CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm bán hàng và xác định kết quả bán hàng a. Bán hàng Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích và rủi ro cho khách hàng, đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
Bán hàng khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền) và doanh nghiệp kết thúc chu trình kinh doanh, vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp được hoàn thành. Xác định kết quả bán hàng Xác định kết quả bán hàng là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và doanh thu bán hàng đã thu về trong kỳ. Nếu doanh thu lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, doanh thu nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ. Việc xác định kết quả bán hàng thường được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm, tùy thuộc vào đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp.
Phương thức bán hàng Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, các doanh nghiệp thương mại có rất nhiều phương thức khác nhau để tiêu thụ hàng hóa. Việc áp dụng phương thức bán hàng nào sẽ tùy thuộc vào đặc điểm, kế hoạch, mục tiêu của từng doanh nghiệp khác nhau. Các doanh nghiệp thường áp dụng một số phương thức sau: a) Phương thức bán buôn Bán buôn là hình thức cung ứng dịch vụ và bán hàng hóa với khối lượng lớn hoặc theo lô hàng với giá được chiết khấu hoặc giá gốc. Bán buôn thường được áp dụng cho các trung gian thương mại như đại lý, tổng đại lý, nhà phân phối hoặc các doanh nghiệp mua về tiếp tục sản xuất dưới hình thức nguyên liệu, vật liệu.
Bán buôn có hai phương thức bán hàng cơ bản là bán buôn qua kho và bán buôn không qua kho. - Bán buôn qua kho: Đây là phương thức bán buôn mà hàng hóa xuất từ kho của doanh nghiệp để bán cho người mua. Qua phương thức này, hàng hóa được tập 4 trung ở kho của doanh nghiệp trước khi tiêu thụ. Đối với phương thức bán buôn qua kho thường sử dụng 2 hình thức bán hàng sau đây: + Bán buôn giao hàng trực tiếp tại kho: là hình thức bán hàng mà doanh nghiệp giao hàng trực tiếp cho người mua tại kho của doanh nghiệp.
+ Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: là hình thức bán hàng mà doanh nghiệp giao hàng cho người mua tại địa điểm thỏa thuận trong hợp đồng. - Bán buôn không qua kho (vận chuyển thẳng): Với phương thức này, hàng hóa bán cho bên mua được giao thẳng từ bên cung cấp không qua kho của doanh nghiệp. Theo phương thức này, doanh nghiệp thương mại mua hàng của bên cung cấp để bán thẳng cho người mua. Có 2 hình thức bán buôn trong phương thức bán buôn vận chuyển thẳng: + Bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp: là hình thức bán hàng mà người mua cử đại diện đến nhận hàng tại địa điểm bên bán chỉ định.
+ Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Sau khi mua hàng của nhà cung cấp, bên bán vận chuyển hàng hóa giao cho bên mua ở địa điểm thỏa thuận trong hợp đồng. b) Phương thức bán lẻ Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các đơn vị kinh tế để tiêu dùng nội bộ, thông thường khối lượng mua mang tính đơn lẻ, khối lượng nhỏ, giá bán ổn định và hàng hóa đi vào lĩnh vực tiêu dùng. - Bán lẻ thu tiền tập trung: Là hình thức bán hàng trong đó có sự tách rời việc thu tiền và việc giao hàng. Mỗi quầy hàng có nhân viên thu ngân làm nhiệm vụ thu tiền của khách hàng, viết hóa đơn và tích kê cho khách để khách hàng nhận hàng ở quầy do nhân viên bán hàng giao.
- Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Là hình thức bán hàng phổ biến ở nước ta, người bán đồng thời cũng là nhân viên thu tiền của khách hàng - Bán lẻ tự phục vụ: Khách hàng tự chọn hàng hóa với sự hướng dẫn của nhân viên bán hàng rồi đưa đến thanh toán ở bàn thu ngân (như bán hàng ở siêu thị hay các cửa hàng tự chọn). - Bán hàng tự động: Là hình thức bán lẻ hàng hóa mà các doanh nghiệp thương mại sử dụng các máy bán hàng tự động chuyên dùng cho một số loại hàng hóa đặt ở nơi công cộng (cafe, nước giải khát, …) 5 c) Phương thức bán hàng đại lý. Phương thức bán hàng qua đại lý, ký gửi là phương thức bán hàng trong đó doanh nghiệp giao hàng cho các cơ sở đại lý, đơn vị nhận bán hàng ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Khi số hàng bán được, doanh nghiệp sẽ trả cho các đại lý một khoản tiền hoa hồng tính theo tỉ lệ phần trăm (%) trên giá bán hoặc giá thanh toán của số hàng đã bán được.
