CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÔNG TÁC PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý thuyết về phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng thương mại (NHTM) 1. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Ngày nay, có nhiều quan điểm khác nhau về phân tích tài chính doanh nghiệp được đưa ra bởi các giáo sư, tiến sĩ. Theo Ngô Thế Chi (2015), phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra được quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp, từ đó giúp những đối tượng quan tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp, qua đó có các quyết định phù hợp với lợi ích của chính họ.
Theo Lê Thị Xuân (2016), phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích đưa ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó. Vũ Duy Hào (2016), phân tích tài chính là việc ứng dụng các công cụ và kỹ thuật phân tích đối với các báo cáo tài chính tổng hợp và mối liên hệ giữa các dữ liệu để đưa ra các dự báo và kết luận hữu ích trong phân tích hoạt động của doanh nghiệp. Phân tích tài chính còn là việc sử dụng các BCTC để phân tích năng lực và vị thế tài chính của một doanh nghiệp, và từ đó đánh giá và dự báo năng lực tài chính của doanh nghiệp trong tương lai. Nhìn chung có thể rút ra được các điểm chung để hiểu về khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp như sau: Phân tích tài chính là một quá trình tổng hợp, kiểm tra, xem xét, đánh giá các kết quả dựa trên số liệu trong quá khứ cũng như hiện tại để từ đó đưa ra các điểm mạnh để phát huy, điểm yếu để cải thiện và đồng thời dự đoán 9 các rủi ro sẽ xảy ra trong tương lai để kịp thời đưa ra phương án tối thiểu rủi ro.
Quá trình này giúp các nhà quản lý nắm bắt được rõ tình hình tài chính của doanh nghiệp một cách chính xác nhất để từ đó đưa ra các quyết định quan trọng phù hợp với thực trạng của doanh nghiệp và bối cảnh nền kinh tế. Mục tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp Có rất nhiều đối tượng cần phân tích tài chính một doanh nghiệp cụ thể để phục vụ cho mục đích của họ. Cụ thể là: * Đối với các tổ chức cấp tín dụng (người cho vay) Khi cho vay, các chủ nợ quan tâm đến khả năng trả nợ của khách hàng. Tuy nhiên, vay ngắn hạn hay vay dài hạn sẽ có đặc điểm khác nhau, do đó khi phân tích tài chính cũng cần phải sử dụng các kỹ thuật khác nhau.
Đối với các khoản cho vay ngắn hạn, người cho vay đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán nhanh của doanh nghiệp, tức là khả năng ứng phó của doanh nghiệp đối với các khoản nợ đến hạn. Đối với các khoản cho vay dài hạn, người cho vay phải tin chắc khả năng hoàn trả và khả năng sinh lời mà việc hoàn trả vốn và lãi phụ thuộc vào khả năng sinh lời này. Phân tích tài chính có một vai trò khá quan trọng trong việc cung cấp thông tin giúp cho việc ra các quyết định không chỉ các quyết định kinh doanh mà cả các quyết định quản lý. Phân tích tài chính tuy không trực tiếp ảnh hưởng tới kết quả kinh doanh nhưng nó có tầm ảnh hưởng tới toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp, nhất là trong môi trường đầy biến động của kinh tế thị trường.
Ngoài ra việc phân tích còn đánh giá tính cách của người đi vay bằng cách xem xét các khía cạnh khác nhau, chẳng hạn như tài sản thế chấp được cung cấp, vốn của chủ sở hữu trong hoạt động kinh doanh và khả năng hoàn trả khoản vay của người đi vay. Ngân hàng cũng có thể xem xét điểm tín dụng của người đi vay bằng cách sử dụng hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ của mình hoặc dựa vào hệ thống xếp hạng tín dụng của bên thứ ba. 10 * Đối với các nhà quản trị doanh nghiệp Các nhà quản trị doanh nghiệp có thông tin đầy đủ và hiểu rõ về doanh nghiệp nên họ có nhiều lợi thế để phân tích tài chính doanh nghiệp một cách đầy đủ nhất. Phân tích tài chính doanh nghiệp trên giác độ quản trị nhằm vào nhiều mục tiêu: - Tạo thành chu kỳ đánh giá đều đặn về các hoạt động kinh doanh quá khứ, tiến hành cân đối tài chính, đánh giá khả năng thanh toán, khả năng sinh lời cũng như các rủi ro của doanh nghiệp.
- Làm cơ sở cho các dự báo tài chính như lập kế hoạch đầu tư, kế hoạch ngân quỹ. - Cung cấp thông tin cho các quyết định của giám đốc tài chính cũng như ban giám đốc, đồng thời là công cụ kiểm soát các hoạt động quản lý. *Đối với các nhà đầu tư (cổ đông và các nhà đầu tư khác) Nhà đầu tư có thể là một cá nhân hay một tổ chức tuy nhiên họ cùng có chung một mục tiêu chính là gia tăng giá trị tài sản, giá trị doanh nghiệp vì họ đã bỏ vốn đầu tư vào doanh nghiệp và có thể phải chịu nhiều rủi ro. Các cổ đông và các nhà đầu tư khi đầu tư vào doanh nghiệp quan tâm tới khả năng sinh lời, rủi ro, diễn biến giá của cổ phiếu, do đó khi phân tích tài chính họ tập trung vào các nội dung này để đảm bảo giảm thiểu rủi ro và thu lại mức lợi nhuận đúng như kỳ vọng của họ.
