Chương 1 : Cơ sở lý luận về điều chuyển vốn nội bộ NHTM.1 Một số khái niệm liên quan điều chuyển vốn nội bộ NHTM.1 Khái niệm điều chuyển vốn nội bộ NHTM. Hoạt động chính của NHTM là nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán. Hoạt động nhận tiền gửi tạo ra nguồn vốn để NHTM sử dụng trong hoạt động kinh doanh, hoạt động nhận tiền gửi hình thành nên phần lớn tài sản Nợ của NHTM. Hoạt động cấp tín dụng là việc NHTM sử dụng nguồn vốn của mình (bao gồm vốn huy động và vốn khác) để cho vay khách hàng, hoạt động cấp tín dụng hình thành nên phần lớn tài sản Có của NHTM.
Nếu NHTM không có chi nhánh, chỉ là một đơn vị kinh doanh tiền tệ đơn thuần thì khi NHTM huy động vốn nhiều nhưng cấp tín dụng ít (thừa vốn), thì phần vốn thừa có thể được NHTM sử dụng dưới dạng tiền mặt (tài sản không sinh lời), hoặc đầu tư vào ngoại tệ, trái phiếu hoặc cho vay trên thị trường liên ngân hàng (tài sản sinh lời). Ngược lại khi thiếu vốn, NHTM có thể chuyển đổi từ ngoại tệ thành nội tệ, hoặc sử dụng trái phiếu trên thị trường mở, hoặc vay vốn trên thị trường liên ngân hàng để bù đắp phần vốn thiếu. Khi NHTM có nhiều chi nhánh, hiện tượng thừa thiếu vốn xảy ra ở từng chi nhánh, trong cùng thời điểm có chi nhánh thừa vốn, có chi nhánh thiếu vốn, hoặc có những chi nhánh ở những địa bàn thuận lợi trong huy động vốn nhưng không thuận lợi trong cấp tín dụng và ngược lại có những chi nhánh ở những địa bàn thuận lợi trong việc cấp tín dụng nhưng lại không thuận lợi trong việc huy động vốn… Nếu những chi nhánh thừa vốn để vốn thừa dưới dạng tiền mặt hoặc đầu tư vào những tài sản sinh lời thấp trong khi những chi nhánh thiếu vốn phải đi vay với chi phí cao sẽ làm lãng phí nguồn vốn của NHTM, gia tăng chi phí, giảm lợi nhuận toàn hệ thống. Từ đó xuất hiện hoạt động điều chuyển vốn nội bộ NHTM để điều hòa vốn từ nơi thừa đến nơi thiếu, từ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 nơi có lợi thế huy động vốn đến nơi có lợi thế cấp tín dụng.
NHTM thực hiện điều hòa vốn nội bộ tốt sẽ khắc phục tình trạng thừa thiếu vốn cục bộ tại từng chi nhánh, quản lý thanh khoản tốt, gia tăng lợi nhuận do giảm được lãng phí vốn, khai thác được nguồn vốn rẻ và tập trung cho vay các khoản vay có khả năng sinh lời cao. Điều chuyển vốn nội bộ NHTM gắn liền với việc NHTM có nhiều chi nhánh. Nếu NHTM không có chi nhánh sẽ không có hoạt động điều chuyển vốn nội bộ. Khái niệm điều chuyển vốn nội bộ NHTM : Điều chuyển vốn nội bộ NHTM là việc NHTM quản lý, điều hòa vốn nội bộ giữa các chi nhánh, các đơn vị kinh doanh, điều chuyển từ nơi thừa đến nơi thiếu, từ nơi có lợi thế huy động đến nơi có lợi thế cho vay, mục đích nhằm quản lý tốt thanh khoản, nâng cao hiệu quả đồng vốn, tăng trưởng hoạt động.2 Giá điều chuyển vốn nội bộ (TP).
