CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TRONG DOANH NGHIỆP.1 Những vấn đề cơ bản về tài sản cố định trong doanh nghiệp.1 Khái niệm, đặc điểm và phân loại tài sản cố định. Khái niệm, đặc điểm Tài sản cố định là một bộ phận của tư liệu sản xuất, giữ vai trò tư liệu lao đông chủ yếu của quá trình sản xuất. Chúng được coi là cơ sở vật chất kỹ thuật có vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh,là điều kiện tăng năng suất lao động xã hội và phát triển nền kinh tế quốc dân. Từ góc độ vi mô, máy móc thiết bị, quy trình công nghệ sản xuất chính là yếu tố để xác định quy mô và năng lực sản xuất của doanh nghiệp.
Từ góc độ vĩ mô, đánh giá về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật của toàn bộ nền kinh tế quốc dân có thực lực vững mạnh hay không? Chính vì vậy, trong sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp nói riêng cũng như của toàn bộ nền kinh tế nói chung, tài sản cố định là cơ sở vật chất và có vai trò cực kì quan trọng. Việc cải tiến, hoàn thiện, đổi mới và sử dụng hiệu quả tài sản cố định là một trong những nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp và của nền kinh tế. Nhận thức đúng đắn về vai trò của TSCĐ chính là lý luận đầu tiên xây dựng nên khái niệm về TSCĐ. Tài sản cố định hữu hình: là những tư liệu lao động chủ yếu có hình thái vật chất thoả mãn các tiêu chuẩn của tài sản cố định hữu hình, tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp nhưng vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu và được chuyển dần giá trị tài sản vào giá thành sản phẩm.
Do đó, doanh nghiệp phải thực hiện trích khấu hao TSCĐ để thu hồi vốn và tái tạo TSCĐ mới phục vụ cho kỳ sản xuất, kinh doanh tiếp theo như nhà cửa, vật kiến trúc, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải. Tài sản mua về phải thỏa mãn những điều kiện nhất định mới được gọi là tài sản cố định hữu hình. Theo điều 3 của thông tư 45/2013/TT – BTC thì tài sản cố định phải thỏa mãn đồng thời cả ba tiêu chuẩn dưới đây: -) Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó; -) Có thời gian sử dụng trên 1 năm trở lên; Sinh viên: Hoàng Thị Thanh. Lớp QTL701K Page 8 -) Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách tin cậy và có giá trị từ 30.000 đồng (Ba mươi triệu đồng) trở lên.
Tài sản cố định vô hình: là những tài sản không có hình thái vật chất, thể hiện một lượng giá trị đã được đầu tư thoả mãn các tiêu chuẩn của tài sản cố định vô hình, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh, như một số chi phí liên quan trực tiếp tới đất sử dụng; chi phí về quyền phát hành, bằng phát minh, bằng sáng chế, bản quyền tác giả. Phân loại tài sản cố định TSCĐ trong công ty có nhiều loại vì vậy để thuận tiện cho công tác quản lí và hạch toán TSCĐ trong doanh nghiệp cần phân loại TSCĐ và được phân theo nhiều tiêu thức khác nhau như theo hình thái biểu hiện, theo quyền sở hữu, theo tình hình sử dụng… mỗi 1 cách phân loại sẽ đáp ứng những nhu cầu quản lý nhất định và có những tác dụng riêng của nó. * Theo hình thái biểu hiện: - Tài sản cố định hữu hình: Là những tư liệu lao động chủ yếu có hình thái vật chất, có giá trị lớn và thời gian sử dụng lâu dài, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh nhưng vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu. Thuộc về loại này gồm có: - Nhà cửa vật kiến trúc: bao gồm các công trình xây dựng cơ bản như: nhà cửa, vật kiến trúc, trụ sở làm việc, nhà kho, hàng rào, tháp nước, sân bãi, các công trình trang trí cho nhà cửa, đường băng sân bay, cầu tầu, cầu cảng, các công trình cơ sở hạ tầng như đường sá, cầu cống, đường sắt, đường băng sân bay, cầutầu, cầu cảng … phục vụ cho hạch toán sản xuất kinh doanh.
- Máy móc thiết bị: bao gồm các loại máy móc thiết bị dùng trong sản xuất kinh doanh: máy móc chuyên dùng, máy móc thiết bị công tác, giàn khoan trong lĩnh vực dầu khí, cần cẩu, dây chuyền thiết bị công nghệ, những máy móc đơn lẻ. - Thiết bị phương tiện vận tải truyền dẫn: là các phương tiện dùng để vận tảigồm phương tiện vận tải đường sắt, đường thuỷ, đường bộ, đường không, đườngống và các thiết bị truyền dẫn như hệ thống thông tin, hệ thống điện, đường ống nước, băng tải như các loại đầu máy, đường ống và phương tiện khác( ô tô, máykéo, xe tải, ống dẫn…) - Thiết bị, dụng cụ dùng cho quản lý: bao gồm các thiết bị, dụng cụ phục vụ cho quản lý hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp như máy vi tính, thiết bị điện Sinh viên: Hoàng Thị Thanh. Lớp QTL701K Page 9 tử, thiết bị, dụng cụ đo lường, kiểm tra chất lượng, máy hút ẩm, hút bụi, chống mối mọt, máy điều hoà,. - Cây lâu năm, súc vật làm việc và cho sản phẩm: bao gồm các loại cây lâu năm( cà phê, chè, cao su,vườn cây ăn quả…) súc vật nuôi để lấy sản phẩm( bò sữa, súc vật sinh sản…) - Các loại tài sản cố định khác: là toàn bộ các tài sản cố định khác chưa liệt kê vào năm loại trên như tranh ảnh, tác phẩm nghệ thuật - Tài sản cố định vô hình: Là tài sản không có hình thái vật chất nhưng xác định được giá trị và do doanh nghiệp nắm giữ, sử dụng trong quá trình sản xuất, kinh doanh, cung cấp dịch vụ hoặc cho các đối tượng khác thuê phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận tài sản cố định vô hình.
