CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Bản chất và vai trò của công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đối với doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường 1.1 Khái niệm về nguồn nhân lực Nhân lực được định nghĩa bao gồm toàn bộ các tiềm năng của con người trong một tổ chức (từ nhân viên cho tới lãnh đạo cấp cao). Nguồn nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này gồm có thể lực và trí lực. Thể lực chính là tình trạng sức khỏe, sức lực của người đó, phụ thuộc vào thu nhập, chế độ ăn uống, ngủ, nghỉ, sinh hoạt, chế độ làm việc…; Trí lực chính là nguồn lực tiềm tàng trong mỗi người bao gồm trí thức, tài năng, năng khiếu của mỗi con người.
Trên trang wed “Dân trí”, Thủ tướng Phan Văn Khải từng khẳng định trong buổi nói chuyện với cán bộ lãnh đạo thành phố Hà nội rằng : “Nguồn nhân lực con người bao gồm cả sức lao động, trí tuệ và tinh thần gắn với truyền thống của dân tộc ta”. Dù có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm nguồn nhân lực nhưng có một điểm chung đó là nguồn nhân lực của một tổ chức được hình thành trên cơ sở các cá nhân có vai trò khác nhau và được liên kết lại bởi mục tiêu của tổ chức.2 Khái niệm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo nguồn nhân lực là hoạt động diễn ra trong khoảng thời gian xác định của một tổ chức, nhằm giúp người lao động nắm rõ về kỹ năng và nghiệp vụ tại vị trí đảm nhận. Thông qua đào tạo và phát triển, các tổ chức có thể tạo ra một môi trường khuyến khích học tập, đổi mới và phát triển. Bằng cách phát triển bộ kỹ năng của mình, bổ sung kiến thức còn thiếu, người lao động sẽ có nhiều khả năng hơn để đảm nhận những thách thức và trách nhiệm mới.
Phụ thuộc vào khối lượng kiến thức, kỹ năng cần có ở vị trí làm việc mà quyết định thời gian đào tạo cho đội ngũ nhân viên dài hay ngắn. SVTH: Nguyễn Thuỳ Linh 10 MSSV: 17030292 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: ThS Tăng Minh Hưởng Phát triển nguồn nhân lực được phản ánh qua 3 hoạt động: Đào tạo, giáo dục và phát triển. - Đào tạo: Đào tạo đóng một vai trò thiết yếu trong việc giúp các chuyên gia nhân sự tạo ra một lực lượng lao động thành công và hiệu quả. Nó có thể giúp nhân viên phát triển kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện công việc một cách hiệu quả và cũng có thể thúc đẩy họ đón nhận những thách thức mới.
Bằng cách cung cấp các cơ hội đào tạo, các công ty có thể đảm bảo rằng nhân viên của họ có những công cụ cần thiết để duy trì tính cạnh tranh trong bối cảnh nơi làm việc luôn thay đổi. Hơn nữa, nó cung cấp một cách để các chuyên gia nhân sự bắt kịp với những tiến bộ công nghệ và xu hướng của ngành có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức của họ. Với chương trình đào tạo toàn diện, bộ phận Nhân sự có thể đặt nền móng cho những nơi làm việc thành công hiện tại và trong tương lai. - Gíao dục: Các chương trình giáo dục có thể được điều chỉnh cho phù hợp với các ngành cụ thể hoặc mục tiêu của công ty để mỗi nhân viên có thể phát huy hết tiềm năng của mình.
Hơn nữa, đầu tư vào giáo dục của nhân viên cũng giúp xây dựng lòng tin giữa người sử dụng lao động và nhân viên của họ, điều cuối cùng dẫn đến cải thiện mối quan hệ và tinh thần tại nơi làm việc. - Phát triển: Tập trung vào thế mạnh của nhân viên để phát triển xa thêm kỹ năng và nhu cầu nhằm khai thác tối đa lợi ích của họ. Gíup họ tiếng xa hơn và tiếp tục thăng tiến trong công việc.3 Mục đích và vai trò của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1.1 Mục đích - Giúp doanh nghiệp sử dụng có hiệu quả nhất nguồn nhân lực hiện có. - Giúp doanh nghiệp có thể chủ động đáp ứng nhu cầu nhân lực cho chiến lược phát triển dài hạn trên cơ sở yêu cầu của doanh nghiệp.
- Gíup doanh nghiệp thay đổi và cập nhật phương pháp quản lý kịp thời. SVTH: Nguyễn Thuỳ Linh 11 MSSV: 17030292 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: ThS Tăng Minh Hưởng - Nâng cao tính hiệu quả của tổ chức thông qua việc giúp cho người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn vè nghề nghiệp của mình. - Nâng cao khả năng thích ứng của nhân viên với các công việc trong tương lai. - Nâng cao khả năng thích ứng của tổ chức với sự thay đổi của môi trường.
- Chuẩn bị đội ngũ các bộ quản lý, chuyên môn kế cận. Đào tạo và phát triển giúp cho nhân viên có được những kỹ năng cần thiết cho các cơ hội thăng tiến và thay thế cho các cán bộ quản lý, chuyên môn khi cần thiết. - Thoả mãn nhu cầu phát triển của nhân viên, giúp nhân viên có thể hoàn thành công việc một cách tốt nhất.2 Vai trò - Trong quá trình sản xuất, lao động thủ công đang dần được thay thế bởi lao động máy móc. Hiện nay hầu như các doanh nghiệp đều đang áp dụng công nghệ, kỹ thuật mới vào quy trình sản xuất, điều này đòi hỏi công nhân cần phải trang bị các kỹ năng cần thiết, có kiến thức kỹ thuật mới để có thể điều khiển và sử dụng hiệu quả tối đa công suất máy móc, thiết bị đó.