Giá điều chuyển vốn nội bộ là mức lãi suất nội bộ được sử dụng để tính toán thu nhập hay chi phí của dòng tiền nội bộ của tổ chức tài chính (Dimitriu and Oaca, 2010). Giá điều chuyển vốn nội bộ là lãi suất nội bộ dùng để xác định thu nhập, chi phí từ lãi của các đơn vị kinh doanh bao gồm các đơn vị trực tiếp kinh doanh và các đơn vị sử dụng vốn tại Hội sở chính (Đoàn Thanh Huệ, 2010). Giá điều chuyển vốn nội bộ là giá cả các khoản vốn mà chi nhánh đã sử dụng của Trung tâm điều hòa vốn hoặc các khoản vốn mà chi nhánh chuyển về cho Trung tâm điều hòa vốn. Giá điều chuyển vốn thường lớn hơn lãi suất huy động và nhỏ hơn lãi suất cho vay.
Giá điều chuyển vốn còn được gọi là lãi suất điều chuyển vốn nội bộ. Giá điều chuyển vốn, hay còn gọi là lãi suất điều chuyển vốn, là lãi suất sử dụng trong quan hệ điều chuyển vốn nội bộ, dùng để “mua” “bán” vốn giữa Trung tâm vốn của NHTM với các chi nhánh trực thuộc; Lãi suất điều chuyển vốn nội bộ được sử LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 dụng trong quan hệ điều chuyển vốn nội bộ giữa Trung tâm vốn với các chi nhánh, phân biệt với lãi suất huy động vốn, lãi suất cho vay là lãi suất NHTM sử dụng trong quan hệ giữa NHTM với khách hàng. Khái niệm giá điều chuyển vốn nội bộ : Giá điều chuyển vốn nội bộ hay còn gọi là lãi suất điều chuyển vốn nội bộ, là công cụ được NHTM sử dụng trong điều chuyển vốn nội bộ để : + Điều hòa, điều tiết vốn tại các chi nhánh và trong toàn hệ thống; + Tính toán kết quả lợi nhuận của chi nhánh, lợi nhuận của sản phẩm, lợi nhuận của khách hàng, lợi nhuận của nhân viên.3 Định giá điều chuyển vốn nội bộ (FTP). Giá điều chuyển vốn được xác định theo mặt bằng lãi suất thị trường điều chỉnh theo mức độ rủi ro của hoạt động kinh doanh đảm bảo tỷ lệ thu nhập cận biên nhất định cho đơn vị kinh doanh (Đoàn Thanh Huệ, 2010).
Việc xác định lãi suất thị trường là một việc khá khó khăn. Thông thường các NHTM trên thế giới sử dụng lãi suất LIBOR (The London Interbank Offered Rate). Ở Việt Nam có lãi suất thị trường liên ngân hàng, tuy nhiên do quy mô hoạt động không lớn nên tính ổn định không cao. Một số NHTM Việt Nam sử dụng ngay lãi suất huy động hoặc cho vay trong hệ thống để làm căn cứ xác định lãi suất điều chuyển vốn.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 Giá điều chuyển vốn còn được xác định theo tình hình thanh khoản, quan hệ cung cầu vốn, mục tiêu tái cấu trúc kỳ hạn và định hướng kinh doanh của chính NHTM. Khái niệm định giá điều chuyển vốn nội bộ : Định giá điều chuyển vốn nội bộ là một quá trình, là việc NHTM dựa trên lãi suất thị trường, quan hệ cung cầu vốn, định hướng phát triển kinh doanh để xây dựng lên giá điều chuyển vốn.4 Trung tâm điều hòa vốn (Trung tâm vốn) NHTM. Để thực hiện điều hòa vốn nội bộ, NHTM phải thiết lập một bộ phận tại Hội sở chính để thực hiện thực hiện một số hay toàn bộ các chức năng nhiệm vụ : + Trung tâm điều hòa vốn; + Trung tâm thanh khoản; + Trung tâm quản trị rủi ro lãi suất và rủi ro thanh khoản; + Trung tâm xây dựng và thực hiện các chính sách lãi suất của NHTM; + Trung tâm xác định và phân phối lợi nhuận nội bộ; + Trung tâm thực hiện hoạt động điều tiết và định hướng của NHTM. Trong lĩnh vực điều hòa vốn nội bộ, Trung tâm vốn trở thành người “nhạc trưởng” của dàn nhạc gồm các “nhạc công” là các chi nhánh và “cây đũa” của người nhạc trưởng là giá điều chuyển vốn, phương pháp điều chuyển vốn như là “phong cách” điều hành của người nhạc trưởng.
