Hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên

Đề án quản lý tài chính tại Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên - ĐH Kinh tế Huế

• Tác giả: Phan Thị Hoài Phương
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Hữu Trung
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế ứng dụng
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý tài chính Công ty CP Đường sắt Bình Trị Thiên

Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên đảm nhận quản lý và bảo trì tuyến đường sắt huyết mạch qua miền Trung. Địa bàn hoạt động trải dài qua ba tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an toàn giao thông đường sắt quốc gia. Trong giai đoạn 2022-2024, nền kinh tế phục hồi sau đại dịch. Thị trường vận tải đối mặt nhiều biến động về giá cả nguyên vật liệu. Công tác quản lý tài chính đóng vai trò cốt lõi trong duy trì hoạt động liên tục của đơn vị. Cơ chế tài chính định hướng việc phân bổ vốn, kiểm soát chi phí bảo dưỡng hạ tầng. Doanh nghiệp cần đảm bảo khả năng thanh toán và bảo toàn vốn kinh doanh. Hoạt động quản trị tài chính tại đơn vị tuân thủ các quy định hiện hành của Nhà nước và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam. Ban điều hành áp dụng nhiều chính sách quản lý dòng tiền chặt chẽ. Hệ thống kế hoạch tài chính từng bước thích ứng với cơ chế thị trường. Mục tiêu hàng đầu là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn và ổn định đời sống người lao động.

1.1. Mô hình tổ chức bộ máy quản lý tài chính

Bộ máy quản lý tài chính của công ty vận hành theo cấu trúc trực tuyến chức năng. Phòng Tài chính Kế toán đóng vai trò trung tâm tham mưu. Bộ phận này chịu trách nhiệm thu thập chứng từ, ghi chép sổ sách và lập báo cáo tài chính. Kế toán trưởng điều hành công tác hạch toán và kiểm soát thu chi thường xuyên. Các đơn vị trực thuộc và đội sản xuất cơ sở gửi báo cáo định kỳ về phòng ban nghiệp vụ. Quy trình luân chuyển chứng từ được giám sát chặt chẽ từ hiện trường đến văn phòng công ty. Cơ cấu này giúp ban giám đốc nắm bắt kịp thời diễn biến tài chính doanh nghiệp. Tính chuyên môn hóa được phát huy qua từng vị trí công tác kế toán.

1.2. Mục tiêu quản lý vốn và nguồn lực tài chính

Mục tiêu quản lý tài chính tập trung vào việc bảo toàn và phát triển vốn kinh doanh. Doanh nghiệp cần đáp ứng đầy đủ kinh phí cho hoạt động tuần đường, khám đường và duy tu cầu hầm. Kế hoạch tài chính phải đảm bảo việc giải ngân đúng tiến độ các gói thầu bảo trì kết cấu hạ tầng. Công ty kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ phải trả để duy trì sự an toàn thanh khoản. Nguồn thu từ dịch vụ ngoài ngành được khai thác nhằm gia tăng tích lũy tài chính. Đơn vị chú trọng tối ưu hóa chi phí sản xuất nhằm bảo đảm mức lợi nhuận theo kế hoạch. Việc sử dụng vốn hướng tới mục tiêu hiện đại hóa công nghệ bảo dưỡng đường sắt.

II. Phân tích quản lý tài chính Công ty CP Đường sắt Bình Trị Thiên

Giai đoạn 2022-2024 ghi nhận những thách thức lớn đối với công tác tài chính của công ty. Doanh thu chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách đặt hàng bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia. Nguồn vốn này thường có tiến độ thanh quyết toán kéo dài qua nhiều cấp xét duyệt. Tình trạng biến động giá thép, phụ kiện đường ray và đá ba-lát làm tăng áp lực chi phí. Chi phí nhân công chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành sản phẩm và dịch vụ. Công tác thu hồi công nợ đôi khi bị chậm trễ do thủ tục đối chiếu khối lượng phức tạp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền tự do và khả năng thanh toán tức thời. Doanh nghiệp phải chủ động cân đối các khoản vay ngắn hạn để bù đắp thâm hụt ngân quỹ tạm thời. Hiệu quả sử dụng tài sản cố định chưa thực sự tối ưu do thiết bị máy móc đã sử dụng lâu năm. Định mức chi phí nhiên liệu và vật tư chịu tác động mạnh từ điều kiện thời tiết khắc nghiệt tại miền Trung. Mưa bão thường xuyên gây ngập úng và sạt lở đường sắt, làm phát sinh chi phí ứng phó đột xuất.

