phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị hành chính. Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức công tác kế toán tại Cục QLTT tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại Cục QLTT tỉnh Bình Định. e 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH 1.
LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm Bộ máy nhà nƣớc là một chỉnh thể thống nhất, đƣợc tạo thành bởi các cơ quan Nhà nƣớc. Bộ máy Nhà nƣớc Việt Nam gồm bốn hệ thống cơ quan chính: Cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan toà án và cơ quan kiểm sát. Theo Hiến pháp 1992, bộ máy Nhà nƣớc đƣợc phác thảo nhƣ sau: Trật tự thiết lập.
►Mối quan hệ chỉ đạo Sơ đồ 1.1: Bộ máy Nhà nƣớc Việt Nam (Nguồn: Bộ máy Nhà nước) e 9 Thông qua bản phác thảo, luật Việt Nam đặt vai trò của cơ quan lập pháp rất lớn, không chỉ thiết lập ra các hệ thống cơ quan khác mà còn là cơ quan chỉ đạo, giám sát chung. Tuy nhiên, cơ quan chấp hành của Quốc hội là Chính phủ (cơ quan đứng đầu hệ thống cơ quan hành pháp), cũng có vai trò rất quan trọng trong việc quản lý nhà nƣớc và thực thi các văn bản mà Quốc hội ban hành. Hệ thống cơ quan đứng đầu là Chính phủ, thực hiện chức năng hành pháp là cơ quan hành chính Nhà nƣớc. Tóm lại, cơ quan hành chính Nhà nƣớc là một loại cơ quan trong bộ máy nhà nƣớc đƣợc thành lập theo hiến pháp và pháp luật, để thực hiện quyền lực nhà nƣớc, có chức năng quản lý hành chính Nhà nƣớc trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội [6].
Đặc điểm hoạt động của cơ quan quản lý hành chính Nhà nƣớc Cơ quan quản lý hành chính Nhà nƣớc là hoạt động thể hiện tính quyền lực của nhà nƣớc trong việc quản lý nhà nƣớc, nó là đƣợc hiểu là hoạt động chấp hành - điều hành của nhà nƣớc và đƣợc tiến hành bởi những chủ thể có quyền năng hành pháp, có nội dung để bảo đảm sự chấp hành pháp luật, pháp lệnh, nghị quyết của các cơ quan quyền lực nhà nƣớc, nhằm tổ chức và chỉ đạo một cách trực tiếp và thƣờng xuyên đối với công cuộc xây dựng kinh tế, văn hóa - xã hội và hành chính - chính trị của một Nhà nƣớc. Quản lý hành chính Nhà nƣớc, bao gồm 5 đặc điểm đặc trƣng sau: - Thứ nhất, quản lý hành chính nhà nước là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước Quyền lực nhà nƣớc trong quản lý hành chính nhà nƣớc trƣớc hết thể hiện ở việc các chủ thể có thẩm quyền thể hiện ý chí nhà nƣớc thông qua phƣơng tiện nhất định, trong đó phƣơng tiện cơ bản và đặc biệt quan trọng đƣợc sử dụng là văn bản quản lý hành chính nhà nƣớc. Bằng việc ban hành văn bản, chủ thể quản lý hành chính nhà nƣớc thể hiện ý chí của mình dƣới e 10 dạng các chủ trƣơng, chính sách pháp luật nhằm định hƣớng cho hoạt động xây dựng và áp dụng pháp luật; dƣới dạng quy phạm pháp luật nhằm cụ thể hóa các quy phạm pháp luật của cơ quan quyền lực nhà nƣớc và của cấp trên thành những quy định chi tiết để có thể triển khai thực hiện trong thực tiễn; dƣới dạng các mệnh lệnh cá biệt nhằm áp dụng pháp luật vào thực tiễn, trực tiếp thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ quản lý; dƣới những dạng mệnh lệnh chỉ đạo cấp dƣới trong hoạt động, nhằm tổ chức thực hiện pháp luật trong thực tiễn; dƣới dạng những thông tin hƣớng dẫn đối lập với cấp dƣới nhằm đảm bảo sự thống nhất, có hệ thống của bộ máy hành chính nhà nƣớc. - Thứ hai, quản lý hành chính Nhà nước là hoạt động được tiến hành bởi những chủ thể có quyền năng hành pháp Cách hiểu phổ biến hiện nay thì nhà nƣớc có ba quyền năng: lập pháp, hành pháp và tƣ pháp.
