CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG ĐÁNH GIÁ THÀNH TÍCH NHÂN VIÊN 1. KHÁI NIỆM VỀ HỆ THỐNG ĐÁNH GIÁ THÀNH TÍCH 1. Khái niệm hệ thống và một số khái niệm khác. Hệ thống: Là một tập hợp các phần tử khác nhau, giữa chúng có mối liên hệ và tác động qua lại theo một quy luật nhất định tạo thành một chỉnh thể và cùng hoạt động để hướng tới mục đích chung.
[3,tr5] Phần tử: Là những tế bào có tính độc lập tương đối tạo nên hệ thống. Nó có thể là: Con người, máy móc, thông tin, dữ liệu, các phương pháp xử lý, các qui tắc, quy trình xử lý. Môi trường: Là tập hộ các phần tử không nằm trong hệ thống nhưng có tác động lên hệ thống.[3,tr25] Đầu vào của hệ thống: Là tất cả những gì mà môi trường tác động vào hệ thống.[3,tr26] Đầu ra: Là các phản ứng trở lại của hệ thống tác động vào môi trường. [3,tr26] Mục tiêu: Là trạng thái mà hệ thống mong muốn đạt tới.
Cơ cấu của hệ thống: Là hình thức cấu tạo bên trong của hệ thống, bao gồm sự sắp xếp trật tự các phần tử và các quan hệ của chúng theo cùng một dấu hiệu nào đấy.[3,tr27] Đánh giá thành tích là một hệ thống chính thức xét duyệt và đánh giá sự hoàn thành công tác của nhân viên theo định kỳ. Tính chất của hệ thống [3,tr.6] Tính chất về mối quan hệ: Các phần tử hay các bộ phận luôn luôn có mối quan hệ ảnh hưởng lẫn nhau. Luan van 6 Tính chất về sự thay đổi: Bất kỳ sự thay đổi nào về qui mô hay về chất của một phần tử hoặc của hệ thống đều làm ảnh hưởng đến các phần tử khác và hệ thống. Tính trồi của hệ thống: Khi sắp xếp các phần tử của hệ thống theo một cách thức nào đó sẽ tạo nên tính trồi.
Đó là khả năng mới của hệ thống mà khi các phần tử đứng riêng rẽ thì không thể tạo ra được. hoặc tính trồi của hệ thống được hiểu là sự chênh lệnh giữa kết quả hoạt động của hệ thống với tổng kết quả của các bộ phận cộng lại. Các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả hoạt động của hệ thống [3,tr.23] Kết quả hoạt động của hệ thống phụ thuộc vào các nhân tố chính sau: - Mục tiêu của hệ thống là mục tiêu chung của hệ thống xét toàn bộ, còn bên trong hệ thống, mỗi phần tử có mục tiêu riêng. Về nguyên tắc, các mục tiêu riêng phải phục tùng mục tiêu chung, nếu không thì hệ thống sẽ tan vỡ.
- Môi trường hoạt động của hệ thống: Là tất cả những gì nằm ngoài hệ thống đang xét nhưng có quan hệ tác động với hệ thống. + Môi trường bên ngoài của hệ thống: Là yếu tố khách quan bên ngoài của hệ thống tác động một cách gián tiếp lên hệ thống và hệ thống hoạt động trong môi trường đó buộc phải thay đổi để thích nghi với môi trường sống đó, hoặc tận dụng cơ hội của môi trường đó để hoạt động hiệu quả hơn. Môi trường bên ngoài như: Môi trường chính trị - pháp luật, môi trường văn hóa – xã hội, môi trường quốc tế, … + Môi trường bên trong của hệ thống: Là những yếu tố tác động trực tiếp lên quá trình hoạt động của hệ thống nhưng không nằm trong hệ thống và có thể thay đổi những yếu tố này để phù hợp với hệ thống. Môi trường bên ngoài gồm có: Văn hóa của DN, thái độ của lãnh đạo … - Đầu vào và đầu ra của hệ thống.