2.1. Hạn chế trong công tác lập kế hoạch tài chính

Công tác lập kế hoạch tài chính tại đơn vị vẫn mang tính chất bị động theo niên độ. Kế hoạch ngân sách chủ yếu dựa trên số liệu lịch sử thay vì dự báo biến động thị trường. Việc dự toán dòng tiền ngắn hạn chưa phản ánh sát thực tế biến động vật giá và thiên tai. Doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc dự phòng kinh phí khắc phục hậu quả bão lũ. Quy trình phối hợp giữa các bộ phận kỹ thuật và phòng kế toán còn thiếu nhịp nhàng. Kế hoạch tài chính đôi khi phải điều chỉnh nhiều lần trong năm do các quyết định cấp vốn chậm. Việc này làm giảm tính chủ động trong điều hành vốn lưu động. Doanh nghiệp cần công cụ dự báo định lượng chính xác hơn.

2.2. Khó khăn trong quản lý chi phí và vốn lưu động

Quản lý chi phí tại công ty chịu áp lực lớn từ tỷ trọng chi phí nhân công và nguyên vật liệu. Đặc thù công việc bảo dưỡng đường sắt đòi hỏi nhiều sức lao động thủ công ngoài hiện trường. Tốc độ đổi mới cơ giới hóa còn chậm khiến năng suất lao động khó bứt phá. Vòng quay vốn lưu động bị kéo dài do số dư nợ phải thu từ khách hàng và đối tác lớn. Lượng vốn bị chiếm dụng làm phát sinh chi phí cơ hội và lãi vay ngắn hạn. Công tác kiểm soát hao phí vật tư tại các đội thi công phân tán gặp nhiều rào cản. Doanh nghiệp cần giải pháp kiểm toán nội bộ khắt khe để nhận diện kịp thời các lãng phí phát sinh.

III. Giải pháp quản lý tài chính Công ty CP Đường sắt Bình Trị Thiên

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính, doanh nghiệp cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp then chốt. Đơn vị phải tái cơ cấu danh mục tài sản và tập trung nguồn lực đầu tư thiết bị cơ giới hóa hiện đại. Doanh nghiệp cần tận dụng hiệu quả quỹ khấu hao tài sản và tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi để thay thế trang thiết bị cũ kỹ. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ gia tăng năng suất lao động, giảm thiểu rủi ro an toàn và cắt giảm trực tiếp chi phí sản xuất. Công ty cần đổi mới cơ cấu tổ chức quản lý theo hướng phân định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm của từng cấp lãnh đạo. Cơ chế gắn kết kết quả hoàn thành nhiệm vụ với quyền lợi thu nhập giúp khích lệ tinh thần làm việc của người lao động. Đơn vị cần áp dụng các mô hình quản trị số để chuẩn hóa hệ thống báo cáo kế toán. Quy trình phân tích tài chính định kỳ cần được triển khai sâu rộng nhằm kịp thời phát hiện rủi ro dòng tiền và xử lý dứt điểm các khoản nợ đọng kéo dài.

3.1. Đổi mới máy móc thiết bị và cơ chế điều hành

Doanh nghiệp cần ưu tiên nguồn vốn tích lũy cho chương trình cơ giới hóa trang thiết bị. Việc đưa máy chèn đường, máy siết bu-lông tự động vào thi công giúp rút ngắn thời gian duy tu. Năng suất lao động tăng cao sẽ trực tiếp kéo giảm chi phí đơn vị sản phẩm. Bên cạnh đó, tổ chức bộ máy quản lý cần được tinh gọn theo hướng chuyên trách. Doanh nghiệp thực hiện phân cấp quyền hạn tài chính rõ ràng cho từng phòng ban và phân xưởng. Người đứng đầu đơn vị chịu trách nhiệm trực tiếp về hiệu quả chi tiêu trong phạm vi ngân sách được giao. Cơ chế này loại bỏ sự chồng chéo và thúc đẩy sự chủ động trong quản trị nguồn vốn.

3.2. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tài chính

Chuyển đổi số là chìa khóa nâng cao năng lực giám sát tài chính toàn diện. Đơn vị cần số hóa quy trình quản lý vật tư, nhiên liệu và tiền lương thông qua phần mềm tập trung. Hệ thống dữ liệu thời gian thực giúp ban lãnh đạo theo dõi sát sao tình hình thanh khoản hàng ngày. Việc ứng dụng hóa đơn điện tử và chứng từ số giảm thiểu sai sót tác nghiệp kế toán. Công nghệ giúp kết nối thông tin thông suốt giữa hiện trường thi công và phòng ban quản lý. Doanh nghiệp dễ dàng dự báo nhu cầu dòng tiền theo từng tuần, từng tháng. Nhờ vậy, rủi ro thiếu hụt vốn lưu động được kiểm soát từ sớm. Nền tảng số tạo cơ sở vững chắc cho việc ra quyết định tài chính chuẩn xác.

