lời mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng nhƣ sau: - Chƣơng 1: Lý luận chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thƣơng mại. - Chƣơng 2: Thực trạng kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Thƣơng mại và Tổng hợp Trƣờng Minh. - Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Thƣơng mại và Tổng hợp Trƣờng Minh. 6 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƢƠNG MẠI 1.
Khái quát về Doanh nghiệp thƣơng mại, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Đặc điểm của Doanh nghiệp thƣơng mại Thƣơng mại đƣợc hiểu là hành động mua bán của các chủ thể với nhau, là khâu trung gian nối liền sản xuất với tiêu dùng. DNTM là các doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vực mua bán, tiêu thụ hàng hóa hoặc cung cấp hoạt động dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng để nhằm mục tiêu chính là lợi nhuận. Các DNTM không trực tiếp tạo ra sản phẩm mà chỉ đóng vai trò trung gian giữa nhà sản xuất và ngƣời tiêu dùng.
Hay đơn giản hoạt động của DNTM dựa trên công thức Tiền-Hàng-Tiền’(T-H-T’). DNTM phụ thuộc và thừa hƣởng kết quả của DN sản xuất, vì thế các chi phí chính của DNTM gồm: chi phí mua hàng (chiếm phần lớn trong tổng chi phí), chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp… Thông qua hoạt động chính là mua, bán, trao đổi hàng hóa mà doanh nghiệp có đƣợc lợi nhuận chủ yếu quyết định đến sự tồn tại và phát triển của cả doanh nghiệp. Hàng hóa của DNTM có thể tồn tại dƣới hai dạng: có hình thái vật chất hay không có hình thái vật chất. Sự vận động của các loại hàng hóa cũng không giống nhau tùy thuộc vào nguồn hàng và đặc điểm mặt hàng.
Do đó chi phí thu mua, vận chuyển và thời gian lƣu trữ cũng khác nhau giữa các loại hàng hóa. Bên cạnh hoạt động mua, bán tiêu thụ hàng hóa thì các Doanh nghiệp thƣơng mại còn có thể có hoạt động gia công, chế biến đơn giản (dán nhãn, bao gói, kết hợp một số sản phẩm thành combo hàng hóa…) nhằm dễ tiêu thụ, tăng thêm chất lƣợng và giá trị hàng hóa. Căn cứ vào tính chất các mặt hàng kinh doanh Doanh nghiệp thƣơng mại đƣợc chia thành 3 loại chính: - Doanh nghiệp kinh doanh chuyên môn hóa: chuyên kinh doanh một hoặc một số mặt hàng có cùng công dụng, trạng thái hoặc tính chất nhất định. 7 - Doanh nghiệp kinh doanh tổng hợp: là doanh nghiệp kinh doanh đa dạng nhiều mặt hàng có công dụng, trạng thái, tính chất khác nhau.
Đây thƣờng là loại hình kinh doanh của các các hộ tiểu thƣơng, cửa hàng bách hóa tổng hợp, siêu thị… - Doanh nghiệp kinh doanh đa dạng hóa: là DN cả sản xuất cả kinh doanh hàng hóa và thực hiện hoạt động thƣơng mại. DN kinh doanh nhiều mặt hàng, tham gia nhiều lĩnh vực nhằm tận dụng nguồn lao động và cơ sở vật chất có sẵn. Xét về khía cạnh phạm vi kinh doanh thì hoạt động của Doanh nghiệp thƣơng mại đƣợc chia làm 2 loại: DNTM trong nƣớc và DNTM với nƣớc ngoài (ngoại thƣơng, xuất nhập khẩu) Ảnh hưởng của đặc điểm DNTM đến kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh: Với các DNTM, hoạt động bán hàng chính là hoạt động cơ bản nhất, cốt lõi nhất tạo nên doanh thu và lợi nhuận, giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Tại DNTM, các nhà quản trị quan tâm đến các số liệu thống kê về hoạt động bán hàng là đầu ra của mình để nắm đƣợc tình hình bán hàng và kết quả kinh doanh trong kỳ của DN.
