CHƯƠNG 1: CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP – NHỮNG VẤN ĐỀ MANG TÍNH LÝ LUẬN 1. Khái niệm và tầm quan trọng của công tác tuyển dụng nhân lực 1. Khái niệm tuyển dụng nhân lực Nhân lực Một doanh nghiệp không thể hình thành và phát triển nếu như thiếu đi những nguồn lực cấu thành cơ bản như tài chính, cơ sở vật chất, công nghệ, thông tin,… và tất nhiên không thể không kể đến nhân lực. “Nguồn nhân lực của một tổ chức bao gồm tất cả những người lao động làm việc trong tổ chức đó, còn nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này gồm có thể lực và trí lực.”[1] Tuyển dụng nhân lực Nguồn nhân lực của một doanh nghiệp không thể tự nhiên mà có.
Để nắm giữ trong tay một đội ngũ nhân viên trung thành, đồng nhất về mục tiêu và có kiến thức về chuyên môn nghiệp vụ, các doanh nghiệp trước hết phải quan tâm xây dựng và phát triển công tác tuyển dụng nhân lực. Đây là quá trình mà tổ chức tìm kiếm, sàng lọc và đưa ra quyết định lựa chọn các cá nhân người lao động phù hợp với mục tiêu và chiến lược phát triển của công ty. Chính vì tầm quan trọng và mức độ phức tạp của bản thân mà công tác này được chia ra làm hai giai đoạn: giai đoạn tuyển mộ nhân lực và giai đoạn tuyển chọn nhân lực. Tuyển mộ nhân lực Quá trình tuyển mộ nhân lực là khoảng thời gian để doanh nghiệp tiến hành các hoạt động thu hút người lao động có nhu cầu và phù hợp với tổ chức ứng tuyển vào các vị trí công việc còn trống của doanh nghiệp.
Nguồn lao động là đối tượng của quá trình này vừa có thể là những ứng viên đến từ phía ngoài doanh nghiệp, đồng thời cũng có thể là nhân viên hiện đang làm việc và công tác ngay bên trong tổ chức. Đối với mỗi đối tượng khác nhau, doanh nghiệp lại phải có những phương pháp tuyển mộ khác biệt tương ứng. Tuyển chọn nhân lực Sau khi có được sự quan tâm và ứng tuyển từ phía người lao động, nhiệm vụ của doanh nghiệp lúc này là đánh giá các ứng viên dựa trên các tiêu chí đã đặt ra và đưa ra quyết định tuyển dụng cuối cùng. Đây chính là quá trình tuyển chọn nhân lực, khoảng Phạm Ngọc Huyền Trang -4- Khoa Quản trị kinh doanh Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng thời gian mà doanh nghiệp dựa vào đặc điểm và yêu cầu của vị trí công việc còn trống để đưa ra những nhận xét cần thiết.
Từ đó, tổ chức có thể thu hẹp số lượng hồ sơ thu hút được và lựa chọn ra những ứng viên phù hợp nhất cho chức vụ đang tìm kiếm. Doanh nghiệp khi tiến hành tuyển chọn nhân lực cần phải cân nhắc rất cẩn thận nhiều yếu tố, từ việc xem xét, xác định phương hướng, chiến lược sản xuất kinh doanh trong giai đoạn tiếp theo đến kiến thức chuyên môn, thái độ, tác phong, thể trạng cũng như cam kết gắn bó của người lao động đối với công ty. Chỉ khi tiến hành đánh giá một cách toàn diện tất cả các phương diện thì công tác tuyển chọn nhân lực mới có thể đạt hiệu quả cao. Tầm quan trọng của tuyển dụng nhân lực Nếu có thể coi toàn thể doanh nghiệp là một cơ thể hoạt động dựa trên đồng nhất giữa các bộ phận thì mỗi đợt tuyển dụng lao động mới của doanh nghiệp chính là những đợt thay máu.