IV. Kết luận quản lý tài chính Công ty CP Đường sắt Bình Trị Thiên

Hoàn thiện công tác quản lý tài chính là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững của công ty. Trong giai đoạn 2022-2024, doanh nghiệp đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn và duy trì sự an toàn của tuyến đường sắt huyết mạch. Tuy nhiên, việc thích ứng với cơ chế kinh tế thị trường đòi hỏi sự đổi mới toàn diện hơn nữa. Các giải pháp về tái đầu tư trang thiết bị, cải tiến bộ máy quản lý và chuyển đổi số mang tính ứng dụng thực tiễn cao. Khi được triển khai nghiêm túc, các biện pháp này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí và tăng cường khả năng thanh toán. Cơ chế tiền lương và đãi ngộ minh bạch sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho toàn thể cán bộ công nhân viên. Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên cần duy trì kiểm tra và đánh giá tài chính thường xuyên. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp ban lãnh đạo hoạch định chiến lược kinh doanh an toàn, bảo đảm bảo toàn và phát triển vốn nhà nước trong các năm tiếp theo.

4.1. Bài học kinh nghiệm trong quản trị dòng tiền

Doanh nghiệp rút ra bài học sâu sắc về tầm quan trọng của việc chủ động dòng tiền dự phòng. Điều kiện thời tiết khắc nghiệt đòi hỏi quỹ dự phòng tài chính luôn trong trạng thái sẵn sàng giải ngân. Công tác lập dự toán dòng tiền phải bám sát lịch trình cấp phát vốn ngân sách nhà nước. Đơn vị cần chủ động thương thảo điều khoản thanh toán linh hoạt với nhà cung ứng vật tư. Việc đôn đốc thu hồi nợ đọng phải trở thành chỉ tiêu đánh giá định kỳ của bộ phận kế toán. Kiểm soát chặt chẽ các khoản mục chi tiêu đột xuất giúp duy trì khả năng thanh toán thường xuyên. Quản trị dòng tiền hiệu quả tạo lá chắn vững chắc bảo vệ doanh nghiệp trước mọi rủi ro biến động.

4.2. Khả năng ứng dụng giải pháp vào thực tiễn

Các nhóm giải pháp đề xuất hoàn toàn phù hợp với năng lực tài chính và định hướng phát triển của công ty. Lộ trình thực hiện cần chia nhỏ theo từng giai đoạn ưu tiên rõ ràng. Trước hết, doanh nghiệp tập trung chuẩn hóa quy trình phân tích tài chính và hoàn thiện cơ chế khoán chi phí. Tiếp theo, công ty mở rộng đầu tư máy móc cơ giới phục vụ duy tu tuyến đường. Việc áp dụng đồng bộ hệ thống phần mềm quản lý tài sản và vật tư sẽ nâng cao hiệu quả điều hành. Ban lãnh đạo có thể theo dõi sát sao từng biến động doanh thu và chi phí bảo trì. Nhờ đó, hiệu quả kinh doanh của đơn vị được nâng cao bền vững qua từng năm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý tài chính doanh nghiệp giữ vai trò huyết mạch trong việc duy trì năng lực cạnh tranh, bảo toàn nguồn vốn và bảo đảm tính thanh khoản liên tục. Tại Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên – đơn vị phụ trách quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng giao thông đường sắt trên địa bàn hai tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế với quy mô 584 cán bộ công nhân viên, công tác điều phối tài chính đứng trước nhiều thách thức mang tính đặc thù. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng các doanh nghiệp hạ tầng đường sắt thường xuyên đối mặt với áp lực thanh toán nhanh, chi phí duy tu bảo dưỡng lớn, sự biến động của giá cả nguyên vật liệu đầu vào và cơ chế phân bổ nguồn kinh phí ngân sách nhà nước theo niên độ. Mặc dù công ty đã hoàn thành tốt các chỉ tiêu sản xuất kinh doanh cơ bản, nhưng khâu phân tích tài chính chuyên sâu và dự báo dòng tiền vẫn chưa bắt kịp yêu cầu quản trị doanh nghiệp cổ phần hóa hiện đại.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý tài chính doanh nghiệp, khảo sát toàn diện thực trạng công tác tài chính của công ty trong giai đoạn 2022–2024, từ đó xác lập hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính cho giai đoạn 2025–2030. Phạm vi không gian được giới hạn tại Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên, gắn với các số liệu thực tế từ báo cáo tài chính kiểm toán và phiếu khảo sát nhân sự nội bộ. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc hỗ trợ ban lãnh đạo tối ưu hóa cơ cấu chi phí, giảm thiểu vòng quay vốn ứ đọng, tăng cường hệ số thanh toán nợ ngắn hạn và cải thiện tỷ suất sinh lời trên tài sản cũng như vốn chủ sở hữu trong bối cảnh ngành đường sắt đang tích cực tái cấu trúc hạ tầng giao thông quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết quản trị tài chính doanh nghiệp hiện đại và lý thuyết cơ cấu vốn tối ưu. Quản lý tài chính được nhìn nhận là một hệ thống khép kín gồm các khâu: lập kế hoạch tài chính, xây dựng dự toán thu chi, tổ chức thực hiện, quyết toán và kiểm tra, giám sát tài chính định kỳ. Về mặt học thuật, đề tài tập trung vào 4 khái niệm nền tảng: dòng tiền thuần của doanh nghiệp, khả năng thanh khoản ngắn hạn, hiệu quả khai thác tài sản cố định và các chỉ số sinh lời cốt lõi gồm ROA, ROE và ROS. Theo mô hình đánh giá tài chính Dupont, khả năng sinh lời của vốn chủ sở hữu ROE được cấu thành từ ba trụ cột chính: biên lợi nhuận ròng, vòng quay tổng tài sản và đòn bẩy tài chính. Trong bối cảnh doanh nghiệp bảo trì hạ tầng đường sắt, việc duy trì một tỷ lệ đòn bẩy hợp lý và gia tăng tốc độ luân chuyển tài sản ngắn hạn là điều kiện tiên quyết để tối ưu hóa giá trị doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, đề tài kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng trên nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu được trích xuất từ các báo cáo kiểm toán độc lập, bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ của Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên qua 3 năm liên tiếp từ 2022 đến 2024. Bên cạnh đó, các số liệu đối chiếu từ doanh nghiệp cùng ngành như Công ty Cổ phần Đường sắt Quảng Bình và Công ty Cổ phần Đường sắt Thanh Hóa cũng được thu thập để làm dày thêm cơ sở so sánh thực tiễn.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Tác giả triển khai khảo sát chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu gồm 46 cán bộ, chuyên viên thuộc 4 phòng ban có liên quan trực tiếp đến chu trình tài chính trên tổng thể 584 lao động của đơn vị. Cụ thể: Phòng Tài chính Kế toán gồm 05 người; Phòng Kế hoạch Kinh doanh gồm 12 người; Phòng Kỹ thuật an toàn gồm 13 người; Phòng Tổ chức - Hành chính gồm 16 người. Phương pháp chọn mẫu này giúp phản ánh chính xác nhất năng lực chuyên môn và góc nhìn quản trị từ các nhân sự trực tiếp vận hành cơ chế quản lý chi phí và tài sản.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh tương đối và tuyệt đối qua chuỗi thời gian 3 năm, kết hợp phân tích tương quan và xử lý dữ liệu khảo sát thông qua công cụ SPSS 26 và Microsoft Excel. Lý do lựa chọn hệ công cụ này là nhằm bảo đảm tính trực quan, độ tin cậy của thang đo ý kiến đánh giá và phát hiện nhanh các độ lệch trong thực thi kế hoạch ngân sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên trong chu kỳ 2022–2024 đã chỉ ra nhiều điểm đáng chú ý về hiệu quả tài chính:

• Thứ nhất, về khả năng thanh toán và thanh khoản tài sản: Mặc dù hệ số khả năng thanh toán ngắn hạn của công ty luôn được bảo đảm ở mức an toàn trên 1,20 lần qua các năm, dao động từ 1,25 đến 1,48 lần, song hệ số thanh toán nhanh lại thường xuyên duy trì dưới ngưỡng 0,85 lần. Nguyên nhân bắt nguồn từ đặc thù tồn trữ lượng lớn vật tư, thiết bị dự phòng phục vụ sửa chữa đột xuất đường sắt khi bão lũ xảy ra tại khu vực miền Trung.
• Thứ hai, về hiệu quả luân chuyển vốn: Vòng quay tài sản ngắn hạn duy trì trung bình khoảng 2,15 vòng đến 2,38 vòng mỗi năm. Tuy nhiên, kỳ thu tiền bình quân vẫn còn kéo dài trên 60 ngày do các thủ tục nghiệm thu, thanh quyết toán nguồn vốn bảo trì đường sắt với cơ quan chủ quản cần trải qua nhiều bước kiểm định phức tạp.
• Thứ ba, về biên độ sinh lời: Khả năng sinh lời của doanh nghiệp duy trì ở mức ổn định nhưng tương đối khiêm tốn. Tỷ suất sinh lời trên doanh thu ROS đạt bình quân khoảng 1,8% đến 2,4%, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE dao động trong biên độ từ 5,2% đến 6,8% trong suốt giai đoạn 2022–2024.
• Thứ tư, kết quả khảo sát từ 46 cán bộ chuyên trách: Khoảng 68% đối tượng khảo sát nhận định công tác lập dự toán tài chính còn mang nặng tính kế thừa số liệu năm cũ, chưa bám sát kịp thời biến động giá thị trường của vật liệu như sắt thép, tà vẹt bê tông. Hơn 71% ý kiến phản hồi cho thấy công tác kiểm tra, giám sát tài chính chủ yếu tập trung vào khâu hậu kiểm thay vì giám sát trực tiếp trong quá trình thi công.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tài chính nêu trên phản ánh rõ tính chất đặc thù của một doanh nghiệp vận tải hạ tầng kỹ thuật: phần lớn doanh thu đến từ các gói thầu dịch vụ công ích và đặt hàng nhà nước, nơi mà biên lợi nhuận định mức bị khống chế bởi các quy định pháp luật hiện hành. Khi so sánh với các đơn vị cùng ngành như Công ty Cổ phần Đường sắt Quảng Bình – nơi doanh thu thuần từng biến động mạnh từ 232.850 triệu đồng năm 2022 xuống 160.179 triệu đồng năm 2023 (giảm 31,21%) do tác động của điều kiện thời tiết và thị trường – có thể thấy Đường sắt Bình Trị Thiên có tính ổn định hơn, nhưng vẫn tồn tại nguy cơ ứ đọng dòng tiền nếu không có chiến lược tối ưu hóa nguồn thu.

Để trực quan hóa các nhận định này trong quản trị thực tiễn, việc xây dựng các biểu đồ đường thể hiện tương quan giữa hệ số thanh toán nợ ngắn hạn và hệ số thanh toán nhanh qua 3 năm 2022, 2023 và 2024 là rất cần thiết. Đồng thời, một bảng phân tích phân rã lợi nhuận theo mô hình Dupont sẽ giúp nhà quản trị nhận thấy việc gia tăng vòng quay tổng tài sản chính là chìa khóa duy nhất để bù đắp cho biên lợi nhuận ròng đang bị giới hạn, từ đó mở rộng năng lực tài chính và tái đầu tư vào công nghệ mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, 4 nhóm giải pháp cụ thể được xây dựng nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên:

• Hoàn thiện mô hình bộ máy quản trị tài chính chuyên nghiệp: Ban Tổng giám đốc cần tái cấu trúc phòng Tài chính Kế toán theo hướng phân định rõ chức năng kế toán tài chính và chức năng tài chính quản trị. Thành lập một bộ phận chuyên trách về phân tích dự báo tài chính và quản trị rủi ro ngay trong quý 2 năm 2025, phấn đấu nâng mức độ chính xác của các dự báo dòng tiền lên trên 90%.
• Cải tiến quy trình lập dự toán và quản trị dòng tiền linh hoạt: Áp dụng phương pháp lập ngân sách linh hoạt theo quý gắn với tiến độ thi công công trình, loại bỏ cơ chế lập dự toán cố định một lần cho cả năm. Mục tiêu đặt ra là kiểm soát và tiết giảm từ 8% đến 12% chi phí quản lý doanh nghiệp và hạn chế tối đa các khoản chi phát sinh ngoài định mức trong giai đoạn 2025–2026.
• Đẩy nhanh tốc độ thu hồi công nợ và quản trị tối ưu hàng tồn kho: Phòng Kế hoạch Kinh doanh chủ trì phối hợp cùng bộ phận Kế toán rà soát toàn bộ các khoản phải thu tồn đọng, rút ngắn kỳ thu tiền bình quân xuống dưới 45 ngày. Đồng thời, thiết lập mức dự trữ an toàn cho vật tư đường sắt theo mô hình EOQ, nâng hệ số thanh toán nhanh lên mức tối thiểu 1,0 lần trước năm 2026.
• Đẩy mạnh số hóa quy trình kiểm toán và kiểm soát nội bộ: Ứng dụng đồng bộ phần mềm quản trị nguồn lực doanh nghiệp tích hợp hệ thống kế toán điện tử, thực hiện giám sát chi phí thi công theo thời gian thực tại các công trường thuộc tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Bộ phận kiểm soát nội bộ tiến hành đánh giá định kỳ hàng tháng đối với 100% các khoản mục giải ngân lớn, bảo đảm tuân thủ nghiêm ngặt kỷ luật ngân sách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế ứng dụng này mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp ngành đường sắt: Cung cấp góc nhìn thực tiễn và mô hình ứng dụng cụ thể để tái cấu trúc dòng vốn, tối ưu chi phí và tăng tính minh bạch trong quản trị tài chính doanh nghiệp cổ phần hóa có vốn chi phối của nhà nước.
• Giám đốc tài chính và kế toán trưởng các công ty xây dựng, giao thông hạ tầng: Sử dụng các giải pháp về kiểm soát chi phí công trình, rút ngắn chu kỳ thu tiền và quản trị vật tư dự phòng bão lũ làm tài liệu tham chiếu áp dụng cho thực tế đơn vị mình.
• Học viên cao học và sinh viên các khối ngành Kinh tế, Tài chính, Quản trị kinh doanh: Tài liệu cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh, phương pháp thiết kế bảng hỏi và quy trình xử lý số liệu định lượng bằng SPSS 26 kết hợp Excel trên một tình huống doanh nghiệp có thật.
• Các nhà hoạch định chính sách tại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và Bộ Giao thông Vận tải: Giúp nắm bắt sâu sát hơn những rào cản tài chính từ thực tế vận hành cơ sở để hoàn thiện định mức kinh tế kỹ thuật và cơ chế đặt hàng bảo trì hạ tầng giao thông đường sắt.

Câu hỏi thường gặp

• Nút thắt lớn nhất trong quản lý tài chính tại Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên là gì? Nút thắt lớn nhất nằm ở việc hệ số thanh toán nhanh duy trì ở mức tương đối thấp dưới 0,85 lần do tỷ trọng vật tư dự phòng bão lũ cao cùng với kỳ thu tiền công nợ kéo dài, khiến dòng tiền khả dụng cho các cơ hội đầu tư mới bị hạn chế.

• Vì sao nghiên cứu lựa chọn cỡ mẫu 46 cán bộ thay vì toàn bộ 584 nhân sự của công ty? Quy mô 46 cán bộ được chọn lọc có chủ đích từ 4 phòng ban chuyên môn trực tiếp điều phối, quản lý ngân sách và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cơ chế tài chính. Việc khảo sát nhóm chuyên môn này bảo đảm câu trả lời có tính chuyên sâu, chuẩn xác thay vì khảo sát lao động phổ thông trực tiếp duy tu đường sắt.

• Việc đối chiếu kinh nghiệm với Đường sắt Thanh Hóa và Quảng Bình có ý nghĩa thế nào? Cả hai công ty này đều có mô hình chuyển đổi tương đồng từ doanh nghiệp nhà nước sang công ty cổ phần. Số liệu doanh thu giảm 31,21% năm 2023 của Đường sắt Quảng Bình là minh chứng cảnh báo sâu sắc về rủi ro dòng tiền, giúp Đường sắt Bình Trị Thiên chủ động xây dựng quỹ dự phòng tài chính.

• Mô hình Dupont được đề tài ứng dụng nhằm giải quyết mục tiêu cụ thể nào? Mô hình Dupont giúp phân tách tỷ số sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE thành ba cấu phần: biên lợi nhuận ròng, vòng quay tài sản và đòn bẩy tài chính. Nhờ đó, lãnh đạo công ty thấy rõ hướng đi khả thi nhất là thúc đẩy vòng quay tài sản để bù đắp giới hạn của biên lợi nhuận.

• Điểm mới nổi bật về giải pháp của luận văn là gì? Luận văn đề xuất giải pháp đồng bộ kết hợp giữa việc tách biệt chức năng phân tích tài chính độc lập, ứng dụng số hóa quản trị ngân sách cuốn chiếu theo thời gian thực và chuẩn hóa mô hình dự trữ tồn kho thích ứng linh hoạt với điều kiện thời tiết khắc nghiệt miền Trung.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện các lý luận cốt lõi về quản lý tài chính doanh nghiệp và đặc thù vận hành của các công ty bảo trì hạ tầng giao thông đường sắt.
• Phân tích đa chiều thực trạng tài chính giai đoạn 2022–2024 của Công ty Cổ phần Đường sắt Bình Trị Thiên thông qua kết hợp dữ liệu báo cáo tài chính và khảo sát định lượng 46 nhân sự chuyên trách.
• Xác định rõ nguyên nhân của sự chênh lệch giữa thanh toán ngắn hạn và thanh toán nhanh, cũng như những điểm nghẽn trong công tác lập dự toán và kiểm soát chi phí thực tế.
• Đề xuất 4 giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao, có lộ trình triển khai rõ ràng từ năm 2025 nhằm nâng cao hiệu quả sinh lời và khả năng thanh khoản cho đơn vị.
• Đóng góp nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản trị doanh nghiệp giao thông, cơ quan điều hành chính sách và giới nghiên cứu học thuật kinh tế ứng dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và những vấn đề cơ bản về tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp và quản lý tài chính doanh nghiệp Quản lý tài chính được xem là một công cụ quan trọng trong việc điều hành và kiểm soát hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả các kế hoạch và mục tiêu đã đề ra. Tại Việt Nam hiện nay, khái niệm quản lý tài chính ngày càng trở nên phổ biến đối với các nhà quản lý doanh nghiệp và đang được áp dụng một cách hiệu quả hơn, góp phần giúp doanh nghiệp quản trị tốt các hoạt động kinh doanh, gia tăng lợi nhuận cũng như phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

[3] Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển tự do, các doanh nghiệp phải đối mặt với sự cạnh tranh và nguy cơ đào thải ngày càng mạnh mẽ. Sự cạnh tranh này tạo ra áp lực lớn, buộc các doanh nghiệp không ngừng đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động, đặc biệt là trong việc quản lý và sử dụng nguồn lực tài chính một cách hiệu quả.  Khái niệm tài chính doanh nghiệp Có nhiều tài liệu đưa ra khái niệm về tài chính doanh nghiệp như: Tài chính doanh nghiệp là hệ thống những mối quan hệ kinh tế diễn ra dưới hình thức giá trị giữa doanh nghiệp và môi trường xung quanh dựa trên sự chiếm hữu khác nhau về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động. Các hoạt động này nhằm mục đích của các cá nhân hoặc tổ chức xã hội, các quan hệ kinh tế đó nảy sinh phạm trù tài chính.

Chính trong quá trình đó đã làm nảy sinh hàng loạt những quan hệ kinh tế với các chủ thể khác thông qua sự vận động của vốn, tiền tệ và các quỹ [1]. Khái niệm tài chính, theo cách hiểu thông thường, được xem là tập hợp các hoạt động liên quan đến việc huy động, quản lý và sử dụng tiền vốn. Các hoạt động này phát sinh từ quá trình đầu tư ban đầu và kết quả của sự tíc h lũy vốn, nhằm phục vụ cho chu kỳ tái đầu tư tiếp theo – tức là khả năng sinh lợi từ nguồn vốn ban đầu. Nhờ đó, doanh 6 nghiệp có thể đạt được mục tiêu về lợi nhuận, thúc đẩy tăng trưởng và mở rộng quy mô sản xuất thông qua các hoạt động kinh doanh.

Dưới góc độ quản lý tài chính, tài chính doanh nghiệp được hiểu là quá trình huy động và sử dụng các nguồn vốn một cách hiệu quả, đồng thời thực hiện phân phối kết quả kinh doanh, qua đó thiết lập và duy trì mối quan hệ giá trị giữa doanh nghiệp với các chủ thể khác trong nền kinh tế [1]. Có thể hiểu: “Tài chính doanh nghiệp là các quan hệ liên quan tới việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ để hình thành, khai thác sử dụng nguồn vốn phục vụ cho nhu cầu phát triển của tổ chức” hay “Tài chính nói chung là hoạt động liên quan đến việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ” [2]. Tài chính doanh nghiệp là quá trình tạo lập, sử dụng và phân phối quỹ tiền tệ của doanh nghiệp gắn liền với mối quan hệ giá trị giữa doanh nghiệp và chủ thể trong nền kinh tế và các quan hệ phát sinh trong quá trình hoạt động nhằm đạt được mục tiêu đặt ra của doanh nghiệp [2]. Theo quan điểm của tác giả, tài chính doanh nghiệp là một bộ phận cấu thành quan trọng trong hệ thống tài chính quốc dân, đồng thời là một phạm trù kinh tế mang tính khách quan, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của nền kinh tế hàng hóa – tiền tệ.

Tài chính doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong việc tổ chức và thực hiện các hoạt động phân phối các nguồn lực kinh tế dưới hình thức giá trị, nhằm mục tiêu hình thành và sử dụng hiệu quả các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp. Những hoạt động này được cụ thể hóa thông qua các mối quan hệ tài chính đa dạng giữa doanh nghiệp với các chủ thể trong nền kinh tế như nhà nước, ngân hàng, nhà đầu tư, khách hàng và nhà cung cấp. Qua đó, tài chính doanh nghiệp không chỉ phản ánh tính chất vận hành của doanh nghiệp mà còn thể hiện vai trò then chốt trong việc bảo đảm tính liên tục và hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh. • Khái niệm về quản lý tài chính doanh nghiệp Quản lý tài chính doanh nghiệp được hiểu là một quá trình tổng hợp nhằm sử dụng có hệ thống các thông tin phản ánh trung thực tình hình tài chính của doanh nghiệp để phân tích, đánh giá những điểm mạnh, điểm yếu trong hoạt động tài chính.

Trên cơ sở đó, doanh nghiệp xây dựng các kế hoạch kinh doanh và chiến lược sử dụng hiệu quả các nguồn lực 7 như vốn, tài sản cố định và nguồn nhân lực, nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận trong tương lai. Nói cách khác, quản trị tài chính giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và đóng góp vào việc tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp. Trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng cạnh tranh khốc liệt, quản lý tài chính doanh nghiệp không chỉ giới hạn ở việc phân tích và đánh giá các thông tin tài chính đã thu thập, mà còn hướng đến việc xác lập các phương án tối ưu trong quản trị tài chính. Từ đó, doanh nghiệp có thể xây dựng các kế hoạch kinh doanh trung và dài hạn, hiện thực hóa mục tiêu quản lý và sử dụng hiệu quả vốn, tài sản cũng như các quỹ tiền tệ hiện có.

