CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ðỀ CƠ BẢN VỀ TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CỦA NHÀ NƯỚC 1. VAI TRÒ CỦA XUẤT KHẨU ðỐI VỚI NỀN KINH TẾ 1. Vai trò của xuất khẩu ñối với nền kinh tế Xuất khẩu là việc hàng hoá và dịch vụ sản xuất trong nước ñược ñem ñi tiêu thụ ở nước ngoài. Xuất khẩu là một hoạt ñộng kinh tế ñối ngoại cơ bản, là phương tiện thúc ñẩy nền kinh tế phát triển.
Xuất khẩu có vai trò cực kỳ quan trọng thúc ñẩy tăng trưởng và phát triển nền kinh tế, cụ thể như sau: 1. Xuất khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc ñẩy sản xuất phát triển Xuất khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thông qua hoạt ñộng xuất khẩu các quốc gia hướng sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo mục tiêu ñã vạch ra. Các ngành sản xuất hàng xuất khẩu tạo ñiều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi. Chẳng hạn, khi phát triển ngành dệt may xuất khẩu tạo cơ hội cho phát triển các ngành xuất khẩu nguyên liệu như bông hay thuốc nhuộm.
Sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm xuất khẩu kéo theo sự phát triển của ngành công nghiệp sản xuất thiết bị chế biến. Xuất khẩu giúp cho việc gia tăng nhu cầu sản xuất, kinh doanh ở những ngành liên quan khác. Xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, giúp cho sản xuất ổn ñịnh và kinh tế phát triển. XK tạo ñiều kiện mở rộng khả năng cung cấp ñầu vào cho sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước.
Thông qua cạnh tranh trong xuất khẩu, buộc các doanh nghiệp phải không ngừng cải tiến sản xuất, tìm ra những cách thức kinh doanh sao cho có hiệu quả, giảm chi phí và tăng năng suất. Xuất khẩu tạo nguồn vốn ngoại tệ cho nền kinh tế ðể nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ hiện ñại, nguyên vật liệu phục vụ cho sản xuất, hàng hóa tiêu dùng mà trong nước chưa sản xuất ñược thì cần phải có nguồn vốn ngoại tệ lớn ñể thực hiện. Nguồn vốn ngoại tệ chủ yếu từ các nguồn: xuất khẩu, ñầu tư nước ngoài, vay vốn, viện trợ, thu từ hoạt ñộng du lịch, các dịch vụ có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 thu ngoại tệ, xuất khẩu lao ñộng. Trong ñó nguồn ngoại tệ thu về từ hoạt ñộng xuất khẩu là nguồn chủ yếu ñể ñáp ứng nhu cầu ngoại tệ cho nền kinh tế.
Xuất khẩu có tác ñộng tích cực ñến giải quyết công ăn việc làm và cải thiện ñời sống nhân dân Xuất khẩu gia tăng sẽ tạo thêm công ăn việc làm trong nền kinh tế, nhất là trong ngành sản xuất cho hàng hoá xuất khẩu, xuất khẩu làm gia tăng ñầu tư trong ngành sản xuất hàng hoá xuất khẩu. Chính các ngành sản xuất hàng xuất khẩu thu hút hàng triệu lao ñộng vào làm việc với thu nhập không thấp. Xuất khẩu làm tăng GDP, làm gia tăng nguồn thu nhập quốc dân, từ ñó có tác ñộng làm tăng tiêu dùng nội ñịa. Xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn ñể nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ ñời sống và ñáp ứng ngày càng phong phú thêm các nhu cầu tiêu dùng của nhân dân.
