phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn đƣợc chia thành 04 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lí luận về kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng trong hệ thống ngân hàng. Phƣơng pháp nghiên cứu. Thực trạng kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nam Định.
Giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nam Định. 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG TRONG HỆ THỐNG NGÂN HÀNG 1. Tổng quan nghiên cứu: 1. Các nghiên cứu về hệ thống kiểm soát nội bộ NHTM: Có rất nhiều các công trình nghiên cứu, bài viết về hệ thống kiểm soát nội bộ của các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) nhƣ: - Năm 2014 Thạc sĩ Võ Thị Hoàng Nhi và Thạc sĩ Lê Thị Thanh Huyền trên tạp chí ngân hàng số 14 ra vào tháng 7/2014 đã đƣa ra bài viết “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ của các NHTM Việt Nam theo mô hình COSO”.
Bài viết này căn cứ vào các chuẩn mực của hệ thống kiểm soát nội bộ theo mô hình của COSO để phân tích thực trạng những yếu kém về KSNB của các NHTM Việt Nam theo 5 cấu phần chính: Môi trƣờng kiểm soát, nhận diện và đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, hoạt động giám sát. Căn cứ vào đó đƣa ra giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trên 5 cấu phần. - Tháng 3/2015 thạc sĩ Ngô Thái Phƣợng và thạc sĩ Lê Thị Thanh Ngân đƣa ra bài viết “ Khuôn khổ hệ thống kiểm soát nội bộ theo tiêu chuẩn Basle” trên tạp chí Thị trƣờng tài chính tiền tệ số 5(422). Bài viết đã đƣa ra 13 nguyên tắc đối với hệ thống kiểm soát nội bộ ngân hàng chia thành 5 nhóm yếu tố tƣơng đồng với 5 cấu phần của chuẩn mực COSO, căn cứ vào đó đƣa ra công cụ mẫu để thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả.
- Bài báo khoa học của TS. Nguyễn Huy Hùng - năm 2014 với tiêu đề “hệ thống KSNB trong hoạt động tín dụng Ngân hàng trong bối cảnh kinh tế hiện nay” trong Tạp chí Ngân hàng. Bài báo đi sâu phân tích đánh giá hệ thống KSNB chung của hệ thống ngân hàng trong hoạt động cho vay và đƣa ra các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm tra của nhà quản lý ngân hàng. 5 - Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số định kỳ tháng 7 (268), năm 2014 tác giả Phan Ngọc Hà với bài viết “Kiểm soát nội bộ về kế toán của ngân hàng – Những vấn đề pháp lý cần hoàn thiện” đã chỉ ra những lỗi thƣờng gặp của Ngân hàng TMCP Sài Gòn chi nhánh Đà Nẵng (SCB Đà Nẵng) về hệ thống chứng từ, sổ sách và báo cáo tài chính; kiểm soát kế toán lƣu động; kế toán tiền vay.
Qua đó, tác giả đƣa ra các biện pháp pháp lý để hạn chế rủi ro trong hoạt động kế toán và nhấn mạnh từ thực tiễn hoạt động kiểm soát nội bộ của SCB Đà Nẵng, có thể rút ra một số kinh nghiệm để hoàn thiện các biện pháp pháp lý nhằm hạn chế rủi ro trong hoạt động kế toán của ngân hàng TMCP. Tuy nhiên, để các biện pháp pháp lý mang tính thiết thực, cần phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ chất lƣợng cao, hoạt động tốt, đáp ứng yêu cầu tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh, giảm thiểu rủi ro mất mát tài sản và cung cấp thông tin tài chính đáng tin cậy. - Bài báo khoa học của PGS.TS Lƣơng Thị Hồng Ngân (2013) “Xây dựng KTNB ngân hàng trong thời kỳ hội nhập” trong Báo Kiểm toán nhà nƣớc đề cập đến phƣơng thức, kết cấu xây dựng bộ máy kiểm toán nội bộ tại các tổ chức tín dụng. - Bài viết: “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát, kiểm toán nội bộ ngân hàng nhà nƣớc Việt Nam theo hƣớng hiện đại, phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế” của thạc sĩ Lê Quốc Nghị - trong tạp chí ngân hàng số 12 năm 2005 trang 16,17,18 - Đồ án tiến sỹ của Phạm Thu Thủy (2012) “Một số giải pháp hoàn thiện hệ thống hoạt động của hệ thống KSNB nói chung và của bộ phận kiểm toán nội bộ nói riêng tại các NHTM ở Việt Nam” đề cập thực trạng, những hạn chế và một số giải pháp hoàn thiện hệ thống hoạt động kiểm toán nội bộ nói chung và của bộ phận kiểm toán nói riêng.
Nghiên cứu về hệ thống kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng ngân hàng: Về nghiên cứu hệ thống kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng NHTM cũng có rất nhiều tác giả nghiên cứu nhƣ: - Bài báo khoa học của TS Nguyễn Huy Hùng (2014) “hệ thống KSNB trong hoạt động tín dụng Ngân hàng trong bối cảnh kinh tế hiện nay” tại Báo tạp chí Ngân hàng. Bài báo đi sâu phân tích đánh giá hệ thống KSNB chung của hệ thống ngân hàng trong hoạt động cho vay và đƣa ra các giải pháp hoàn thiện công tác kiểm tra của nhà quản lý ngân hàng. - Luận văn thạc sĩ kinh tế năm 2007 của Phan Thụy Thanh Thảo, Trƣờng đại học kinh tế thành phố Hồ Chí Minh với đề tài: “ Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng trong các NHTM tỉnh Bình Dƣơng”. Luận văn cũng nêu lên các bộ phận cấu thành của hệ thống kiểm soát nội bộ theo báo cáo COSO 1992, lấy đó làm cơ sở phân tích thực trạng kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại các NHTM trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng.
