n gây gắ t. Cuố i cùng vào năm 1985 thành lập ủy ban các tổ chức hội đồng bảo trợ ( COSO - Commited of Sponsoring Organization) là kết quả của các cuộc tranh luận trên. Sau mô ̣t thời gian dài làm viê ̣c tại Hoa Kỳ, COSO đã công bố báo cáo năm 1992.Đây là mô ̣t tài liê ̣u đầ u tiên đã đƣa ra mô ̣t khuôn mẫu lý thuyế t đầ y đủ và có hệ thố ng lý luâ ̣n toàn diê ̣n đầ y đủ nhấ t , cho mô ̣t cái nhìn toàn diê ̣n về KSNB.
Cũng vào năm 1992, hê ̣ thố ng chuẩ n mƣ̣c kiể m t oán nhà nƣớc do tổ chức quố c tế các cơ quan kiể m toán tố i cao – International Organzation of Supreme Audit Insitutuions ( viế t tắ t là INTOSAI ) đã ban hành hƣớ ng dẫn về KSNB áp dụng cho khu vực công , đây là mô ̣t tài liê ̣u đề câ ̣p đế n viê ̣c nâng cấ p các chuẩ n mƣ̣c KSNB. Năm 2001, bản hƣớng dẫn của INTOSAI 1992 đã câ ̣p nhâ ̣t thêm về các chuẩ n mực KSNB để phù hợp với tất cả đối tƣợng và phù hợp vớ i sƣ̣ phát triể n gầ n đây trong KSNB, và công bố năm 2004. Tài liệu này đã tích hợp cá c lý luâ ̣n chung về KSNB của báo cáo COSO .INTOSAI đã trin ̀ h bày mô ̣t cách cu ̣ thể và đă ̣c thù của khu vƣ̣c công.2 Cơ sở lý luận về hệ thống KSNB 1.1 Định nghĩa về hệ thống KSNB Theo INTOSAI 1992 khái niệm KSNB đƣợc định nghĩa: “ KSNB là cơ cấu của một tổ chức, bao gồm nhận thức, phƣơng pháp, quy trình và các biện 9 pháp của ngƣời lãnh đạo nhằm bảo đảm sự hợp lý để đạt đƣợc các mục tiêu của tổ chức”. Mục tiêu của tổ chức theo INTOSAI bao gồm: -Thúc đẩy các hoạt động của đơn vị diễn ra có trình tự, kỷ cƣơng, đạt đƣợc tính hữu hiệu và hiệu quả ; -Bảo vệ và quản lý nguồn tài nguyên tránh thất thoát, lãng phí, tham ô, vi phạm pháp luật và sử dụng sai mục đích; -Khuyến khích tuân thủ pháp luật, qui định của NN và nội bộ của đơn vị; -Xây dựng và duy trì các dữ liệu tài chính và hoạt động, lập báo cáo các thông tin quản lý và thông tin tài chính một cách đáng tin cậy và đảm bảo tính đúng đắn kịp thời.
Theo INTOSAI 2004 trình bày về định nghĩa nhƣ sau : “ KSNB là mô ̣t quá trình xử lý toàn bộ đƣợc thực hiện bởi nhà quản lý v à các cá nhân trong t ổ chức, quá trình này đƣợc thiết l ập để phát hiện các rủi ro và cung cấ p mô ̣t sƣ̣ đảm bảo hơ ̣p lý để đa ̣t đƣơ ̣c nhiê ̣m vu ̣ của tổ chƣ́c”. Sau đây là mục tiêu cần đạt đƣợc: -Thực hiện các hoạt động một cách hợp lý kỷ cƣơng, có đạo đức, có kinh tế, hiệu quả và thích hợp; -Thực hiện đúng trách nhiệm; -Tuân thủ pháp luật hiện hành và các nguyên tắc, quy định ; -Bảo vệ các nguồn lực chống thất thoát, sử dụng sai mục đích và tổn thất; Từ định nghĩa INTOSAI 2004 có 5 khái niệm cần làm rõ, đó là: +KSNB là một quá trình: KSNB là một chuỗi hoạt động kiểm soát liên kết chặt chẽ nó không hoạt động riêng lẻ mà liên kết với nhau thành một thể thống nhất. +KSNB chịu sự chi phối của con ngƣời: Con ngƣời đóng vai trò chủ đạo trong việc thiết lập cơ chế kiểm soát, hoạch định mục tiêu. KSNB đƣợc thiết lập và vận hành bởi con ngƣời, tức nhiên là từ cấp bậc cao nhất đến cán bộ, công chức viên chức.
