Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thanh tra thuế Chương 2 : Phương pháp nghiên cứu Chương 3 .Thực trạng công tác thanh tra thuế ở Cục thuế tỉnh Bắc Ninh. Chương 4: Giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra tại Cục thuế tỉnh Bắc Ninh. Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ 4 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THANH TRA THUẾ 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về thanh tra 1.
Khái niệm thanh tra và thanh tra thuế * Khái niệm thanh tra Thanh tra là việc xem xét tại chỗ, làm rõ những việc làm đúng sai đối với vụ việc và hành vi của người thừa hành công vụ trong chức năng thực hiện công tác quản lý của mình. Thanh tra mang tính quyền lực Nhà nước, là chức năng của quản lý Nhà nước, thanh tra thể hiện như một tác động tích cực nhằm thực hiện quyền lực của chủ thể quản lý đối với đối tượng quản lý. Chủ thể tiến hành thanh tra luôn luôn là cơ quan Nhà nước. Thanh tra luôn áp dụng quyền lực của Nhà nước trong quá trình tiến hành hoạt động của mình và nhân danh Nhà nước khi áp dụng quyền năng đó.
Khái niệm về thanh tra đã được cụ thể hoá trong Luật thanh tra số 22 năm 2004 và Luật thanh tra số 56 năm 2010: “Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân”. * Khái niệm thanh tra thuế Thanh tra thuế là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan thuế đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật về thuế, nghĩa vụ đối với NSNN của các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục quy định trong các văn bản qui phạm pháp Luật về thuế và các quy định khác của pháp luật. Thanh tra thuế nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về thuế, phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với Nhà nước các biện pháp khắc phục, phát huy nhân tố tích cực góp phần nâng cao hiệu quả, hiệu lực của hoạt động quản lý nhà nước nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế. Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ 5 - Về mục đích: Thanh tra thuế đều là nội dung quan trọng của quản lý thuế.
Đều có cùng một mục đích phát hiện, ngăn ngừa, xử lý những vi phạm pháp luật thuế, góp phần thúc đẩy các tổ chức, cá nhân hoàn thành nhiệm vụ theo quy định của pháp luật thuế, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý thuế, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người nộp thuế. - Về chủ thể: Chủ thể thanh tra thuế là cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật, thường là cơ quan thuế. - Về đối tượng: Đối tượng Thanh tra thuế là các cơ quan, tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước. - Về nội dung: Thanh tra thuế là kiểm tra việc chấp hành pháp luật thuế của người nộp thuế.
- Về phương pháp: Thanh tra thuế đều phải xem xét hoạt động thực tế của đối tượng để phát hiện, phân tích, đánh giá thực trạng đối tượng một cách chính xác, khách quan, làm rõ đúng, sai, chỉ rõ nguyên nhân để có biện pháp khắc phục, xử lý vi phạm. Đặc điểm của thanh tra thuế Thứ nhất, phạm vi hoạt động của Thanh tra thuế rộng. Thứ hai, Thanh tra thuế là công tác rất khó khăn, phức tạp Thứ ba, công tác Thanh tra thuế đòi hỏi cao về năng lực chuyên môn và phẩm chất đạo đức của cán bộ thuế. Thứ tư, hoạt động thanh tra được thực hiện theo một quy trình cụ thể.
Mục tiêu của thanh tra thuế Hoạt động thanh tra thuế nhằm đạt được một số mục tiêu sau: - Phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật về thuế: Đây là mục tiêu chủ yếu, trực tiếp của hoạt động thanh tra thuế. Thanh tra thuế là hoạt động thường xuyên của cơ quan quản lý Nhà nước nhằm đảm bảo cho các quyết định quản lý được chấp hành, bảo đảm mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức, Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ 6 cá nhân tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật. Công tác thanh tra thuế trong giai đoạn cải cách hệ thống thuế là một trong những chức năng quan trọng của ngành thuế, ngoài mục tiêu góp phần đẩy lùi tình trạng trốn thuế, gian lận thuế, còn nhằm mục đích tuyên truyền đến các đối tượng nộp thuế chính sách pháp luật về thuế, nâng cao ý thức tự giác tuân thủ pháp luật về thuế, từ đó góp phần cải cách thủ tục hành chính về thuế, nâng cao hiệu quả quản lý thuế theo hướng an toàn hiệu quả. Góp phần tăng thu ngân sách Nhà nước, hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch thu ngân sách được giao, góp phần tích cực vào việc tạo sự công bằng xã hội trong thực hiện nghĩa vụ thuế của người nộp thuế.