Nếu như việc sản sinh máu mới giúp tuần hoàn máu tốt hơn và cơ thể được trẻ hóa thì công tác tuyển dụng cũng giúp độ tuổi trung bình của người lao động đang công tác trong doanh nghiệp được giảm xuống, bù lại cho sức lao động của những nhân viên lâu năm, đã đến tuổi về hưu. Cùng với nguồn sinh lực dồi dào mới và trẻ trung, người lao động mới còn đem tới trí tuệ và khả năng đáp ứng tốt cho vị trí công việc thời hiện đại. Dù gặp phải khoảng cách kinh nghiệm giữa những tầng lớp người lao động mới và lâu năm, chúng ta vẫn không thể phủ nhận sự khác biệt trong năng lực của mỗi nhóm đối tượng này. Trong khi nhóm lao động có thâm niên nắm vững lối làm việc truyền thống và các nghiệp vụ chuyên môn thì những nhân viên mới lại có khả năng sử dụng công nghệ thông tin và ngoại ngữ thành thạo hơn, cách tiếp cận công việc, vấn đề của họ cũng mới hơn và hiện đại hơn.
Chính vì vậy mà công tác tuyển dụng là một trong những hoạt động làm nâng cao trình độ người lao động trong tổ chức. Những thành phần, cá nhân bắt đầu hòa nhập thường mang theo luồng gió mới, ít nhiều thay đổi và làm mới lại môi trường làm việc trong doanh nghiệp. Bởi dễ có thể thấy tập thể người lao động công tác trong doanh nghiệp sau một khoảng thời gian nhất định đã hoàn toàn thích nghi và quen với công việc thường ngày của họ. Sự thoải mái của họ trong một môi trường quen thuộc có thể tạo ra một số thói quen xấu hoặc làm giảm động lực làm việc của họ.
Trong khi đó, những nhân viên vừa được tuyển Phạm Ngọc Huyền Trang -5- Khoa Quản trị kinh doanh Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng dụng. họ có thể là những hạt giống mới, cần sự hướng dẫn, đào tạo thêm từ phía doanh nghiệp để phát triển nhưng họ sẽ không bị ảnh hưởng và trây ỳ bởi những thói quen, lề lối làm việc đã phát sinh trước đó. Đồng thời nếu được tạo điều kiện, đây còn có thể là bộ phận nhân viên mang đến những ý tưởng sáng tạo mới, đóng góp nhiều cho công cuộc duy trì và phát triển của công ty. Như chúng ta cũng biết, độ tuổi người lao động trong một doanh nghiệp thường rất đa dạng và trải trên một phổ rất rộng.
Hằng năm, bên cạnh một số lượng người lao động chấm dứt hoặc hết hạn hợp đồng luôn tồn tại bộ phận nhân viên đến tuổi nghỉ hưu. Sự thiếu hụt về mặt nhân lực tất yếu này là khó có thể bù đắp được và nếu doanh nghiệp không lên kế hoạch chuẩn bị từ trước, sự sụt giảm về cung này sẽ gây ra hậu quả khôn lường cả về ngắn hạn lẫn dài hạn. Chính vì vậy, công tác tuyển dụng được xây dựng trước và diễn ra hàng năm nhằm giúp doanh nghiệp bù đắp lại số lượng lao động sẽ mất đi trong tương lai, cân bằng cung cầu nguồn nhân lực và duy trì đội ngũ nhân viên ở mức ổn định. Chiến lược nhân lực luôn gắn liền và được hình thành lên từ chiến lược kinh doanh trong hiện tại và tương lai của công ty.
Do đó mà hai công tác này có khả năng tương tác qua lại lẫn nhau. Một công ty không thể đơn giản cứ tuyển người mà không xem xét đến phương hướng, mục tiêu trong giai đoạn tới. Ngược lại, công ty có thể hoàn thành chỉ tiêu đã đặt ra kịp tiến độ hay không còn phụ thuộc vào công tác tuyển dụng của chính tổ chức. Với nguồn cung nhân lực luôn biến động, đây là một thử thách cho việc duy trì công việc sao cho đúng kế hoạch của doanh nghiệp.