10 +KSNB đƣợc thiết lập để đối phó với rủi ro: mục đích chính của KSNB là phát hiện nhận diện và đối phó rủi ro, trong quá trình hoạt động đơn vị sẽ phải đối phó với nhiều rủi ro xảy ra. +KSNB cung cấp một sự đảm bảo hợp lý: KSNB dù hoàn hảo tới đâu chắc chắn cũng sẽ có hạn chế của nó, nó chỉ đảm bảo ở mức độ tƣơng đối hợp lý cho nhà quản lý đạt đƣợc các mục tiêu của đơn vị. Trên cơ sở nội dung của INTOSAI 2004, INTOSAI 2013 đã cập nhật và bổ sung một số nội dung phù hợp với yêu cầu thực tế và tình hình phát triển của xã hội hiện nay. Khái niệm về KSNB theo hƣớng dẫn của INTOSAI 2013 cũng giống nhƣ hƣớng dẫn của INTOSAI năm 2004 tuy nhiên về mục tiêu của báo cáo theo INTOSAI có thay đổi theo hƣớng dẫn về quản trị rủi ro, KSNB và biện pháp để giảm thiểu gian lận, từ đó giúp cải thiện hiệu quả hoạt động cũng nhƣ tăng cƣờng sự giám sát của tổ chức.2 So sánh sự giống và khác nhau của INTOSAI qua các năm 1992, 2004, 2013, 2016.
Giống nhau + Xác định KSNB là một quá trình không thể thiếu của tổ chức nhằm đạt đƣợc các mục tiêu về “ tính hữu hiệu và hiệu quả các hoạt động trong đơn vị; tôn trọng pháp luật và các quy định có liên quan, thiết lập và báo cáo các thông tin quản lý, thông tin tài chính đáng tin cậy, kịp thời, bảo vệ nguồn lực không thất thoát, hƣ hỏng, sử dụng sai mục đích”. + Các yếu tố cấu thành hệ thống KSNB: Môi trƣờng kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Khác nhau INTOSAI CẬP NHẬT QUA CÁC NĂM Nội dung 1992 2004 2013 Mục Chƣa đƣa vào INTOSAI đã đƣa vào yếu tố Làm rõ các yêu cầu đối tiêu yếu tố đạo đức đạo đức, INTOSAI 2014 với tính hữu hiệu, đƣa hoạt vào mục tiêu cho rằng : đạo đức là khi yếu tố ERP vào quản lý động hoạt động các cán bộ, công chức, viên chức thực hiện nhiệm vụ của mình một cách công tâm, dùng pháp luật, phù hợp với sứ mệnh của tổ chức và vai trò quan trọng của giá trị đạo đức. Mục Báo cáo tài Báo cáo tài chính và báo Mục tiêu báo cáo có tiêu chính cáo các thông tin phi tài thay đổi theo hƣớng về báo chính quản trị rủi ro.
KSNB và cáo biện pháp để giảm thiểu gian lận Bên cạnh việc xây dựng và cải thiện rõ hơn về KSNB, INTOSAI đã tạo nên một nền tảng về một hệ thống KSNB đặc thù cho khu vực công.INTOSAI đã khẳng định vị trí của mình cả về lƣợng lẫn về chất.