phần mở đầu, kết luận, mục lục, các hình vẽ, bảng, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu gồm 03 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát các khoản chi trong đơn vị sự nghiệp công lập. Chƣơng 2: Thực trạng kiểm soát các khoản chi tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm soát các khoản chi tại Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn. e 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CÁC KHOẢN CHI TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT CÁC KHOẢN CHI TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Khái niệm và phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập “Sự nghiệp” với nghĩa thông thƣờng nhất là chỉ những công việc có lợi ích chung và lâu dài cho xã hội. Chính vì vậy trên một phƣơng diện nào đó, khi nói đến hoạt động sự nghiệp là nói đến tổ chức thực hiện những công việc chung có lợi ích lâu dài cho xã hội.
Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nƣớc. Các đơn vị này hoạt động trong các lĩnh vực: Y tế, giáo dục đào tạo, KHCN và môi trƣờng, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế, giáo dục, việc làm. Đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc xác định dựa trên những tiêu chuẩn sau: - Có văn bản quyết định thành lập đơn vị của cơ quan có thẩm quyền. - Đƣợc nhà nƣớc cấp kinh phí và tài sản để hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và đƣợc phép thực hiện một số khoản thu phí, lệ phí theo chế độ Nhà nƣớc quy định.
- Có tổ chức bộ máy biên chế và bộ máy quản lý kế toán theo chế độ nhà nƣớc quy định. - Có mở tài khoản tại kho bạc nhà nƣớc để kiểm soát các khoản thu chi tài chính. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Theo Khoản 2 Điều 9 Luật công chức số 58/2010/QH12 ngày 15 tháng 11 năm 2010 nêu rõ, đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự (sau đây gọi là đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc giao quyền tự chủ). - Đơn vị sự nghiệp công lập chƣa đƣợc giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự (sau đây gọi là đơn vị sự nghiệp công lập chƣa đƣợc giao quyền tự chủ).
* Phân loại đơn vị sự nghiệp y tế: Cách xác định để phân loại đơn vị sự nghiệp y tế là căn cứ vào mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị theo công thức sau: Tổng số nguồn Mức tự bảo đảm thu sự nghiệp chi phí hoạt động = Tổng số chi hoạt x 100% (1.1) thƣờng xuyên của động thƣờng đơn vị (%) xuyên Trong đó: Tổng số nguồn thu sự nghiệp và tổng số chi hoạt động thƣờng xuyên tính theo dự toán thu, chi của năm đầu thời kỳ ổn định. - Đơn vị sự nghiệp y tế tự bảo đảm chi phí hoạt động: Là đơn vị tự bảo đảm chi phí hoạt động thƣờng xuyên xác định theo công thức trên, bằng hoặc lớn hơn 100%, và tự đảm bảo chi phí hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, từ nguồn NSNN do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc đặt hàng. - Đơn vị sự nghiệp y tế tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động: Là đơn vị sự nghiệp y tế có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thƣờng xuyên xác định theo công thức trên, từ trên 10% đến dƣới 100%. - Đơn vị sự nghiệp y tế do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động: e 9 là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên do NSNN bảo đảm toàn bộ, đƣợc xác định theo công thức trên, từ 10% trở xuống.
Việc phân loại đơn vị sự nghiệp y tế theo quy định trên sẽ đƣợc ổn định trong thời gian 3 năm, sau thời hạn 3 năm sẽ xem phân loại lại cho phù hợp. Trong thời gian ổn định phân loại, trƣờng hợp đơn vị sự nghiệp y tế có thay đổi chức năng, nhiệm vụ, tổ chức thì cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền xem xét phân loại lại cho phù hợp. Khái niệm và vai trò của công tác kiểm soát các khoản chi trong đơn vị sự nghiệp công lập. Khái niệm về kiểm soát các khoản chi trong đơn vị sự nghiệp công lập Kiểm soát các khoản chi tại đơn vị sự nghiệp công lập là sự tác động liên tục có hƣớng đích, có tổ chức của các nhà quản lý lên đối tƣợng và quá trình hoạt động tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập nhằm xác định các khoản chi, tiến hành chi theo đúng luật ngân sách, đúng các nguyên tắc của Nhà nƣớc về tài chính, đảm bảo kinh phí cho mọi hoạt động của đơn vị.