Trong đó, quyền năng hành pháp trƣớc hết và chủ yếu thuộc về các cơ quan hành chính nhà nƣớc, tuy nhiên trong rất nhiều hoạt động khác nhƣ: việc ổn định tổ chức nội bộ của các cơ quan nhà nƣớc, hoạt động quản lý đƣợc tiến hành bởi các bộ.Trong những trƣờng hợp này quyền năng hành pháp cũng thể hiện rõ nét và nếu xét về bản chất thì tƣơng đồng với hoạt động hành pháp của các cơ quan hành chính nhà nƣớc. Do đó, có thể kết luận chủ thể quản lý hành chính nhà nƣớc là các chủ thể mang quyền lực nhà nƣớc trong lĩnh vực hành pháp, bao gồm: Cơ quan hành chính nhà nƣớc và công chức của những cơ quan này; Thủ trƣởng của các cơ quan nhà nƣớc; các công chức nhà nƣớc, cá nhân hoặc tổ chức xã hội đƣợc nhà nƣớc ủy quyền quản lý hành chính đối với một số loại việc nhất định. - Thứ ba, quản lý hành chính Nhà nước là hoạt động có tính thống nhất, được tổ chức chặt chẽ Để bảo đảm tính pháp chế trong hoạt động hành pháp, bộ máy các cơ e 11 quan hành pháp đƣợc tổ chức thành một khối thống nhất từ Trung ƣơng tới Địa phƣơng, đứng đầu là Chính phủ, nhờ đó các hoạt động của bộ máy đƣợc chỉ đạo, điều hành thống nhất, bảo đảm lợi ích chung của cả nƣớc, bảo đảm sự liên kết, phối hợp nhịp nhàng giữa các địa phƣơng tạo ra sức mạnh tổng hợp của cả, tránh đƣợc sự cục bộ phân hóa giữa các địa phƣơng hay vùng miền khác nhau. Tuy nhiên, do mỗi địa phƣơng đều có những nét đặc thù riêng về điều kiện kinh tế - xã hội, nên để có thể phát huy tối đa những yếu tố của từng địa phƣơng, tạo sự năng động sáng tạo trong quản lý điều hành, bộ máy hành chính còn đƣợc tổ chức theo hƣớng phân cấp, trao quyền tự quyết, tạo sự chủ động sáng tạo cho chính quyền địa phƣơng.
- Thứ tư, hoạt động quản lý hành chính Nhà nước có tính chấp hành và điều hành Tính chấp hành và điều hành của hoạt động quản lý nhà nƣớc thể hiện trong việc những hoạt động này đƣợc tiến hành trên cơ sở pháp luật và nhằm mục đích thực hiện pháp luật, cho dù đó là hoạt động chủ động sáng tạo của chủ thể quản lý thì cũng không đƣợc vƣợt quá khuôn khổ pháp luật, điều hành cấp dƣới, trực tiếp áp dụng pháp luật hoặc tổ chức những hoạt động thực tiễn. trên cơ sở quy định pháp luật nhằm hiện thực hóa pháp luật. - Thứ năm, quản lý hành chính Nhà nước là hoạt động mang tính liên tục Khác với hoạt động lập pháp và tƣ pháp, quản lý hành chính nhà nƣớc luôn cần có tính liên tục, kịp thời và linh hoạt để đáp ứng sự vận động không ngừng của đời sống xã hội. Chính điểm đặc thù này đƣợc coi là một cơ sở quan trọng trong việc xác lập quy định về tổ chức và hoạt động, quy chế công chức, công vụ của bộ máy hành chính Nhà nƣớc; tạo ra bộ máy hành chính gọn nhẹ, có sự linh hoạt trong tổ chức, có đội ngũ công chức năng động sáng tạo, quyết đoán và chịu sự ràng buộc trách nhiệm đối với hoạt động của mình [6].
Vai trò của cơ quan quản lý hành chính Nhà nƣớc Vai trò của cơ quan quản lý hành chính Nhà nƣớc có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia, của Nhà nƣớc. Vai trò đƣợc thể hiện nhƣ sau: - Thứ nhất, cơ quan quản lý Nhà nƣớc thực hiện hóa các mục tiêu, ý tƣởng của các nhà chính trị - những ngƣời đại diện của nhân dân. Vai trò này xuất phát từ chức năng chấp hành của hành chính nhà nƣớc; - Thứ hai, cơ quan quản lý Nhà nƣớc điều hành các hoạt động kinh tế - xã hội nhằm đạt mục tiêu tới mức tối đa và với hiệu quả cao nhất. Vai trò này xuất phát từ chức năng cụ thể của điều hành hành chính nhà nƣớc là: định hƣớng (thông qua quy hoạch, kế hoạch), điều chỉnh các quan hệ xã hội (thông qua ban hành văn bản lập quy); hƣớng dẫn và tổ chức thực hiện Hiến pháp, luật, chính sách.; kiểm tra, thanh tra và xử lý những vi phạm pháp luật; - Thứ ba, cơ quan quản lý nhà nƣớc duy trì và thúc đẩy xã hội phát triển theo định hƣớng.
Để thực hiện tốt hai vai trò trên, hành chính luôn có trách nhiệm duy trì và tạo lập những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các yếu tố cấu thành xã hội: duy trì và phát triển các nguồn tài nguyên, kiến tạo các nguồn lực vật chất, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực tài chính, phát triển nguồn lực con ngƣời, khắc phục những thất bại của thị trƣờng hoặc hậu quả do những sai sót của hành chính nhà nƣớc gây ra.; - Thứ tư, cơ quan quản lý Nhà nƣớc đảm bảo cung cấp dịch vụ công cho xã hội. Cùng với sự phát triển của xã hội và quá trình dân chủ hóa đời sống xã hội thì vai trò này càng quan trọng và mở rộng. Vì suy cho cùng, hành chính nhà nƣớc đƣợc thiết lập nhằm để phục vụ lợi ích của nhân dân với tƣ cách là chủ thể của xã hội, là chủ thể của quyền lực nhà nƣớc [6], [9]. Quản lý tài chính tại cơ quan quản lý hành chính Nhà nƣớc Quản lý chi ngân sách là quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập trung e 13 một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà nƣớc trên cơ sở sử dụng hệ thống chính sách, pháp luật.
Chi ngân sách mới thể hiện ở khâu phân bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách nhƣ thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản lý. Rõ ràng quản lý chi ngân sách sẽ quyết định hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Quản lý chi NSNN là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc. Thực chất quản lý chi NSNN là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nƣớc từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nƣớc phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội.