CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THẨM ĐỊNH CHO VAY DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan và sự cần thiết thẩm định tài chính dự án đầu tư tại các Ngân hàng Thương mại 1. Tổng quan hoạt động cho vay của NHTM a, Hoạt động cho vay của NHTM Ngân hàng thương mại là tổ chức tài chính thực hiện việc cấp tín dụng cho các tổ chức, cá nhân dưới hình thức cho vay, chiết khấu thương phiếu và giấy tờ có giá, bảo lãnh, cho thuê tài chính và các hình thức khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Trong hoạt động cho vay, ngân hàng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận.
Khách hàng phải hoàn trả gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và đời sống của các tổ chức, cá nhân, NHTM được cho vay vốn dưới nhiều hình thức: ngắn hạn, trung hạn, dài hạn. Hoạt động cho vay dự án của ngân hàng thực chất là các khoản vay trung và dài hạn. Đứng trên góc độ khách hàng, các doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn phục vụ cho dự án nhằm đầu tư vào TSCĐ và đầu tư một phần vào TSLĐ thường xuyên.
Đứng trên góc độ ngân hàng, cho vay dự án là một hình thức cho vay góp phần mang lại lợi nhuận cho ngân hàng. b, Vai trò hoạt động cho vay của NHTM Chức năng cơ bản của hệ thống ngân hàng là tạo và cung cấp các dịch vụ tài chính mà thị trường có nhu cầu. Một trong những dịch vụ quan trọng nhất là cho vay. Đây là chức năng kinh tế hàng đầu của các ngân hàng.
Hoạt động cho vay để tài trợ cho chi tiêu của các doanh nghiệp, cá nhân, các cơ quan chính phủ. Đối với hầu hết các ngân hàng, 1 2 các khoản mục cho vay chiếm quá nửa giá trị tổng tài sản và tại ra từ đến nguồn 2 3 thu của ngân hàng. Không chỉ có vậy, cho vay còn có ý nghĩa quan trọng đối với mọi 7 chủ thể thành phần trong nền kinh tế, đặc biệt là trong nền kinh tế thị trường. Bơi vậy, hoạt động này có ý nghĩa không chỉ toàn bộ nền kinh tế mà còn tác động đến cả NHTM và đối tượng đi vay.
- Đối với nền kinh tế Hoạt động cho vay góp phần thu hút vốn đầu tư cho nền kinh tế. Là một tổ chức trung gian tài chính có quy mô và có điều kiện hoạt động trong lĩnh vực tài chính, chuyên về kinh doanh tiền tệ, các NHTM dễ dàng thu hút được nguồn vốn nhỏ lẻ từ các cá nhân tổ chức trong nền kinh tế cũng như huy động được nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi từ dân cư, doanh nghiệp. Thông qua hoạt động cho vay, Chính phủ cũng như Nhà nước tiến hành các biện pháp tác động tới nền kinh tế thông qua việc kiểm soát lượng cung tiền của nền kinh tế. Cùng với Ngân hàng trung ương, hệ thống NHTM có khả năng tạo tiền cho nền kinh tế.
Bởi vậy, thông qua các chính sách về hạn mức tín dụng, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, các quy định về lãi suất trần, tỷ lệ tái chiết khấu…Nhà nước kiểm soát lạm phát và thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng. Hoạt động cho vay thúc đẩy nền kinh tế phát triển, mở rộng sản xuất kinh doanh, phát triển trình độ kỹ thuật, khoa học tiên tiến…Việc chuyển tiền từ nơi có nguồn vốn nhàn rỗi tới nơi cần vốn đáp ứng nhu cầu kịp thời về vốn, từ đó phát triển các phương án sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, các nhân, tổ chức, đáp ứng nhu cầu lâu dài về việc làm cho dân cư, hạn chế các tệ nạn xã hội, đồng thời phát triển được các dự án khoa học kỹ thuật, áp dụng được công nghệ kỹ thuật tiên tiến góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Hoạt động cho vay của ngân hàng thúc đẩy mối quan hệ kinh tế quốc tế. Ngày nay, kinh tế thế giới đang ngày càng mở rộng, quan hệ hợp tác cùng phát triển có lợi giữa các tổ chức kinh tế giữa các nước ngày càng phát triển thúc đẩy mối quan hệ tài chính giữa các nước, nhất là thông qua hoạt động xuất nhập khẩu đã thúc đẩy tăng cường mối quan hệ kinh tế thế giới.
- Đối với NHTM 8 Hoạt động cho vay là hoạt động chính tạo ra lợi nhuận cho NHTM thông qua hình thức lãi suất và các khoản chi phí. Trong quá trình cho vay, quá trình thu thập điều tra từ khách hàng và các đối tác có liên quan đến mỗi dự án cho vay mà NHTM thu thập được nguồn thông tin có ích cho ngân hàng như: có thể thu thập được nguồn vốn giá rẻ, thu thập được từ thông tin cạnh tranh về lãi suất trên thị trường, tạo được mối quan hệ với các cá nhân, tổ chức kinh tế tài chính có liên quan, tạo điều kiện cho ngân hàng hoạt động thuận lợi, nâng cao uy tín cho khách hàng… - Đối với đối tượng đi vay Đáp ứng nhu cầu về vay vốn của các nhân, tổ chức kinh tế. Đây là kênh thông tin mà doanh nghiệp tìm đến đầu tiên khi có nhu cầu về sử dụng vốn vay không chỉ bởi nguồn vốn dồi dào mà người đi vay không cần gặp trực tiếp các đối tượng cho vay đồng thời đáp ứng được nhu cầu về vốn một cách nhanh chóng, hạn chế chi phí tìm nguồn vốn, nguồn thông tin… Giảm áp lực về nhu cầu thanh toán đối với khách hàng khi có sự bảo đảm của các ngân hàng. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất – nhập khẩu, khi tham gia các hoạt động bao thanh toán, thanh toán xuất nhập khẩu, bằng hình thức cho vay, ứng tiền cho doanh nghiệp đảm bảo kịp thời trong hoạt động sản xuất kinh doanh thì hoạt động cho vay vô cùng quan trọng.
Khái niệm thẩm định tài chính dự án đầu tư Trước khi đi tìm hiểu về thẩm định tài chính dự án đầu tư, ta đi tìm hiểu khái niệm về dự án đầu tư và thẩm định dự án đầu tư. Chính phủ (1999) dự án đầu tư là tập hợp những đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng về số lượng hoặc duy trì cải tiến, nâng cao chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ trong khoảng thời gian xác định. Luật đầu tư (2005) dự án đầu tư là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian nhất định. 9 Luật đấu thầu (2005) dự án là tập hợp các đề xuất để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc nhằm đạt được mục tiêu hay yêu cầu nào đó trong một khoảng thời gian nhất định dựa trên nguồn vốn xác định.
Một dự án dù được phân tích kỹ lưỡng đến đâu cũng đều mang tính chủ quan của người phân tích và lập dự án. Những khiếm khuyết, lệch lạc tồn tại trong dự án là điều không thể tránh khỏi. Để khẳng định một cách chắc chắn mức độ hợp lý và hiệu quả cũng như tính khả thi của dự án trước khi quyết định đầu tư thực hiện dự án, cần xem xét kiểm tra một cách độc lập với quá trình chuẩn bị, soạn thảo dự án, hay nói cách khác là cần thẩm định dự án. Vậy Thẩm định dự án đầu tư là rà soát, kiểm tra lại một cách khoa học, khách quan và toàn diện nội dung của dự án và liên quan đến dự án nhằm khẳng định tính hiệu quả cũng như tính khả thi của dự án trước khi đưa ra quyết định đầu tư.
Đối với các ngân hàng thương mại, nội dung luôn được quan tâm và đặt lên hàng đầu trong thẩm định dự án là thẩm định tài chính dự án đầu tư “Thẩm định tài chính dự án đầu tư trong hoạt động đầu tư của NHTM là quá trình kiểm tra, đánh giá lại toàn bộ các nội dung liên quan đến khía cạnh tài chính của dự án để xác định hiệu quả tài chính, hay khả năng sinh lời của dự án được xem xét”. Sự cần thiết phải thẩm định tài chính dự án đầu tư trong hoạt động tín dụng Cũng như bất cứ các tổ chức kinh doanh khác thì mục tiêu quan trọng của NHTM là lợi nhuận, mà nguồn thu chủ yếu của ngân hàng là từ hoạt động tín dụng. Do đó thành công của một ngân hàng tùy thuộc chủ yếu vào việc thực hiện kế hoạch tín dụng và thành công tín dụng xuất phát từ chính sách cho vay của ngân hàng. Chính vì vậy, mỗi khoản tín dụng được cấp ra đòi hỏi nhất thiết phải mang lại hiệu quả kinh tế, điều đó có nghĩa là đảm bảo cho hoạt động của ngân hàng được an toàn và phát triển.
Trong các hoạt động cho vay của ngân hàng thì cho vay theo dự án đầu tư được ngân hàng đặc biệt quan tâm vì nó đòi hỏi vốn lớn, thời hạn kéo dài và rủi ro cao, tuy nhiên lợi nhuận nó mang lại cho ngân hàng cũng rất lớn 10 Về mặt nghiệp vụ công tác thẩm định tài chính tài chính dự án của ngân hàng giúp cho: Ngân hàng có cơ sở tương đối vững chắc để xác định được hiệu quả đầu tư vốn cũng như khả năng hoàn vốn của dự án, quan trọng hơn cả là xác định khả năng trả nợ của chủ đầu tư. Ngân hàng có phương án hạn chế rủi ro tín dụng đến mức thấp nhất, phát hiện và bổ sung thêm các biện pháp khắc phục, rút ra các kinh nghiệm trong cho vay để thực hiện và phát triển hơn. Xuất phát từ tính cần thiết, tính thực tế, tính hiệu quả của công tác thẩm định tài chính, dự án bản thân nó đã và đang tiếp tục trở thành một bộ phận quan trọng mang tính quyết định trong hoạt động cho vay của mỗi ngân hàng. Quy trình thẩm định tài chính dự án đầu tư tại NHTM Trước khi phê duyệt một khoản vay, cán bộ thẩm định cần phải thẩm định kỹ về bộ hồ sơ dự án, khoản vay mà khách hàng gửi đến theo các trình tự sau: Từ báo cáo khả thi Phân tích và ước Thiết lập các bảng xác định mô hình định số liệu tính tính thu nhập và của dự án toán chi phí Thiết lập Lập bảng cân đối Đề xuất BCKQKD và kế hoạch BCLCTT Sơ đồ 1.