Vai trò của phân tích tài chính KHDN trong hoạt động cho vay tại NHTM Phân tích báo cáo tài chính sẽ giúp ngân hàng nắm bắt được khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Quan tâm hàng đầu của ngân hàng khi cho doanh nghiệp vay là doanh nghiệp đó có đủ điều kiện, năng lực để trả các khoản vay trong tương lai hay không? Để xác định được điều đó thì ngân hàng phải nắm rõ tình hình tài chính của công ty, đánh giá rủi ro, hiệu quả hoạt động kinh doanh thông qua phân tích báo cáo tài chính. Mỗi khoản rủi ro lớn xảy ra nó tác động mạnh mẽ đến hoạt động ngân hàng. Từ đó chứng minh rằng phân tích tài chính đem lại lợi ích, giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng khi quyết định cho vay trong các trường hợp khác nhau.
Khi quyết định cho vay ngắn hạn thì ngân hàng thường xem xét tới khả năng thanh toán ngắn hạn của doanh nghiệp. Mặt khác, khi quyết định cho vay dài hạn thì ngân hàng thường chú trọng tới khả năng sinh lời từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp hơn. Công tác phân tích tài chính KHDN trong hoạt động cho vay của NHTM 1.1 Quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay của NHTM Phân tích TCDN là hoạt động phức tạp, liên quan đến nhiều người, nhiều bộ phận bên trong và ngoài doanh nghiệp. Để có được thông tin hữu ích trong việc ra quyết định cho vay, NHTM cần phải thực hiện phân tích tài chính KHDN theo quy trình chung như sau: Xác định Tổng hợp, dự Thu thập Xử lý thông biểu hiện đặc Phân tích báo, ra quyết thông tin tin trưng định Sơ đồ 1: Quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay của NHTM (tác giả tự tổng hợp) Cụ thể: Bước 1: Thu thập thông tin: CBTD sẽ thu thập các loại thông tin cần thiết để phục vụ cho quá trình xử lý và phân tích.
Nhìn chung, các thông tin ngân hàng cần khách hàng cung cấp liên quan đến báo cáo tài chính, báo cáo kế toán quản trị, báo cáo nội bộ hay các hồ sơ về TSĐB hoặc các giấy tờ có liên quan. Tùy từng khoản vay là ngắn hạn hay trung và dài hạn, sẽ có những yêu cầu về thông tin là khác nhau. Nếu như doanh nghiệp vay khoản ngắn hạn, cần cung cấp cho ngân hàng kế hoạch vay vốn hoặc phương án sản xuất kinh doanh; đối với khoản vay trung và dài hạn, ngân hàng sẽ yêu cầu cung cấp hồ sơ dự án đầu tư vốn dài hạn. Bước 2: Xử lý thông tin: Chất lượng của công tác phân tích sẽ phụ thuộc rất lớn vào các thông tin thu thập được, chính vì thế bước xử lý thông tin sẽ chọn lọc, xác minh, kiểm tra tính chính xác và hợp pháp của tài liệu chứa đựng thông tin để nhận dạng tính tin cậy của tệp 12 thông tin được cung cấp.
Sau khi đã kiểm tra, CBTD sẽ sắp xếp, phân loại thông tin theo mục tiêu và để đáp ứng được yêu cầu cuối cùng. Bước 3: Xác định những biểu hiện đặc trưng: Trước khi đi vào quá trình phân tích chuyên sâu, CBTD sẽ tính toán các tỷ số tài chính phù hợp, lập bảng biểu theo từng nội dung đã đặt ra và so sánh với các chỉ số của kỳ trước, chỉ số của ngành, các doanh nghiệp trong cùng một lĩnh vực hoạt động. Trên cơ sở đó, đánh giá được khái quát tình hình của doanh nghiệp, tìm được các vấn đề trọng tâm cần được phân tích ở bước tiếp theo. Bước 4: Phân tích Tập trung phân tích các vấn đề quan trọng đã được xác định như các nhân tố ảnh hưởng, mối liên hệ của các nhân tố, mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chỉ tiêu phân tích từ đó đánh giá các nguyên nhân thành công và nguyên nhân tồn tại.
Cũng trong quá trình này, các CBTD có thể sử dụng các nguồn thông tin từ các xếp hạng tín dụng, CIC của khách hàng với các đối tác cũ để nắm bắt được uy tín của khách hàng trong hoạt động tín dụng đối với ngân hàng. Bước 5: Tổng hợp, dự báo và ra quyết định Sau khi thực hiện phân tích tài chính của khách hàng, CBTD sẽ tổng hợp kết quả để rút ra nhận xét và dự báo khả năng thanh toán từ đó ra quyết định xem nên cho vay hay từ chối và nếu đồng ý xác nhận cho vay vốn thì sẽ cấp mức tín dụng bao nhiêu là phù hợp với từng đối tượng doanh nghiệp.