Kiểm soát các khoản chi tại đơn vị sự nghiệp y tế công lập là một nội dung của chính sách kinh tế - tài chính y tế do Bộ Y tế chủ trƣơng với trọng tâm là sử dụng các nguồn lực đầu tƣ cho ngành y tế để cung cấp các dịch vụ y tế một cách hiệu quả và công bằng. Tính hiệu quả chú trọng đến trình độ trang thiết bị kỹ thuật, phƣơng pháp phân phối nguồn lực, hiệu lực quản lý hành chính và chất lƣợng dịch vụ y tế cung cấp cho nhân dân. Tính công bằng đòi hỏi cung cấp dịch vụ y tế bằng nhau cho những ngƣời có mức độ bệnh tật nhƣ nhau, thoả mãn nhu cầu khám chữa bệnh của mọi ngƣời khi ốm đau theo một mặt bằng chi phí nhất định mà không đòi hỏi khả năng chi trả của ngƣời bệnh là điều kiện tiên quyết. e 10 Do vậy, kiểm soát các khoản chi trong đơn vị sự nghiệp y tế công lập là chức năng quản lý gắn liền với việc huy động, tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn chi nhằm đáp ứng yêu cầu về tài chính cho hoạt động của đơn vị để phục vụ nhiệm vụ khám chữa bệnh, đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Vai trò của công tác kiểm soát các khoản chi đối với đơn vị sự nghiệp công lập Kiểm soát các khoản chi đối với đơn vị SNCL là góp phần quản lý chặt chẽ các khoản chi từ ngân sách nhà nƣớc, từ viện trợ hay từ sản xuất kinh doanh của đơn vị, trên cơ sở đó đánh giá đƣợc hiệu quả hoạt động của đơn vị. Bên cạnh đó, công tác này cũng góp phần tạo khuôn khổ chi tiêu phù hợp với tình hình tài chính, làm cơ sở cho việc hạch toán kế toán tại đơn vị; Đảm bảo đƣợc nguồn tài chính cho hoạt động của đơn vị, từ đó đƣa ra những kế hoạch, định hƣớng phát triển cho phù hợp với từng giai đoạn của sự phát triển. Ngoài ra, việc quản lý cũng giúp cho các khoản chi đƣợc thực hiện theo đúng kế hoạch, đạt hiệu quả hoạt động cao đồng thời tiết kiệm chi phí, tạo điều kiện để tăng thu nhập cho cán bộ nhân viên, phát huy tính chủ động, sáng tạo, hoàn thành tốt nhiệm vụ đƣợc giao. Nội dung tiêu chí đánh giá chất lƣợng công tác kiểm soát chi tại đơn vị sự nghiệp công lập em đƣa ra sau 1.
ĐẶC ĐIỂM VỀ KIỂM SOÁT CÁC KHOẢN CHI TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP. Mọi hoạt động chi của đơn vị sự nghiệp công lập đều phải tuân thủ theo luật ngân sách Nhà nƣớc, luật kế toán, các hƣớng dẫn của Nhà nƣớc, từ đó hoàn thành nhiệm vụ về kinh tế, chính trị mà Nhà nƣớc giao. Đơn vị sự nghiệp y tế công lập cũng không ngoại lệ. Do đó, việc tổ chức kiểm soát các khoản chi tại đơn vị sự nghiệp y tế công lập gồm 4 bƣớc: - Kiểm soát việc lập dự toán chi e 11 - Kiểm soát việc thực hiện dự toán - Kiểm soát việc hạch toán, quyết toán chi - Thanh tra, kiểm tra Trong quá trình chi tiêu, các đơn vị sự nghiệp y tế phải tổ chức quản lý chặt chẽ, tôn trọng dự toán đƣợc duyệt, các chế độ, định mức chỉ tiêu do Nhà nƣớc quy định và sử dụng có hiệu quả, tiết kiệm, thực hiện đúng tiến độ công việc theo kế hoạch.
Nguồn chi của đơn vị sự nghiệp y tế công lập gồm có: - Chi từ nguồn NSNN cấp. - Chi từ nguồn thu sự nghiệp. Các đơn vị sự nghiệp y tế phải mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nƣớc để thực hiện thu, chi qua Kho bạc Nhà nƣớc đối với các khoản kinh phí từ nguồn ngân sách nhà nƣớc cấp, nguồn thu phí, lệ phí và chịu sự kiểm tra, kiểm soát của Kho bạc Nhà nƣớc. Việc kiểm soát các khoản chi từ nguồn NSNN cấp thì chi đúng theo chế độ, đúng tiêu chuẩn, đúng định mức hoặc những mức chi theo quy chế chi tiêu nội bộ do đơn vị quy định.
Việc kiểm soát các khoản chi từ nguồn thu sự nghiệp cũng đƣợc thực hiện theo các văn bản hƣớng dẫn của các cấp có thẩm quyền và thực hiện theo quy chế chi tiêu nội bộ. Các khoản mục chi chủ yếu trong đơn vị sự nghiệp y tế: - Chi hoạt động thƣờng xuyên bao gồm: + Chi thanh toán cá nhân nhƣ: tiền lƣơng, tiền công, phụ cấp lƣơng, tiền thƣởng, các khoản trích nộp theo lƣơng, các khoản thanh toán khác cho cá nhân. + Chi thanh toán hàng hóa, dịch vụ: Bao gồm các khoản chi chủ yếu nhƣ: thanh toán dịch vụ công cộng, vật tƣ văn phòng, thông tin tuyên truyền e 12 liên lạc, hội nghị, công tác phí, chi phí thuê mƣớn, chi sửa chữa nhỏ tài sản phục vụ công tác chuyên môn, chi phí nghiệp vụ chuyên môn của từng ngành… + Chi đầu tƣ phát triển: Bao gồm chi mua sắm tài sản dùng cho công tác chuyên môn, chi sửa chữa lớn tài sản … + Chi sự nghiệp khác. - Chi hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ: + Chi các khoản thanh toán cá nhân phục vụ cho hoạt động SXKD dịch vụ.
+ Chi mua nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ. + Nộp thuế theo quy định. + Chi phí khấu hao, sữa chữa TSCĐ.