Quan trọng hơn cả, xuất khẩu tác ñộng trực tiếp ñến sản xuất làm cho cả quy mô lẫn tốc ñộ sản xuất tăng lên, các ngành nghề cũ ñược khôi phục, ngành nghề mới ra ñời, sự phân công lao ñộng mới ñòi hỏi lao ñộng ñược sử dụng nhiều hơn, năng suất lao ñộng cao và ñời sống nhân dân ñược cải thiện. Xuất khẩu là cơ sở mở rộng và thúc ñẩy các quan hệ kinh tế ñối ngoại Xuất khẩu và các quan hệ kinh tế ñối ngoại có tác ñộng qua lại lẫn nhau. Chằng hạn, hoạt ñộng xuất khẩu thúc ñẩy quan hệ tín dụng, ñầu tư, mở rộng vận tải quốc tế… Mặt khác, chính các quan hệ kinh tế ñối ngoại này lại tạo ñiều kiện mở rộng hoạt ñộng xuất khẩu. Các yếu tố tác ñộng ñến xuất khẩu hàng hoá Quá trình xuất khẩu hàng hoá của một quốc gia phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong ñó các yếu tố cơ bản sau: 1.
Lợi thế cạnh tranh quốc gia Trong một thế giới ngày càng tự do hóa thương mại, chiến lược phát triển kinh tế của từng ngành kinh tế, từng quốc gia cần tập trung vào việc tạo ra, duy trì và phát triển lợi thế cạnh tranh của quốc gia (LTCTQG) phù hợp với ñặc ñiểm riêng, trình ñộ phát triển của thị trường và trình ñộ của nền kinh tế, của từng ngành kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 LTCTQG của mỗi nước là kết quả tổng hợp của lợi thế cạnh tranh của những ngành kinh tế chủ lực cấu thành nền kinh tế của ñất nước ñó. Các ngành kinh tế ñó có quan hệ với nhau và với môi trường kinh tế chung của quốc gia. Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) chia quá trình phát triển mỗi ngành kinh tế thành 3 giai ñoạn lớn ñó là: (i) giai ñoạn dựa vào tài nguyên sẵn có, (ii) giai ñoạn dựa vào ñầu tư; và (iii) giai ñoạn dựa vào ñổi mới công nghệ và quản lý.
Tương ứng với mỗi giai ñoạn là một trình ñộ của tư duy quản lý. Mỗi giai ñoạn dựa vào các yếu tố chủ yếu khác nhau và ứng với các nhóm thách thức khác nhau. Ở nhiều nước ñang phát triển như Việt Nam, các nguồn lực tự nhiên và lao ñộng rẻ có thể tận dụng ñể nâng cao LTCTQG trong giai ñoạn phát triển ban ñầu. Có thể thấy rõ lợi thế của Việt Nam hiện nay là xuất khẩu các nguồn tài nguyên thiên nhiên như dầu mỏ, than, khoán sản.
và các mặt hàng nông lâm, thủy hải sản. Xuất khẩu thời gian qua chủ yếu dựa vào khai thác lợi thế so sánh sẵn có mà chưa khai thác ñược lợi thế cạnh tranh thông qua việc xây dựng các ngành công nghiệp có mối liên kết chặt chẽ với nhau ñể hình thành chuỗi giá trị gia tăng XK lớn hơn. Chính sách ngoại thương Trong nền kinh tế thị trường, nhiệm vụ cơ bản của chính sách ngoại thương là tạo mọi ñiều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp ñược tự do kinh doanh trên thị trường trong nước và ngoài nước nhằm tăng trưởng kinh tế quốc dân theo ñịnh hướng ñã vạch ra. Trong quá trình phát triển kinh tế của mỗi nước, chính sách ngoại thương theo những xu hướng và hình thức khác nhau, phụ thuộc vào những ñiều kiện kinh tế, lịch sử cụ thể.
Cho ñến nay chính sách ngoại thương của các nước ñều gồm hai xu hướng: bảo hộ và tự do buôn bán. Ở Việt Nam, Nhà nước có chính sách khuyến khích mạnh mẽ mọi thành phần kinh tế tham gia sản xuất, kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ. Nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển những sản phẩm hàng hóa dịch vụ có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế; giảm mạnh xuất khẩu sản phẩm thô và sơ chế, tăng nhanh tỷ trọng sản phẩm chế biến và tỷ lệ nội ñịa hóa trong sản phẩm; nâng dần tỷ trọng sản phẩm có hàm lượng trí tuệ, hàm lượng công nghệ cao. Khuyến khách sử thiết bị, hàng hóa sản xuất trong nước.
Tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu, tiến tới cân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 bằng xuất nhập. Thực hiện chính sách bảo hộ có lựa chọn, có thời hạn ñối với sản phẩm sản xuất trong nước. Chính sách tài chính Chính sách tài chính có ý nghĩa quan trọng ñối với việc là tăng năng lực sản xuất và xuất khẩu, tạo nên lợi thế cạnh tranh của một quốc gia. Do vậy, hầu hết các nước ñều dùng biện pháp này áp dụng ñẩy mạnh xuất khẩu.
Có nhiều biện pháp thực hiện chính sách tài chính hỗ trợ xuất khẩu, cơ bản có một số biện pháp sau: - Tín dụng tài trợ xuất khẩu: ñể thực hiện chính sách ñẩy mạnh xuất khẩu Chính phủ các nước xây dựng chính sách tín dụng tài trợ xuất khẩu. Cơ quan ñể thực hiện chính sách tài trợ xuất khẩu này gồm các NHTM và cơ quan thực hiện chính sách của Chính phủ. Ở Việt Nam cơ quan ñược giao nhiệm vụ thực hiện các hoạt ñộng tín dụng theo chính sách khuyến khích xuất khẩu là Ngân hàng Phát triển. Hầu hết các nước ñều khuyến khích xuất khẩu bằng nhiều công cụ khác nhau, trong ñó, lãi suất là một công cụ truyền thống và mang lại hiệu quả.
ðể khuyến khích xuất khẩu thông qua lãi suất, các nước thường cho phép các NHTM áp dụng mức lãi suất tài trợ xuất khẩu thấp hơn mức lãi suất thị trường, phần chênh lệch sẽ ñược Chính phủ cấp bù. Hơn nữa, một số nước hình thành ngân hàng xuất nhập khẩu chuyên trợ giúp và khuyến khích xuất khẩu thông qua công cụ lãi suất và các công cụ khác. - Tài trợ xuất khẩu: chính là những ưu ñãi mà Chính phủ một nước dành cho các doanh nghiệp nhằm ñẩy mạnh hoạt ñộng XK. Tài trợ bao gồm phạm vi rất rộng như: Chính phủ trực tiếp cấp vốn, cho vay, góp cổ phần, ñảm bảo tín dụng, Chính phủ bỏ qua hay không thu các khoản thu mà doanh nghiệp phải nộp; Chính phủ cung cấp hàng hóa hay dịch vụ nói chung hoặc mua hàng vào; Chính phủ ñóng góp tiền vào một cơ chế tài trợ, hay giao hoặc lệnh cho một cơ quan tư nhân thực thi một hay nhiều công việc trên ñây, hỗ trợ thu nhập hoặc trợ giá khi XK.
Có hai hình thức tài trợ: tài trợ trực tiếp và tài trợ gián tiếp. Tài trợ trực tiếp là việc Nhà nước trực tiếp dành cho doanh nghiệp những thuận lợi khi XK hàng hóa như trực tiếp cấp tiền (cấp vốn, cho vay ưu ñãi hoặc ñóng góp cổ phần) hoặc Chính phủ bảo lãnh các khoản vay. Tài trợ gián tiếp là Nhà nước gián tiếp hỗ trợ cho các doanh nghiệp gia tăng XK LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 như: giới thiệu, triển lãm, quảng cáo, tạo ñiều kiện thuận lợi cho các giao dịch xuất khẩu hoặc Nhà nước giúp ñỡ kỹ thuật và ñào tạo chuyên gia. - Chính sách về tỷ giá hối ñoái: tỷ giá hối ñoái và chính sách tỷ giá hối ñoái là nhân tố quan trọng thực hiện chiến lược ñẩy mạnh xuất khẩu.
Khi tỷ giá thay ñổi sẽ có ảnh hưởng rất lớn ñến hoạt ñộng xuất khẩu. ðể ñẩy mạnh và khuyến khích xuất khẩu nhiều quốc gia thực hiệc việc phá giá ñồng tiền của nước mình (giảm giá ñồng tiền) làm cho tỷ giá hối ñoái thực tế giảm. - Thuế xuất khẩu và các ưu ñãi về thuế: ñể ñẩy mạnh xuất khẩu các nước áp dụng thuế xuất khẩu ñối với rất ít mặt hàng.