Khoản hoa hồng này hạch toán vào chi phí bán hàng. d) Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm: Là cách bán hàng mà người mua được thanh toán tiền mua thành nhiều lần, ngoài thu tiền theo giá bán thông thường thì doanh nghiệp thương mại còn thu thêm lãi trả chậm. Người bán chỉ mất quyền sở hữu hàng bán khi người mua thanh toán tiền xong, nhưng khi giao hàng cho người mua thì về phương diện kế toán, hàng hóa được coi là tiêu thụ và được ghi nhận doanh thu bán hàng 1. Phương thức thanh toán Sau khi giao hàng cho bên mua và chấp nhận thanh toán, bên bán có thể nhận tiền hàng bằng nhiều phương thức khác nhau phụ thuộc vào sự tín nhiệm và thỏa thuận giữa hai bên về phương thức thanh toán phù hợp.
a) Xét về phương tiện thanh toán gồm: - Thanh toán bằng tiền mặt Theo phương thức này, khi người mua nhận được hàng từ doanh nghiệp thì sẽ thanh toán ngay cho doanh nghiệp bằng tiền mặt nếu được sự đồng ý của doanh nghiệp thì bên mua sẽ ghi nhận nợ để thanh toán trong thời gian sau này. Phương thức này thường được sử dụng trong trường hợp người mua là những khách hàng nhỏ lẻ, mua hàng với khối lượng không nhiều và chưa mở tài khoản tại ngân hàng. - Thanh toán không dùng tiền mặt Theo phương thức này, ngân hàng đóng vai trò trung gian giữa người bán (doanh nghiệp) và khách hàng, làm nhiệm vụ chuyển tiền từ tài khoản của người mua sang tài khoản của người bán (doanh nghiệp) và ngược lại. Phương thức này có thể có nhiều hình thức thanh toán như thanh toán bằng séc, thư tín dụng, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi, ….
Phương thức này thường được sử dụng trong trường hợp người mua là những khách hàng lớn, hoạt động ở vị trí cách xa doanh nghiệp và đã mở tài khoản tại ngân hàng. 6 b) Xét về thời điểm thanh toán - Thanh toán ngay: Sau khi nhận được hàng, khách hàng thanh toán ngay tiền cho doanh nghiệp thương mại có thể bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản. Hình thức này đảm bảo thu tiền nhanh, tránh rủi ro trong thanh toán. - Thanh toán trả chậm: đây là hình thức thanh toán mà khách hàng đã nhận được hàng nhưng chưa thanh toán tiền ngay cho doanh nghiệp.
Việc thanh toán sẽ thực hiện tại thời điểm khác theo sự thỏa thuận của hai bên. Thông thường bên bán sẽ đặt điều kiện tín dụng cho bên mua trong đó quy định về thời hạn thanh toán cho phép, thời hạn thanh toán được hưởng chiết khấu thanh toán, tỷ lệ chiết khấu thanh toán được hưởng (nếu có). Vai trò, nhiệm vụ của kế toán bán hàng a) Vai trò Đối với một doanh nghiệp nói chung và một doanh nghiệp thương mại nói riêng, tổ chức công tác bán hàng có vai trò quan trong từng bước hạn chế được sự thất thoát hàng hoá, phát hiện được những hàng hoá chậm luân chuyển để có biện pháp xử lý thích hợp nhằm thúc đẩy quá trình tuần hoàn vốn. Các số liệu mà kế toán bán hàng cung cấp giúp cho doanh nghiệp nắm bắt được mức độ hoàn chỉnh về kế toán bán hàng và xác định kết qủa bán hàng từ đó tìm những biện pháp thiếu sót mất cân đối giữa khâu mua- khâu dự trữ và khâu bán để có biện pháp khắc phục kịp thời.
Từ các số liệu trên báo cáo tài chính mà kế toán bán hàng cung cấp, nhà nước nắm được tình hình kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp, từ đó nhà nước có thể dễ dàng thực hiện công tác quản lý đối với doanh nghiệp. Ngoài ra, thông qua số liệu mà kế toán bán hàng, đối tác của doanh nghiệp biết được khả năng mua-dự trữ-bán các mặt hàng của doanh nghiệp để từ đó có quyết định đầu tư, cho vay vốn, … b) Nhiệm vụ Trong nền kinh tế thị trường, kế toán được sử dụng như một công cụ đắc lực không thể thiếu đối với mỗi doanh nghiệp cũng như đối với sự quản lý vĩ mô của nhà nước. Chính vì vậy kế toán bán hàng cần thực hiện các nhiệm vụ cơ bản sau: - Ghi chép lại đầy đủ và chính xác số lượng, khối lượng hàng hóa, dịch vụ đã được bán ra và tiêu thụ trong nội bộ. Tính toán đúng đắn các giá trị vốn, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và các khoản chi phí khác sử dụng để tạo ra một 7 đơn vị hàng hóa, dịch vụ.
Từ đó xác định kết quả bán hàng. - Cung cấp thông tin đầy đủ, trung thực về tình hình bán hàng, kết quả hoạt động bán hàng giúp cho người quản lý, nhà lãnh đạo kịp thời đưa ra phương án điều chỉnh kế hoạch kinh doanh để đạt lợi nhuận tối đa. Đồng thời phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và quản lý doanh nghiệp. Kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng 1.
Kế toán doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu 1. Kế toán doanh thu a) Khái niệm Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam về “Doanh thu và thu nhập khác” (VAS14), Doanh thu là tổng lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Theo VAS 14, thời điểm ghi nhận doanh thu là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa, dịch vụ từ người bán sang người mua.