Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÀNH HẢI QUAN VIỆT NAM 1. Một số vấn đề cơ bản về thuế xuất nhập khẩu và cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu Để hiểu được bản chất của các mối quan hệ trong vấn đề về thuế và sự tác động qua lại giữa cơ sở hạ tầng và kết cấu thượng tầng của nền kinh tế xã hội, trong phần này Tác giả nghiên cứu một số vấn đề cơ bản về thuế xuất nhập khẩu và cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu. Khái quát về thuế xuất nhập khẩu - Khái niệm thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu Cho đến thời điểm hiện nay, chưa có một khái niệm đồng nhất về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu. Từ những việc phân tích và qua nghiên cứu theo Học viên có thể định nghĩa thuế xuất nhập khẩu như sau: Thuế xuất khẩu, iv thuế nhập khẩu là một phần thu nhập được tạo ra từ các hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá mà các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ phải đóng góp cho Nhà nước theo quy định của Pháp luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước.
- Vai trò của thuế xuất nhập khẩu Thuế xuất nhập khẩu nằm trong hệ thống thuế quốc gia cho nên cũng có vai trò của thuế nói chung đó là tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Dưới góc độ một sắc thuế cụ thể, vai trò của thuế xuất nhập khẩu được phát huy dưới góc độ khác nhau tùy theo thực trạng phát triển kinh tế của mỗi quốc gia trong từng thời kỳ, thể hiện trên các mặt sau: Một là, tạo nguồn thu ngân sách Nhà nước. Hai là, kiểm soát và điều tiết đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá. Ba là, bảo hộ sản xuất trong nước.
Bốn là, khẳng định chủ quyền quốc gia và chống phân biệt đối xử trong thương mại quốc tế. Một số vấn đề về cơ chế và cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu Hiện chưa có khái niệm chính thức về cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu. Từ sự phân tích và các các nội dung khái quát về thuế xuất nhập khẩu, cơ chế, cơ chế quản lý kinh tế và quản lý thuế, theo Học viên có thể đưa ra khái niệm cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan như sau: Cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan là tổng thể các phương thức, cách thức mà cơ quan quản lý tác động vào hệ thống thuế xuất nhập khẩu theo những mục tiêu mà Nhà nước và ngành Hải quan đã đặt ra trong từng thời kỳ nhất định. Nội dung, những nhân tố ảnh hưởng và sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan.
Nội dung cơ bản và sự vận hành của cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan 1. Nội dung cơ bản của cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu Thứ nhất: Xây dựng, ban hành chính sách, pháp luật về quản lý thuế v xuất nhập khẩu. Thứ hai: Xây dựng quy trình quản lý thuế xuất nhập khẩu và một số quy định hướng dẫn thực hiện. Thứ ba: Xây dựng mô hình tổ chức bộ máy quản lý thuế xuất nhập khẩu Thứ tư: Tổ chức triển khai thực hiện hệ thống pháp luật và chính sách thuế xuất nhập khẩu.
Sự vận hành của cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu. Từ sự nghiên cứu, phân tích có thể thấy rằng các yếu tố cấu thành cấu trúc của cơ chế quản lý thuế nói chung và thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu nói riêng có quan hệ gắn bó chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau và luôn có sự đổi mới phù hợp với nhau, trong quá trình vận động phát triển theo các quy luật kinh tế khách quan để đảm bảo mục tiêu đề ra. Những nhân tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan Quản lý thu thuế nói chung và quản lý thuế xuất nhập khẩu nói riêng là hoạt động có liên quan tới mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội của một nước. Do đó có thể thấy cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu chịu tác động của nhiều yếu tố: kinh tế xã hội, cả chủ quan lẫn khách quan, cả về cơ chế chính sách Nhà nước lẫn đội ngũ công chức cán bộ thực thi chính sách thuế xuất nhập khẩu,.
Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan. Một là, hoàn thiện cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta nói chung và của ngành Hải quan nói riêng. Hai là, hoàn thiện cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan nhằm khắc phục những hạn chế của cơ chế thuế xuất nhập khẩu cũ, hạn chế tối đa các hành vi trốn thuế, tránh thuế, vi phạm pháp luật thuế qua đó nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý của ngành Hải quan. Ba là, hoàn thiện cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan đáp ứng yêu cầu hiện đại hoá hoạt động quản lý thu thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan.