Luan van 7 - Cơ cấu của hệ thống. Khái niệm về hệ thống đánh giá thành tích Hệ thống đánh giá thành tích (PES) là một hệ thống đánh giá chính thức các tiêu chuẩn, phương pháp và tiến trình đánh giá định kỳ đo lường, đánh giá sự hoàn thành công tác của nhân viên cùng với hành vi và kết quả liên quan để khám phá cách thức thực hiện công việc hiện tại của nhân viên và làm thế nào để nhân viên có thể thực hiện hiệu quả hơn trong tương lai nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích giữa nhân viên và tổ chức. NỘI DUNG CỦA HỆ THỐNG ĐÁNH GIÁ THÀNH TÍCH 1. Hệ thống đánh giá thành tích nhân viên Mô hình đánh giá thành tích nhân viên trong doanh nghiệp MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG CƠ CẤU HỆ THỐNG - Các phần tử ĐẦU VÀO Tiêu chuẩn Đo lường Phản hồi ĐẦU RA đánh giá và đánh giá kết quả TT đánh giá - Tiến trình thực hiện đánh giá thành tích Hình 1.
Hệ thống đánh giá thành tích a. Mục tiêu của hệ thống đánh giá thành tích nhân viên Mục tiêu hành chính: Với mục tiêu này kết quả của việc đánh giá nhân viên được sử dụng để ra các quyết định nhân sự liên quan đến cá nhân như: Tăng lương, đề bạt, sa thải, hoặc tạo cơ hội đào tạo và phát triển. Vì mục tiêu hành chính, các nhà quản trị phải sử dụng một hệ thống đánh giá hiệu quả đạt được việc xếp hạng có tác dụng phân biệt được các nhân viên. Luan van 8 Mục tiêu phát triển nhân viên: Trong trường hợp này, việc xếp hạng hiệu quả được dùng để cung cấp các thông tin ngược cho nhân viên về hiệu quả công việc của họ.
Việc cung cấp thông tin ngược này nhằm củng cố các hành vi lao động trong mong muốn của nhân viên, hướng dẫn và khuyến khích việc cải thiện thái độ và tác phong làm việc. Để phục vụ cho các mục tiêu phát triển, các nhà quản trị phải sử dụng hệ thống đánh giá hiệu quả cá nhân có thể đưa ra được các thông tin riêng liên quan tới các mức độ khác nhau của hiệu quả công việc. Ngày nay mục tiêu phát triển ngày càng được coi trọng hơn. Môi trường hoạt động của hệ thống đánh giá thành tích Các yếu tố môi trường bên ngoài Các quy định của luật pháp: Các quy định về luật lao động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các qui định của bộ nội vụ, bộ giáo dục và đào tạo… Văn hóa – xã hội: Có nhiều bằng chứng cho rằng mức độ cá nhân / tập thể trong văn hóa dân tộc có ảnh hưởng đáng kể đến việc lựa chọn trong thiết kế của PES.
Trong nền văn hóa cá nhân (đề cao cái tôi cá nhân), thì hệ thống đánh giá sẽ phù hợp nếu dựa trên sự phát triển và hiệu suất làm việc cá nhân. Do đó quản lý theo mục tiêu (MBO) được chấp nhận rộng rãi nhất trong các nền văn hóa Anglo-Saxon và Bắc Âu (Schuler, Rogovsky, 1998). Mặt khác, các nền văn hóa đề cao sức mạnh tập thể sẽ tức giận việc đánh giá hiệu suất cá nhân, và trong thực tế sẽ cản trở việc sử dụng phương pháp đánh giá MBO. Bởi vì những người trong nền văn hóa này, tin rằng việc rõ ràng và đánh giá công khai về thành tích cá nhân có thể gây hại cho sự hài hòa của một nhóm, và do đó nó không được chấp nhận.
