PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thông tin kế toán được hiểu như là một sự chuyển hóa dữ liệu cho người dùng để sử dụng chúng nhằm thực hiện một nhiệm vụ nhất định trong quá trình hoạt động (Snežana và cộng sự, 2012). Với chức năng phản ánh tình hình tài chính và đánh giá hoạt động của một đơn vị trong quá khứ, hiện tại cũng như dự báo cho tương lai, thông tin kế toán đã giúp cho các nhà quản lý có cơ sở đề ra các quyết định liên quan đến điều hành và giám sát các hoạt động tại đơn vị một cách hiệu quả, đồng thời giúp các nhà đầu tư và các đối tượng sử dụng khác có thể đưa ra quyết định phù hợp trong việc đầu tư tài chính. Nhiều nhà quản lý tin rằng chất lượng thông tin là chìa khóa thành công của họ (Wang và cộng sự, 1998), thông tin kế toán kém chất lượng sẽ làm giảm sự tin tưởng của người sử dụng (Kieso và cộng sự, 2007).
Chất lượng thông tin kế toán đóng vai trò quan trọng không chỉ ở các đơn vị thuộc lĩnh vực sản xuất kinh doanh mà cả đối với các trường đại học công lập. Điều này càng thể hiện rõ nét khi mà Nhà nước đang từng bước giao quyền tự chủ toàn diện về tài chính cho các trường ĐHCL, vì vậy trong điều kiện hoạt động mới này nhu cầu về thông tin kế toán ở các trường ĐHCL là rất cao, không chỉ hỗ trợ cho lãnh đạo nhà trường ra các quyết định có liên quan đến quản lý tài chính, mà còn là thông tin hữu ích phục vụ các đối tượng bên ngoài. Để có thể tạo lập và cung cấp thông tin kế toán chất lượng đòi hỏi các trường ĐHCL phải nhận diện được những nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán, trên cơ sở đó có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng thông tin kế toán. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay ở thế giới cũng như ở Việt Nam phần lớn các nghiên cứu tập trung vào khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán ở các đơn vị thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, còn rất ít nghiên cứu đi tìm sự tác động của các nhân tố đến chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL.
Từ thực tiễn trên cho thấy, việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán tại các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh nơi có số trường ĐHCL Luan van 2 đứng thứ 2 trên cả nước là việc làm cấp thiết và có giá trị thiết thực trong giai đoạn hiện nay, nhằm giúp các trường ĐHCL nhận diện được sự tác động của các nhân tố đến chất lượng thông tin kế toán. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chung Xác định các nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này đến chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL ở địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp có liên quan. Mục tiêu cụ thể Thứ nhất, xác định các đặc tính đo lường về chất lượng thông tin kế toán, để từ đó xây dựng các tiêu chuẩn đo lường chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh. Thứ hai, nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán từ các nghiên cứu trước, đề xuất các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh và chỉ ra mức độ ảnh hưởng của những nhân tố này.
Thứ ba, đi tìm các giải pháp cho việc nâng cao chất lượng thông tin kế toán dựa trên kết quả nghiên cứu. Để đạt được các mục tiêu trên, đề tài cần phải trả lời ba câu hỏi nghiên cứu sau: Câu hỏi 1: Đặc tính đo lường chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh gồm những đặc tính nào? Câu hỏi 2: Nhân tố nào ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh? Mức độ ảnh hưởng ra sao? Luan van 3 Câu hỏi 3: Cần đưa ra những giải pháp gì để có thể giúp các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh nâng cao chất lượng thông tin kế toán đáp ứng nhu cầu về thông tin trong điều kiện tự chủ toàn diện về tài chính? 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này đến chất lượng thông tin kế toán. Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu này tập trung vào phân tích về chất lượng thông tin kế toán của hệ thống BCTC chứ không nghiên cứu các báo cáo kế toán quản trị.
Về phạm vi khảo sát, nghiên cứu tiến hành khảo sát những người đang làm công tác kế toán tại các trường ĐHCL trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu được thực hiện thông qua hai giai đoạn: nghiên cứu tổng thể (để khám phá) bằng phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu kiểm định bằng phương pháp nghiên cứu định lượng. Nghiên cứu tổng thể: khảo lượt các nghiên cứu trước của các tác giả trong và ngoài nước kết hợp với các cơ sở lý thuyết để xác định các đặc tính chất lượng thông tin kế toán và tổng hợp những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán từ các nghiên cứu trước. Từ đó, đề xuất các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán tại các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời thực hiện nghiên cứu định tính bằng cách khảo sát xin ý kiến các chuyên gia là những người có kinh nghiệm trong lĩnh giảng dạy về kế toán, HTTT kế toán và những người có nhiều năm kinh nghiệm trong quản lý, vận hành HTTT kế toán nhằm khẳng định, điều chỉnh và bổ sung những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh.