Công tác tuyển dụng sẽ mang yếu tố quyết định để giúp nhà quản trị đánh giá và có phương pháp tổ chức, điều hành công ty được trơn tru, nhịp nhàng nhất. Các nguồn và phương pháp tuyển dụng nhân lực 1. Nguồn và phương pháp tuyển dụng bên trong doanh nghiệp Nguồn tuyển dụng bên trong doanh nghiệp bao gồm các đối tượng người lao động đang công tác cho doanh nghiệp, các cán bộ công nhân viên bên trong tổ chức. Đối với những đối tượng này, ta có thể tiếp cận họ bằng những phương pháp sau: Dán thông báo trên bảng thông tin hay gửi thư điện tử vào hòm thư của mỗi nhân viên là các cách làm thường thấy nhất của các công ty khi họ muốn công bố nhu cầu tuyển dụng từ nguồn nội bộ này.
Người quản lý trực tiếp của mỗi phòng ban, phân Phạm Ngọc Huyền Trang -6- Khoa Quản trị kinh doanh Khóa luận tốt nghiệp Học viện Ngân hàng xưởng cũng có thể thông báo trên loa hoặc đọc văn bản tuyển dụng chính thức cho nhân viên mình phụ trách. Ưu điểm lớn của phương pháp này đó là nhu cầu tuyển dụng được thông báo một cách công khai, minh bạch, đồng thời tạo nên không khí thi đua, phấn đấu trong công ty giữa các nhân viên. Một cách làm phổ biến khác mà tất cả các công ty đều áp dụng chính là công tác đề bạt các nhân viên dưới quyền, ứng cử bản thân hoặc đề xuất đồng nghiệp của mình vào vị trí còn thiếu. Tất cả các phương pháp này đều cần có sự giới thiệu và tín nhiệm của cán bộ, công nhân viên trong doanh nghiệp, sự tôn trọng của mọi người.
Bằng cách này, ta có thể biết được những gương mặt cá nhân có khả năng, phù hợp với vị trí công việc và nắm giữ lòng tin và sự ủng hộ của những cá nhân khác. Phương pháp lựa chọn dựa trên nguồn dữ liệu doanh nghiệp thu thập được từ hồ sơ ứng tuyển và quá trình làm việc của nhân viên cũng là một cách làm rất tiện lợi và chính xác. Trong quá trình điều tra và ghi chép này, trình độ học vấn, kĩ năng, kinh nghiệm cũng như thái độ làm việc của mỗi cá nhân đều đã được lưu trữ lại. Điều này khiến cho việc tuyển mộ và chọn lọc những cá nhân phù hợp trở nên đơn giản và khoa học hơn.
Nguồn và phương pháp tuyển dụng bên ngoài doanh nghiệp Người lao động bên ngoài doanh nghiệp có địa chỉ xuất phát rất đa dạng. Họ vừa có thể là những sinh viên sắp hoặc đã ra trường, người lao động đã có kinh nghiệm làm việc nhưng vì lí do khách quan hoặc chủ quan không thể tiếp tục công việc ở nơi làm việc cũ,… Mỗi đối tượng khác nhau lại đòi hỏi doanh nghiệp phải có cách tiếp cận khác nhau. Một số người lao động được lựa chọn vào danh sách tuyển dụng do sự tín nhiệm và giới thiệu của cán bộ, công nhân viên trong công ty. Đây là một trong những phương pháp thu hút ứng viên tiết kiệm chi phí nhất đối với doanh nghiệp và cũng là một trong những cách thức để tổ chức có được thông tin về ứng viên một cách đáng tin cậy nhất.
Trong khi dựa vào sự tin tưởng, giới thiệu của cán bộ, công nhân viên là phương pháp tiết kiệm nhất thì phương pháp thông báo tuyển dụng thông qua các phương tiện thông tin đại chúng lại là cách hiệu quả và đưa thông tin lan truyền trên phạm vi rộng nhất.