Trong khi đó, các nền văn hóa cá nhân ủng hộ trả tiền dựa trên việc đánh giá hiệu suất cá nhân, chẳng hạn như tiền thưởng, hoa hồng,. Các nền văn hóa tập thể thường thích thưởng theo nhóm Luan van 9 hoặc đội (Schuler, Rogovsky, 1998), đó là lý do tại sao thâm niên và kỹ năng được ưa thích như điểm khởi đầu để xác định khuyến khích cá nhân.[8] Như vậy, mỗi quốc gia, vùng miền có nền văn hóa khác nhau, thì DN phải xây dựng một hệ thống đánh giá khác nhau sao cho phù hợp với văn hóa mình đang sống. Chính quyền và đoàn thể: Chính quyền là nơi đơn vị hoạt động, do đó phải tuân thủ những yêu cầu của chính quyền địa phương nơi sở tại. Công đoàn là người đứng lên bảo vệ cho quyền lợi của người lao động và đại diện cho người lao động đòi lại lợi ích cho chính họ.
Các yếu tố môi trường bên trong Thái độ của lãnh đạo: Lãnh đạo là người lãnh đạo, định hướng, vạch ra mục tiêu, chiến lược hoạt động cho doanh nghiệp, nếu lãnh đạo đi sai hướng hay có cái nhìn không đúng đắn sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của cả doanh nghiệp. Vai trò của người lãnh đạo không chỉ dừng lại ở việc vạch ra kế hoạch chiến lược mà còn phải tiếp xúc trao đổi với nhân viên của mình và thay đổi suy nghĩ của họ nhằm thực hiện được những cam kết của mình về hướng phát triển mới của công ty. Mặt khác, mục tiêu vạch ra càng cụ thể bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu. Đối với mỗi việc làm cần phải đặt ra những mục tiêu hiệu quả chính nhằm phục vụ cho kế hoạch chiến lược tổng thể và những mục tiêu đó phải nhận được sự đồng thuận của cả cấp lãnh đạo lẫn đội ngũ nhân viên trong công ty.
Trên cơ sở đó người lãnh đạo mới xây đựng được hệ thống đánh giá thành tích công bằng và khách quan hơn, trách tình trạng thiên vị, vây cánh phe phái khi đánh giá thành tích. Văn hóa doanh nghiệp: Là toàn bộ các giá trị văn hoá được gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp, trở thành các giá trị, các quan niệm và tập quán, truyền thống ăn sâu vào hoạt động Luan van 10 của doanh nghiệp ấy và chi phối tình cảm, nếp suy nghĩ và hành vi của mọi thành viên trong doanh nghiệp để theo đuổi và thực hiện các mục đích của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp: Là những niềm tin, thái độ và giá trị tồn tại phổ biến và tương đối ổn định trong doanh nghiệp.] Cũng như văn hoá nói chung, văn hoá doanh nghiệp có những đặc trưng cụ thể riêng biệt. Trước hết, văn hoá doanh nghiệp là sản phẩm của những người cùng làm trong một doanh nghiệp và đáp ứng nhu cầu giá trị bền vững.
Nó xác lập một hệ thống các giá trị được mọi người làm trong doanh nghiệp chia sẻ, chấp nhận, đề cao và ứng xử theo các giá trị đó. Văn hoá doanh nghiệp còn góp phần tạo nên sự khác biệt giữa các doanh nghiệp và được coi là truyền thống của riêng mỗi doanh nghiệp. Do đó, văn hóa doanh nghiệp có tác động mạnh mẽ đến hoạt động của hệ thống, nếu doanh nghiệp đang có một nền văn hóa không cởi mở, mọi người nói ganh ghét đố kỵ lẫn nhau và nó ăn sâu vào tìm thức của mỗi nhân viên thì để xây dựng được một hệ thống đánh giá công bằng, khách quan cũng không phải là điều dễ thực hiện.