Đặc điểm này của DNTM đã ảnh hƣởng trực tiếp đến công tác kế toán bán hàng và xác định KQKD tại DN. Tại các DNTM, công tác kế toán bán hàng và xác định KQKD cần phải cung cấp các số liệu chi tiết về: doanh thu bán hàng của từng nhóm, mặt hàng; giá mua thực tế của từng mặt hàng đã tiêu thụ, từ đó xác định đƣợc kết quả kinh doanh của từng mặt hàng, sản phẩm; tình hình biến động của hàng hoá nhƣ hàng đi đƣờng, hàng tồn kho, hàng gửi đại lý; tình hình thanh toán công nợ của khách hàng… Các số liệu này sẽ giúp cho các nhà quản trị DN đánh giá đƣợc hiệu quả kinh doanh của từng mặt hàng, nhóm hàng và từ đó có thể đƣa ra đƣợc các quyết định kinh doanh nhƣ tiếp tục hay chấm dứt kinh doanh mặt hàng nào đó hay quyết định điều chỉnh giá bán hàng hoá. Các DNTM có các hình thức tổ chức kinh doanh khác nhau nhƣ bán buôn, bán lẻ, chuyên doanh hay kinh doanh tổng hợp… với các phƣơng thức bán hàng, phƣơng thức thanh toán khác nhau dẫn đến công tác kế toán bán hàng và xác định KQKD tại mỗi DNTM có đặc thù riêng, phù hợp với DN của mình. Khái niệm bán hàng và kết quả kinh doanh - Bán hàng là việc chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời đƣợc khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh và là khâu quan trọng nhất. Bán hàng tạo ra doanh thu cho doanh nghiệp để bù đắp các chi phí bỏ ra, có điều kiện để mở rộng hoạt động kinh doanh, tạo thu nhập cho ngƣời lao động, tạo nguồn tích lũy cho nền kinh tế. - Kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp là kết quả của hoạt động sản xuất, bán hàng, cung cấp các dịch vụ và kết quả hoạt động tài chính. Bản chất của KQKD chính là kết quả lãi hoặc lỗ trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Kế toán xác định KQKD có ý nghĩa quan trọng, cho biết tính hiệu quả của các hoạt động diễn ra tại doanh nghiệp. Thông tin về KQKD do kế toán cung cấp sẽ giúp cho các nhà quản lý có những biện pháp hữu hiệu, để đem lại lợi nhuận ngày càng cao cho doanh nghiệp, đồng thời cũng là căn cứ tác để nhà đầu tƣ, chủ nợ đƣa ra quyết định tài chính đúng đắn và hiệu quả. Xác định KQKD trong kỳ kế toán là việc xác định số chênh lệch giữa tổng DT và tổng CP của tất cả nghiệp vụ kinh tế phát sinh tại DN. Cụ thể là: - Mối quan hệ của bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của DN, là cơ sở để xác định kết quả kinh doanh làm căn cứ quan trọng để doanh nghiệp đƣa ra quyết định về tiêu thụ hàng hóa.
Do đó, giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có mối quan hệ mật thiết với nhau. Kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phƣơng tiện trực tiếp để đạt đƣợc mục đích đó. Phƣơng thức bán hàng, phƣơng thức thanh toán * Phương thức bán hàng: 9 - Phương thức bán buôn: Bán buôn là việc bán sản phẩm của doanh nghiệp cho các doanh nghiệp khác, cửa hàng, đại lý…với số lƣợng lớn để các đơn vị đó tiếp tục bán cho các tổ chức khác hay phục vụ cho việc khác nhằm đáp ứng nhu cầu kinh tế. Có 2 phƣơng thức bán buôn: + Bán buôn hàng hóa qua kho: là bán buôn hàng hóa mà hàng hóa đƣợc xuất ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp + Bán buôn theo phƣơng thức vận chuyển hàng: là hình thức bán mà DNTM sau khi tiến hàng mua hàng hóa không đƣa về nhập kho mà chuyển thẳng đến cho bên mua.
- Phương thức bán lẻ: Bán lẻ là hình thức bán hàng trực tiếp cho ngƣời tiêu dùng nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cá nhân và bộ phận nhu cầu kinh tế tập thể. Có nhiều phƣơng thức bán lẻ: + Bán hàng thu tiền trực tiếp. + Bán hàng qua đại lý (ký gửi): là phƣơng thức bên chủ hàng (bên giao đại lý) xuất hàng giao cho bên nhận đại lý (bên đại lý) để bán. Bên nhận đại lý sẽ đƣợc hƣởng thù lao đại lý dƣới hình thức hoa hồng hoặc chênh lệch giá.
+ Bán hàng trả chậm trả góp: Khi giao hàng cho ngƣời mua thì hàng hóa đƣợc coi là hàng tiêu thụ. Ngƣời mua đƣợc trả tiền mua hàng nhiều lần. Ngoài số tiền bán hàng Doanh nghiệp bán còn đƣợc hƣởng thêm ở ngƣời mua một khoản lãi vì trả chậm. * Phương thức thanh toán - Phương thức thanh toán trực tiếp: Sau khi nhận đƣợc hàng mua, bên mua thanh toán ngay tiền cho bên bán, có thể bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản hoặc có thể thanh toán bằng hàng (trƣờng hợp hàng đổi hàng).
- Phương thức thanh toán trả chậm: Doanh nghiệp đã nhận hàng nhƣng chƣa thanh toán tiền cho ngƣời bán. Việc thanh toán trả chậm có thể thực hiện theo điều kiện tín dụng ƣu đãi theo thỏa thuận. 10 - Phương thức nhận tiền ứng trước: Bên mua ứng trƣớc tiền hàng cho bên bán, sau khi nhận đƣợc đầy đủ hàng mua, bên mua thanh toán số tiền còn lại cho bên bán. Vai trò, nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thƣơng mại - Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh: Kế toán bán hàng và xác định KQKD là một trong những phần hành quan trọng của DN.
Trên thực tế đó là việc tổng hợp, phân tích, đánh giá thực trạng về việc sử dụng nguồn vốn và chi phí từ đó đƣa ra các quyết định ngắn hạn cũng nhƣ dài hạn của DN. Thông qua các thông tin kế toán ghi nhận đƣợc có thể đánh giá đƣợc trình độ tổ chức, hiệu quả kinh doanh, khả năng cạnh tranh, chiếm lĩnh thị trƣờng, tiềm năng phát triển của DN. Thƣờng xuyên tổ chức đánh giá tính hợp pháp, hợp lý, sự biến động của hàng hóa, chi phí, doanh thu, KQKD đã ghi nhận ở DN sẽ góp phần tăng cƣờng quản lý tài sản, tiết kiệm chi phí, tăng hiệu quả kinh doanh. Với tầm quan trọng của công tác kế toán bán hàng và xác đinh KQKD, bộ máy kế toán cần đƣợc DN tổ chức một cách hợp lý, trang thiết bị và ứng dụng công nghệ quản lý, tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến, hiện đại.