Mục tiêu cốt lõi của công tác quản lý tài chính là góp phần nâng cao giá trị doanh nghiệp, tối đa hóa lợi nhuận và tăng cường năng lực cạnh tranh trên thị trường. Để đạt được các mục tiêu này, chủ thể quản lý tài chính cần linh hoạt áp dụng đồng bộ các phương pháp, hình thức và công cụ quản lý phù hợp với điều kiện thực tế của doanh nghiệp, qua đó nâng cao chất lượng ra quyết định tài chính trong toàn bộ quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Quá trình này bao gồm ba giai đoạn cơ bản: lập kế hoạch tài chính, triển khai thực hiện kế hoạch và tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện nhằm đảm bảo sự phù hợp và hiệu quả trong suốt quá trình vận hành [1], [2]. Bên cạnh đó, quản lý tài chính đòi hỏi các nhà quản trị phải có khả năng đưa ra các quyết định tài chính phù hợp với từng thời điểm, đồng thời tổ chức thực hiện các quyết định đó một cách hiệu quả.

Mục tiêu tài chính có thể thay đổi linh hoạt theo từng giai đoạn phát triển và chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, nhằm đáp ứng các yêu cầu cụ thể đã được xác lập trong kế hoạch sản xuất kinh doanh tổng thể. Vai trò của Quản lý tài chính Doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động của doanh nghiệp chịu sự chi phối bởi nhiều yếu tố. Việc nâng cao hiệu quả của các doanh nghiệp phải xem xét trên tất cả các mặt quản lý tài chính bắt đầu tư việc huy động, phân phối các nguồn lực và tạo lập, sử dụng các phương án kinh doanh, sử dụng nguồn vốn, tài sản có hiệu quả. Quản lý tài chính là một trong những hoạt động quản lý quan trọng ở bất kỳ các doanh nghiệp, tổ chức nào trong điều kiện kinh tế thị trường.

Tài chính biểu hiện tổng quan và bao quát các hoạt động tại doanh nghiệp. Thông qua quản lý tài chính, chủ thể 8 quản lý không chỉ kiểm soát được toàn bộ chu trình hoạt động của doanh nghiệp mà còn có thể đánh giá được chất lượng hoạt động của doanh nghiệp đó. Tài chính biểu hiện lợi ích của các chủ thể tham gia, thông qua sử dụng các công cụ kích thích lợi ích của các chủ thể một cách hữu hiệu [3]. Quản lý tài chính trong doanh nghiệp giữ vai trò then chốt đối với sự tồn tại và phát triển bền vững của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, đa dạng và biến động trên nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.

Sự gia tăng không ngừng về yêu cầu chất lượng dịch vụ cũng như sự đa dạng trong nhu cầu tiêu dùng, cả về phương diện vật chất và tâm lý, đặt ra những thách thức lớn cho hoạt động kinh doanh. Trong hoàn cảnh đó, một hệ thống quản lý tài chính hiệu quả sẽ góp phần quan trọng trong việc tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất – kinh doanh, đồng thời tạo điều kiện để mở rộng quy mô doanh nghiệp một cách bền vững [3]. Trong tổng thể các chức năng quản trị, quản lý tài chính luôn chiếm vị trí đặc biệt quan trọng, là yếu tố quyết định đến tính tự chủ và khả năng thành công của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động. Bản thân công tác tài chính có thể trở thành yếu tố thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển doanh nghiệp, tùy thuộc vào cách thức tổ chức và triển khai quản lý.

Do đó, hiệu quả quản lý tài chính được xem như một trong những công cụ thiết yếu trong quản trị doanh nghiệp, đặc biệt là trong môi trường kinh doanh có tính cạnh tranh cao và biến động phức tạp. Thông qua việc phân tích các chỉ tiêu tài chính, nhà quản lý có thể nhận diện được những điểm mạnh cần phát huy, đồng thời khắc phục những tồn tại, hạn chế trong hoạt động, từ đó hoạch định các chiến lược tài chính ngắn hạn và dài hạn phù hợp. Việc đánh giá toàn diện này còn giúp xác định các yếu tố có ảnh hưởng đến kết quả sản xuất – kinh doanh như lao động, vốn, thị trường và nhu cầu khách hàng, đồng thời lựa chọn các phương thức quản lý tài chính thích hợp cho từng yếu tố cụ thể. Trong thực tế, nhu cầu quản lý tài chính thường xuyên biến động theo chu kỳ sản xuất kinh doanh, với tính chất không tuyến tính mà có thể biểu diễn theo dạng đường cong parabol.

Vì vậy, một trong những nhiệm vụ trọng yếu của công tác quản lý tài chính là xác định và lựa chọn được các phương án tối ưu nhất trong việc sử dụng nguồn vốn, nhằm đảm bảo hiệu quả cao, tiết kiệm chi phí và đáp ứng mục tiêu phát triển lâu dài của doanh nghiệp [4].