Luận văn đƣa 13 nguyên tắc đối với hệ thống kiểm soát nội bộ ngân hàng theo tiêu chuẩn Basle và vận dụng các nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng theo Basle để khắc phục các nguyên nhân dẫn đển rủi ro tín dụng trong NHTM Việt Nam trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng do sự yếu kém của hệ thống kiểm soát nội bộ nhƣng vẫn đảm bảo phù hợp với tiêu chuẩn của COSO, pháp luật Việt Nam. Luận văn khá chi tiết và đầy đủ với số liệu điều tra cụ thể về 5 cấu phần của KSNB ngân hàng, KSNB đối với nghiệp vụ tín dụng và các giải pháp hoàn thiện tƣơng đối sát thực. - Luận văn thạc sĩ của Cao Hƣơng Giang (2013) “Đánh giá hệ thống KSNB trong quy trình cho vay tiêu dùng tín chấp tại ngân hàng Đầu Tƣ và Phát Triển Việt Nam- Chi nhánh Thừa Thiên Huế” đề tài đã đi sâu phân tích đánh giá hệ thống kiểm soát trong cho vay tiêu dùng tín chấp đó là một trong nhiều hình thức cho vay, và cũng là hình thức cho ít có yếu tố phức tạp hơn các hình thức cho vay khác nhƣ cho vay có tài sản bảo đảm,. 7 - Ngoài ra còn có: luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh năm 2011 của Nguyễn Thị Bích Ngọc, trƣờng Đại học Đà Nẵng với đề tài: “Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Thành phố Đà Nẵng”; Đoàn Văn Phú với đề tài “Hoàn thiện công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ đối với hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Quân Đội”, năm 2010; Nguyễn Hoài Nam đề tài: “Một số giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng trong các NHTM”, năm 2006… Ngân hàng chính sách xã hội đến nay đã trải qua 12 năm hình thành và phát triển.
NHCSXH hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, là một hình thức ngân hàng hoàn toàn mới so với trong nƣớc và thế giới. Chính vì vậy các bƣớc để hoàn thiện hệ thống NHCSXH gần nhƣ là sơ khai. Hệ thống kiểm soát nội bộ của NHCSXH cũng đang trong quá trình hoàn thiện và cần nhiều thay đổi. Tính đến nay, tại Việt Nam có rất ít nghiên cứu chính thức về đề tài hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng chính sách xã hội.
Các nghiên cứu đa phần dựa vào chuẩn mực COSO để phân tích các bộ phận của KSNB rồi vận dụng các nguyên tắc của Basle đề ra giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB. Kế thừa những lý luận này kết hợp với việc phân tích các đặc thù của NHCSXH, luận văn tiến hành nghiên cứu HTKSNB hoạt động tín dụng NHCSXH tỉnh Nam Định để đề ra giải pháp hoàn thiện hệ thống này. Lý luận về hệ thống kiểm soát nội bộ: 1. Khái niệm, bản chất hệ thống kiểm soát nội bộ: Khái niệm: Từ đầu thế kỷ 20 đã bắt đầu xuất hiện khái niệm về KSNB với ý nghĩa hết sức đơn giản là các biện pháp bảo vệ tiền không bị biển thủ, sau đó đƣợc mở rộng ra việc ghi chép kế toán chính xác, nâng cao hiệu quả hoạt động, tuân thủ chính sách của nhà quản lý.
Tiếp đó mỗi quốc gia, mỗi hiệp hội, tổ chức lại đƣa ra các khái niệm về KSNB riêng: 8 Theo Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC) thì : “Hệ thống kiểm soát nội bộ là kế hoạch của đơn vị và toàn bộ các phƣơng pháp, các bƣớc công việc mà các nhà quản lý doanh nghiệp tuân theo. Hệ thống Kiểm soát nội bộ trợ giúp cho các nhà quản lý đạt đƣợc mục tiêu một cách chắc chắn theo trình tự và kinh doanh có hiệu quả kể cả việc tôn trọng các quy chế quản lý; giữ an toàn tài sản, ngăn chặn, phát hiện sai phạm và gian lận; ghi chép kế toán đầy đủ, chính xác, lập báo cáo tài chính kịp thời, đáng tin cậy”. Văn bản hƣớng dẫn kiểm toán quốc tế số 6 đƣợc Hội đồng Liên hiệp các nhà kế toán Malaysia (MACPA) và Viện kế toán Malaysia (MIA) đƣa ra nhƣ sau : “Hệ thống kiểm soát nội bộ là cơ cấu tổ chức cộng với những biện pháp, thủ tục do Ban quản trị của một tổ chức thực thể chấp nhận, nhằm hỗ trợ thực thi mục tiêu của Ban quản trị đảm bảo tăng khả năng thực tiễn tiến hành kinh doanh trong trật tự và có hiệu quả bao gồm: tuyệt đối tuân theo đƣờng lối của Ban quản trị, bảo vệ tài sản, ngăn chặn và phát hiện gian lận, sai lầm, đảm bảo tính chính xác, toàn hiện số liệu hạch toán, xử lý kịp thời và đáng tin cậy số liệu thông tin tài chính. Phạm vi của hệ thống kiểm soát nội bộ còn vƣợt ra ngoài những vấn đề có liên quan trực tiếp với chức năng của hệ thống kế toán.
Mọi nguyên lý riêng của hệ thống kiểm soát nội bộ đƣợc xem nhƣ hoạt động của hệ thống và đƣợc hiểu là Kiểm soát nội bộ”.