Khái niệm Trung tâm vốn : Trung tâm vốn (còn gọi là Trung tâm điều hòa vốn) là bộ phận đặt tại Hội sở chính của NHTM có chức năng điều hòa vốn toàn hệ thống, đảm bảo thanh khoản hệ thống bằng cách đầu tư vốn trên thị trường bên ngoài khi hệ thống thừa vốn hoặc vay vốn từ bên ngoài khi hệ thống thiếu vốn; xây dựng và sử dụng công LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 cụ lãi suất điều chuyển vốn nội bộ để tính toán thu nhập, chi phí vốn cho các chi nhánh và thông qua đó điều tiết hoạt động huy động vốn, cho vay trong toàn hệ thống.5 Trạng thái cân đối vốn. Trong hoạt động hàng ngày, NHTM và các chi nhánh thường xảy ra tình trạng khi thì nguồn vốn huy động dư thừa, khi thì thiếu vốn để cho vay. Trạng thái cân đối vốn là trạng thái cân đối giữa vốn huy động và cho vay của một chi nhánh ngân hàng, hay của một NHTM. Trạng thái cân đối vốn bằng không phản ánh số dư huy động vốn bằng dư nợ cho vay.
Chi nhánh có trạng thái cân đối vốn bằng không là chi nhánh tự cân đối vốn đủ để cho vay. NHTM có trạng thái cân đối vốn bằng không là NHTM tự cân đối vốn đủ để cho vay. Trạng thái cân đối vốn dương phản ánh số dư huy động vốn lớn hơn dư nợ cho vay. Chi nhánh có trạng thái cân đối vốn dương là chi nhánh tổng nguồn vốn lớn hơn tổng dư nợ cho vay, phần vốn thừa chi nhánh có thể đầu tư vào tài sản khác (tiền mặt, ngoại tệ, trái phiếu …) hoặc điều chuyển vốn về Hội sở chính thông qua điều chuyển vốn nội bộ.
NHTM có trạng thái cân đối vốn dương là NHTM có tổng nguồn vốn huy động lớn hơn tổng dư nợ cho vay, NHTM thừa vốn đầu tư vào các tài sản khác (tiền mặt, ngoại tệ, trái phiếu…) hoặc cho vay trên thị trường liên ngân hàng. Trạng thái cân đối vốn âm phản ánh số dư huy động vốn nhỏ hơn dư nợ cho vay. Chi nhánh có trạng thái cân đối vốn âm là chi nhánh có tổng nguồn vốn nhỏ hơn tổng dư nợ cho vay, phần vốn thiếu chi nhánh có thể vay từ tổ chức tín dụng khác hoặc nhận điều chuyển vốn từ Hội sở chính thông qua điều chuyển vốn nội bộ. NHTM có trạng thái cân đối vốn âm là NHTM có tổng nguồn vốn huy động nhỏ hơn tổng dư nợ cho vay, phần vốn thiếu NHTM bù đắp từ thị trường mở hoặc thị trường liên ngân hàng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Sự cần thiết và nội dung điều chuyển vốn nội bộ NHTM.1 Sự cần thiết điều chuyển vốn nội bộ NHTM. Mỗi NHTM phải thực hiện việc điều chuyển vốn nội bộ vì : NHTM tồn tại và hoạt động với tư cách là một hệ thống gồm trung tâm điều hành (Hội sở chính, Head Office) và nhiều chi nhánh trực thuộc. Hoạt động huy động vốn, cho vay được thực hiện tại các chi nhánh.