- Phát hiện và xử lý các vi phạm pháp luật về thuế: Định hướng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đặt ra yêu cầu phải tăng cường tính pháp chế, kỷ cương pháp luật trong mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức và trong cách thức hành xử của mỗi công dân. Mọi hành vi vi phạm pháp luật đều phải phát hiện nhanh chóng và xử lý nghiêm minh. Hoạt động thanh tra thuế là xem xét việc thực hiện pháp luật về thuế của cơ quan, tổ chức, cá nhân, từ đó tìm ra những hành vi sai phạm, người vi phạm, đánh giá tính chất, mức độ vi phạm, kiến nghị các hình thức và mức độ xử lý đối với người nộp thuế khi có sai phạm. Hiện nay, khi hành vi vi phạm về thuế còn diễn ra phổ biến thì phát hiện các vi phạm để xử lý là một trong những nhiệm vụ hàng đầu và là mục đích quan trọng của hoạt động thanh tra thuế.
- Phát hiện những hạn chế chưa đồng bộ trong cơ chế quản lý và chính sách thuế để kiến nghị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền kịp thời sửa đổi bổ sung: Hoạt động thanh tra thuế không chỉ nhằm phát hiện và xử lý những vi phạm pháp luật, mà còn giúp cơ quan quản lý Nhà nước đánh giá lại cơ chế, chính sách, các quy định của pháp luật, các quyết định quản lý về mức độ phù hợp với thực tiễn cuộc sống, cũng như những khiếm khuyết, sơ hở dẫn đến vi phạm của người nộp thuế. Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ 7 - Phát huy nhân tố tích cực, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về thuế, bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khi thực hiện chính sách pháp luật về thuế: Đây là những mục đích có tính chất gián tiếp nhưng cũng không kém phần quan trọng của hoạt động thanh tra thuế, nhất là việc “Phát huy nhân tố tích cực’’ qua hoạt động thanh tra. Nhân tố tích cực ở đây được hiểu là những việc làm hay, mạnh dạn thể hiện một tư duy mới, một tư cách suy nghĩ và hành động mới phù hợp với quan điểm và chủ trương đổi mới toàn diện đất nước của Đảng ta, nhất là trong lĩnh vực thuế. Mặt khác, thanh tra thuế không chỉ xem xét, đánh giá sự việc đúng, sai và còn phải đấu tranh bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.
Thông qua hoạt động thanh tra thuế cần kiên quyết đấu tranh chống mọi biểu hiện tham nhũng, nhũng nhiễu gây thất thu thuế và xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và người nộp thuế. Nguyên tắc thanh tra thuế Công tác thanh tra thuế cần phải tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản như: Tuân thủ pháp luật; Tuân thủ quy trình, quy định của hoạt động thanh tra do ngành thuế quy định; Bảo đảm chính xác, khách quan, công khai, dân chủ, kịp thời; không làm cản trở hoạt động bình thường của đối tượng thanh tra; bảo vệ bí mật; và hiệu quả. Cụ thể: - Tuân thủ pháp luật Không được làm trái pháp luật là nguyên tắc quan trọng đối với cán bộ thanh tra thuế khi thi hành công vụ. Việc tuân theo pháp luật được thể hiện trong quá trình thanh tra, kiểm tra phải đúng văn bản pháp luật về thuế, đúng quy trình thanh tra, bảo đảm tính độc lập, nghiêm túc khi thực hiện những thủ tục cần thiết trong phạm vi thẩm quyền cho phép.
- Tuân thủ quy trình, quy định của hoạt động thanh tra do ngành thuế quy định. Soá hoùa bôûi Trung taâm Hoïc lieäu –ĐHTN http://www.vn/ 8 Theo nguyên tắc này, muốn tiến hành thanh tra, trước hết phải có quyết định thanh tra do người có thẩm quyền ban hành. Nội dung quyết định thanh tra phải bảo đảm tính pháp lý. Người thực hiện quyết định là Đoàn thanh tra hoặc thanh tra viên được giao nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định pháp luật.
Kết thúc cuộc thanh tra, đoàn thanh tra hoặc thanh tra viên phải lập biên bản thanh tra, có kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý về nội dung đã được thanh tra và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về các kết luận, kiến nghị tại các quyết định đó. - Bảo đảm chính xác, khách quan, công khai, dân chủ, kịp thời Tính chính xác đòi hỏi chủ thể thanh tra thuế phải nhận thức đúng vấn đề, nội dung thanh tra, xác định, đánh giá đúng bản chất của sự việc để kết luận thanh tra được chính xác. Tính chính xác của kết quả thanh tra bảo đảm công tác thanh tra thuế đạt hiệu quả cao. Tính khách quan nhằm phản ánh đúng sự vật, hiện tượng như nó vốn có, không được lồng ý kiến chủ quan khi mô tả sự vật, hiện tượng, không thiên lệch và bóp méo sự thật.
Tính công khai thể hiện ở chỗ chủ thể thanh tra thuế phải thông báo đầy đủ, công khai từ nội dung, kế hoạch, quyết định thanh tra đến kết luận thanh tra để các tổ chức, các nhân liên quan biết, giám sát và phối hợp thực hiện. Việc công khai hoạt động thanh tra thuế nhằm nâng cao tính khách quan, hạn chế những tiêu cực phát sinh trong quá trình thanh tra thuế.