Luan van 4 Nghiên cứu kiểm định: bằng phương pháp định lượng, thực hiện khảo sát lấy ý kiến về mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh bằng bảng trả lời câu hỏi của những người đang làm công tác kế toán tại các trường ĐHCL gồm trưởng, phó Phòng Kế hoạch tài chính, kế toán tổng hợp và chuyên viên kế toán. Ngoài ra, nghiên cứu cũng tiến hành xây dựng mô hình hồi quy phản ánh mối liên hệ giữa các nhân tố ảnh hưởng với chất lượng thông tin kế toán của các trường ĐHCL ở thành phố Hồ Chí Minh. Tổng quan các nghiên cứu đã công bố và điểm mới của đề tài Đối với công trình nghiên cứu ở nuớc ngoài Bằng phương pháp nghiên cứu định tính Xu và cộng sự (2003) đã khám phá một số nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán thông qua bài viết " Key issues of accounting information quality management: Australian case studies”. Trước hết, các nhà nghiên cứu đã tổng hợp các nhân tố từ các nghiên cứu trước kết hợp với cơ sở lý thuyết để xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán gồm: các nhân tố bên trong như (1) nhân tố con người, (2) nhân tố hệ thống (sự tương tác giữa con người với hệ thống máy tính, giáo dục và nâng cao trình độ nhân viên, nâng cấp hệ thống); (3) các nhân tố về tổ chức (cơ cấu tổ chức, văn hóa tổ chức, các chính sách và chuẩn mực); (4) các nhân tố tác động từ bên ngoài (kinh tế toàn cầu, mối quan hệ giữa các tổ chức và giữa các quốc gia, sự phát triển công nghệ, thay đổi các quy định pháp lý).
Sau đó, để kiểm định lại sự ảnh hưởng của các nhân tố trên, tác giả đã thực hiện phương pháp nghiên cứu tình huống thực tế tại 4 tổ chức lớn ở Australia (cơ quan Nhà nước, các đơn vị nghiên cứu do Nhà nước tài trợ, các đơn vị tiện ích, các cơ sở giáo dục). Kết quả phân tích cho thấy, cả 4 nhóm nhân tố trên đều có ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán. Đồng thời tác giả đã đưa ra mô hình nghiên cứu (Hình 1. Luan van 5 Nhân tố con người Chính xác Nhân tố hệ thống Chất lượng Kịp thời thông tin kế toán Nhân tố tổ chức Đầy đủ Nhân tố bên ngoài Nhất quán Nguồn Xu và cộng sự (2003) Hình 1 – Mô hình nghiên cứu của Xu và cộng sự Sau Xu và cộng sự (2003) có nhiều nghiên cứu khám phá các nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán bằng phương pháp định lượng, điển hình như Komala (2012) đã xây dựng mô hình nghiên cứu tác động của 2 nhân tố: kiến thức của nhà quản lý kế toán (với các thang đo kiến thức, kinh nghiệm), sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao (thẩm quyền, tham gia cam kết) đến HTTT kế toán (phần cứng, phần mềm, truyền thông), đồng thời tìm ra mối liên hệ giữa HTTT kế toán với chất lượng thông tin kế toán (đặc tính chính xác, thích hợp, kịp thời và đầy đủ).
Số liệu khảo sát được xử lý và phân tích hồi quy để kiểm định 2 giả thuyết: (1) HTTT kế toán ảnh hưởng bởi nhân tố nhà quản lý kế toán và sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao, (2) chất lượng thông tin kế toán ảnh hưởng bởi HTTT kế toán thông qua đề tài nghiên cứu “The influence of the accounting managers’ knowledge and the top managements’support on the accounting information system and its impact on the quality of accounting information: a case of zakat institutions in bandung”. Kết quả, nhân tố nhà quản lý kế toán và sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao có ảnh hưởng đáng kể đến HTTT kế toán, còn chất lượng của thông tin kế toán hoàn toàn phụ thuộc vào HTTT kế toán. Komala (2012) cũng đã xây dựng mô hình nghiên cứu của mình (Hình 1.