Thuộc về tài sản cố định vô hình có: quyền sử dụng đất, quyền phát hành, bản quyền, bằng sáng chế, nhãn hiệu hàng hóa, phần mềm máy vi tính, giấy phép nhượng quyền, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, sản phẩm, kết quả của cuộc biểu diễn nghệ thuật, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý, giống cây trồng và vật liệu nhân giống,. Phương thức phân loại theo hình thái biểu hiện có tác dụng giúp doanh nghiệp nắm được những tư liệu lao động hiện có với gía trị và thời gian sử dụng bao nhiêu, để từ đó có phương hướng sử dụng TSCĐ có hiệu quả. * Theo quyền sở hữu: Theo cách này toàn bộ TSCĐ của doanh nghiệp được phân thành TSCĐ tự có và thuê ngoài : - TSCĐ tự có: là những TSCĐ xây dựng, mua sắm hoặc chế tạo bằng nguồn vốn của doanh nghiệp do ngân sách cấp, do đi vay của ngân hàng, bằng nguồn vốn tự bổ sung, nguồn vốn liên doanh… - TSCĐ đi thuê: là những TSCĐ mà doanh nghiệp thuê ngoài để phục vụ cho yêu cầu sản xuất kinh doanh. Với cách phân loại này giúp doanh nghiệp nắm được những TSCĐ nào mà mình hiện có và những TSCĐ nào mà mình phải đi thuê, để có hướng sử dụng và mua sắm thêm TSCĐ phục vụ cho sản xuất kinh doanh.
* Theo nguồn hình thành: Theo cách phân loại này TSCĐ được phân thành: Sinh viên: Hoàng Thị Thanh. Lớp QTL701K Page 10 - TSCĐ mua sắm, xây dựng bằng nguồn vốn được ngân sách cấp hay cấp trên cấp - TSCĐmua sắm, xây dựng bằng nguồn vốn tự bổ sung của doanh nghiệp( quĩ phát triển sản xuất , quĩ phúc lợi…) - TSCĐ nhận vốn góp liên doanh. Phân loại TSCĐ theo nguồn hình thành, cung cấp được các thông tin về cơ cấu nguồn vốn hình thành TSCĐ. Từ đó có phương hướng sử dụng nguồn vốn khấu hao TSCĐ một cách hiệu quả và hợp lý.
* Theo tình hình sử dụng: Tài sản cố định được phân thành các loại sau: - Tài sản cố định đang sử dụng: đó là những tài sản cố định đang trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hay đang sử dụng với những mục đích khác nhau của những doanh nghiệp khác nhau. - Tài sản cố định chờ xử lý: bao gồm các tài sản cố định không cần dùng, chưa cần dùng vì thừa so với nhu cầu sử dụng hoặc vì không còn phù hợp với việc sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hoặc tài sản cố định tranh chấp chờ giải quyết. Những tài sản cố định này cần xử lý nhanh chóng để thu hồi vốn sử dụng cho việc đầu tư và đổi mới tài sản. Phân loại tài sản cố định theo tình hình sử dụng giúp doanh nghiệp nắm được những tài sản cố định nào đang sử dụng tốt, những tài sản cố định nào không sử dụng nữa để có phương hướng thanh lý thu hồi vốn cho doanh nghiệp.
Mặc dù tài sản cố định được phân thành từng nhóm với đặc trưng khác nhau nhưng trong việc hạch toán thì tài sản cố định phải được theo dõi chi tiết chotừng tài sản cụ thể và riêng biệt, gọi là đối tượng ghi tài sản cố định. Đối tượng ghi tài sản cố định là từng đơn vị tài sản có kết cấu độc lập hoặc là một hệ thống gồm nhiều bộ phận tài sản liên kết với nhau thực hiện một hay một số chức năng nhất định. Đánh giá tài sản cố định. Đánh giá tài sản cố định là việc xác định giá trị ghi sổ của tài sản cố định.
Việc ghi sổ phải bảo đảm phản ánh được tất cả ba chỉ tiêu về giá trị là nguyên giá, giá trị hao mòn và giá trị còn lại của tài sản cố định.1 Nguyên giá TSCĐ Nguyên giá TSCĐ hữu hình: là toàn bộ các chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra để có TSCĐ hữu hình và đưa về trạng thái sẵn sàng sử dụng. Kế toán phải Sinh viên: Hoàng Thị Thanh. Lớp QTL701K Page 11 theo dõi chi tiết nguyên giá của từng TSCĐ.