Xuyên suốt thời gian lao động, họ được khám phá và sẽ có thêm kinh nghiệm, họ sẽ có những nhận xét khách quản nhằm đưa ra các kiến nghị cải tiến kỹ thuật, nâng cao các thông số làm cho máy móc thiết bị phù hợp với các đặc thù công việc hiện hành và dự trù của doanh nghiệp. - Nhân viên nên được đào tạo thêm nhiều kỹ năng ở nhiều mảng khác nhau để có thể dễ dàng luân chuyển trong trường hợp khẩn cấp. Khi áp dụng công nghệ kỹ thuật, doanh nghiệp sẽ đối mặt với một vấn đề mới đó là quỹ thời gian ca của nhân lực sẽ bị thay đổi, nhiều công việc đã có máy móc là nên nhân lực sẽ phải làm chủ được thiết bị, đòi hỏi nhân viên được đào tạo ở diện rộng, có thể thực hiện nhiều nghề, nhiều chức năng khác nhau trong quá trình sản xuất. - Sự phát triển của nền sản xuất xã hội, tính chất phức tạp của sản xuất ngày càng tăng, nhiều mặt hàng, sản phẩm mới ra đời để đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của khách hàng cũng làm tăng nhu cầu đào tạo.
SVTH: Nguyễn Thuỳ Linh 12 MSSV: 17030292 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: ThS Tăng Minh Hưởng - Trong quá trình lao động, nhân viên sẽ tích luỹ được các thói quen và kinh nghiệm làm việc nhưng quá trình tự đào tạo này diễn ra lâu với lượng ít. Chỉ có thể thực hiện đào tạo mới có thể nhanh chóng cung cấp một số lượng công nhân viên kỹ thuật cần thiết cho quá trình sản xuất. - Xây dựng thói quen chủ động, tự giác. Nhân viên trong quá trình đào tạo đã dần hình thành thói quen chủ động và quan sát, họ nhìn nhận vấn đề rõ ràng, chủ quan hơn sẽ giúp cho lãnh đạo yên tâm và giảm bớt lại việc phải giám sát.2 Nội dung công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1.1 Các phương pháp đào tạo trong công việc Để đảm bảo rằng nhân viên của bạn có kiến thức và kỹ năng phù hợp để thành công là chìa khóa để phát triển một tổ chức thành công.
Với việc đào tạo phù hợp, nhân viên có thể làm việc hiệu quả hơn, học các kỹ năng mới, phát triển khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn và trở thành những người làm việc nhóm tốt hơn. Ngoài ra, các chương trình đào tạo giúp các công ty duy trì tính cạnh tranh trong các lĩnh vực tương ứng cũng như thu hút và giữ chân những tài năng hàng đầu. Ưu điểm: - Thời gian đào tạo khá nhanh gọn, được vận dụng ngay vào công việc; - Trong thời gian học, học viên vẫn có thu nhập, việc học và làm việc song hành và hỗ trợ; - Việc đào tạo giúp họ hoàn thành tốt những chuyên môn của mình và tập trung phát triển thế mạnh góp phần thúc đẩy chất lượng công việc; - Các thế hệ nối tiếp nhau sẽ được học hỏi kinh nghiệm của các nhân viên trước, việc đào tạo tự động luân phiên trong môi trường lao động. Nhược điểm: - Một số chương trình đạo tạo có thể làm ảnh hưởng tới thời gian cá nhân của nhân viên; SVTH: Nguyễn Thuỳ Linh 13 MSSV: 17030292 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: ThS Tăng Minh Hưởng - Áp lực công việc khiến việc đào tạo trở nên căng thẳng nếu không đúng cách thức hoặc không đúng chuyên môn; - Lực lượng lao động phân tán về mặt địa lý làm cho việc đào tạo tập trung trở nên khó khăn; - Hầu hết đối với các doanh nghiệp thì ngân sách đào tạo có xu hướng nhỏ trong khi nhu cầu đào tạo thì luôn cao.
Các chi phí thiết bị, thuê địa điểm, chi phí đi lại,.khiến cho việc đào tạo trở thành một công việc tốn kém. Đào tạo theo kiểu chỉ dẫn công việc Phương pháp này khá phố biến đối với mọi doanh nghiệp, nhân viên sẽ được dạy lại các kỹ năng và công việc cần thiết phải làm, được chỉ dẫn từng bước dưới sự quan sát của lãnh đạo. Việc đào tạo này diễn ra ngắn và cụ thể, dễ dàng tiếp thu tuy nhiên đó không phải là một cách đào tạo có hệ thống. Công việc chỉ thực sự hiệu quả khi người chỉ dẫn có phương pháp dạy đúng và trình độ lành nghề cao.
Đào tạo theo kiểu học nghề Phương pháp này được áp dụng trong các chương trình đào tạo nhân viên một cách rộng rãi đối với một số loại hình công việc đặc thù do tốn kém chi phí và thời gian kéo dài. Nhân viên sẽ được học lý thuyết trước sau đó được làm việc dưới sự hướng dẫn của những nhân viên lành nghề một vài năm. Khi công việc đựợc thuần thục họ mới được trực tiếp làm việc cho công ty. Luân chuyển và thuyên chuyển công việc Luân chuyển và thuyên chuyển công việc là phương pháp đào tạo trực tiếp và hầu như không tốn nhiều chi phí.