Kinh nghiệm về xây dựng, hoàn thiện cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan ở một số nước trên thế giới Qua nghiên cứu kinh nghiệm quản lý thuế xuất, nhập khẩu của một số nước trên thế giới và trong khu vực: Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản,.có thể rút ra các bài học cho việc hoàn thiện cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan Việt Nam, như sau: - Hệ thống văn bản chính sách pháp luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu phải ổn định, rõ ràng minh bạch tuân thủ các cam kết Quốc tế. - Quy trình thủ tục Hải quan phải đảm bảo thông thoáng tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời vẫn đảm bảo khả năng kiểm tra, kiểm soát gian lận thương mại, trốn thuế. - Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động xuất nhập khẩu. - Xây dựng cơ sở vật chất đảm bảo cho ngành Hải quan và đội ngũ cán bộ Hải quan có trình độ nghiệp vụ cao phẩm chất đạo đức tốt.
- Xây dựng một cơ chế phối hợp trao đổi và xử lý thông tin nhanh có hiệu quả giữa Hải quan Việt Nam và Hải quan các nước, giữa ngành Hải quan và các Bộ, ngành trong nước và giữa Ngành Hải quan với các doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu. Chương 2 THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NGÀNH HẢI QUAN VIỆT NAM 2. Quá trình hình thành, phát triển của ngành Hải quan trong công tác quản lý thuế xuất nhập khẩu Theo quy định của Luật thuế xuất nhập khẩu, giá trị gia tăng, tiêu thụ đặc biệt và các văn bản quy định, hướng dẫn thi hành các Luật này thì ngành Hải quan được giao nhiệm vụ tổ chức thực hiện thu thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Trong thực tế, từ khi được giao nhiệm vụ tổ chức điều hành nhiệm vụ thu thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu cho đến nay theo quy định của Pháp vii luật ngành Hải quan đã thực hiện và hoàn thành các nhiệm vụ: trình Bộ trưởng Bộ Tài chính dự thảo các văn bản quy phạm pháp luật về ngành Hải quan; Chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành hải quan và tổ chức thực hiện sau khi được phê duyệt; Chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ của hải quan địa phương; Tổ chức thực hiện pháp luật về thu thuế và các khoản thu khác đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu; Kiến nghị với các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về các chủ trương, biện pháp quản lý nhà nước về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và chính sách thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu.
Hiện trạng cơ chế quản lý thuế xuất nhập khẩu của ngành Hải quan Việt Nam 2. Về hệ thống pháp luật và chính sách thuế xuất nhập khẩu Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu hàng mậu dịch được Quốc hội thông qua ngày 29/12/1987 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/2/1988; Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu hàng mậu dịch được Quốc hội thông qua 26/12/1991 có hiệu lực từ ngày 01/03/1992 đã được sửa đổi, bổ sung 2 lần vào các năm 1993, 1998; Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 45/2005/QH11 được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2005 có hiệu lực từ ngày 1/1/2006. Ngày 29/11/2006, Quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ 10 đã thông qua Luật Quản lý thuế số 78/2006/QH11, quy định về việc quản lý các loại thuế, các khoản thu khác thuộc ngân sách Nhà nước do cơ quan thuế và cơ quan hải quan quản lý thu theo quy định của pháp luật thuế, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2007. Để triển khai thực hiện Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 85/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật quản lý thuế; Nghị định số 97/2007/NĐ-CP ngày quy định về việc xử lý vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan; Nghị định số 98//2007/NĐ-CP ngày quy định về việc xử lý vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực thuế, Bộ Tài chính cũng đã ban hành Thông tư số 59/2007/TT-BTC hướng dẫn về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, quản lý thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, viii nhập khẩu và Thông tư số 62/2007/TT-BTC hướng dẫn về xử lý vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan.
Về bộ máy quản lý thuế xuất nhập khẩu. Đã hình thành cơ bản bộ máy quản lý thuế từ cấp Tổng cục đến Chi cục để thực hiện các chức năng quản lý nhà nước về thuế đối với hàng hoá xuất khẩu nhập khẩu. Mỗi bộ phận của cơ quan Tổng cục, Cục, Chi cục đều trực tiếp hoặc có liên quan đến quản lý thuế và bảo đảm cho quản lý thuế xuất nhập khẩu được thực thi tốt nhất và đã bước đầu được tổ chức theo hướng áp dụng phương thức quản lý rủi ro, phù hợp với điều kiện của Việt Nam, tạo điều kiện để cơ quan hải quan thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý thuế.