Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu,cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác kiểm tra thuế. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng công tác kiểm tra thuế trên địa bàn huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Chương 4: Định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm tra thuế trên địa bàn huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.
3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC KIỂM TRA THUẾ 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã công bố 1. Nhóm luận văn nghiên cứu về đổi mới công tác kiểm tra, thanh tra thuế Nhóm các tác giả viết về đề tài kiểm tra, thanh tra thuế ở các địa phƣơng gồm: Phan Bùi Kim Thoa (2011), Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra trong quản lý thuế ở Cục Thuế Nghệ An, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội; Đặng Đình Long (2012), Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác thanh tra, kiểm tra ở Cục Thuế Nam Định, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội ; Phạm Đức Long (2012), Hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra thuế tại Cục Thuế Thái Bình, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội.
Những vấn đề đã được nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của của các luận văn rất rộng, gồm hoạt động kiểm tra, thanh tra thuế tại các địa phƣơng. Các luận văn đã đánh giá đƣợc kết quả kiểm tra, thanh tra thuế theo số thuế truy thu bình quân trên một cuộc kiểm tra nhƣ một chỉ tiêu hiệu quả. Các giải pháp của các luận văn đề xuất chủ yếu liên quan đến vấn đề đổi mới công tác kiểm tra, thanh tra thuế nhƣ tổ chức bộ máy, quy trình, công tác phối hợp… trên một số địa bàn: Hà Nội, Thái Bình, Nghệ An, Nam Định. Các kết quả nghiên cứu cụ thể của từng luận văn nhƣ sau: Luận văn của tác giả Phan Bùi Kim Thoa: Phần giải pháp luận văn đề cập đến việc nâng cao hiệu quả các biện pháp nghiệp vụ khi tiến hành kiểm 4 tra, thanh tra thuế tại cơ sở của NNT, đồng thời cần thƣờng xuyên tổng kết, đánh giá hiệu quả công tác kiểm tra, thanh tra.
Luận văn của tác giả Đặng Đình Long đã đánh giá khái quát thực trạng kiểm tra, thanh tra thuế tại Nam Định từ năm 2010 đến 2011 qua số thuế truy thu và phạt, đồng thời đã chỉ ra những hạn chế, tồn tại ở hai hình thức kiểm tra, thanh tra thuế: tại CQT và tại cơ cở của NNT. Các giải pháp nâng cao chất lƣợng kiểm tra, thanh tra thuế chủ yếu tập trung vào tổ chức lại bộ máy, công tác chuyên môn và hoàn thiện chính sách. Luận văn của tác giả Phạm Đức Long trình bày lý luận tƣơng đối phong phú và chi tiết các phƣơng pháp kiểm tra, thanh tra thuế. Luận văn nêu lên đƣợc bốn tiêu chí định lƣợng và ba tiêu chí định tính về hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế, trình bày cách tính và ý nghĩa của từng tiêu chí là điểm nổi bật của luận văn.
Những vấn đề chưa nghiên cứu Khi đánh giá thực trạng chi phí kiểm tra, thanh tra thuế, các tác giả chƣa lƣợng hóa đƣợc chi phí thực hiện một cuộc thanh tra, kiểm tra. Phần thực trạng kiểm tra, thanh tra thuế: các tác giả chƣa đánh giá kết quả đạt đƣợc theo các tiêu chí hiệu quả nêu ra ở phần lý luận nên chƣa cho ngƣời đọc thấy đƣợc tổng quát về hiệu quả của hoạt động kiểm tra, thanh tra thuế. Đồng thời, các luận văn chƣa so sánh kết quả kiểm tra, thanh tra thuế của các CQT địa phƣơng khác có cùng quy mô, đặc điểm với kết quả kiểm tra, thanh tra thuế của CQT địa phƣơng nghiên cứu hoặc chỉ tiêu của toàn ngành để thấy đƣợc hiệu quả mà ngành thuế địa phƣơng làm đƣợc đang ở mức độ nào trong tổng thể hiệu quả khách quan thanh tra thuế nói chung. Các giải pháp các luận văn đƣa ra ít đề cập đến giải pháp hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra thuế hoặc không phân biệt rõ giải pháp trực tiếp hay gián tiếp, chủ yếu đề cập đến các giải pháp đổi mới kiểm tra, thanh tra 5 thuế nói chung.
Các luận văn mới chỉ dừng lại ở kiến nghị áp dụng tên một số tiêu chí về hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế mà chƣa nêu rõ cách tính toán, trƣờng hợp áp dụng. Nhóm luận văn nghiên cứu về quản lý rủi ro trong kiểm tra, thanh tra thuế Nhóm các tác giả viết về đề tài quản lý rủi ro trong kiểm tra, thanh tra thuế gồm có một số tác giả: Vũ Thị Đến (2011), Công tác kiểm tra, thanh tra thuế theo kỹ thuật quản lý rủi ro trong điều kiện tự tính, tự khai, tự nộp thuế ở Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội ; Nguyễn Thu Thủy (2010), Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra thuế trên cơ sở áp dụng kỹ thuật phân tích rủi ro tại Chi cục Thuế Cầu Giấy, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Học viện Tài chính, Hà Nội. Những vấn đề đã được nghiên cứu Luận văn của tác giả Vũ Thị Đến đã góp phần làm rõ lý luận về hoạt động kiểm tra, thanh tra thuế theo kỹ thuật quản lý rủi ro ở Việt Nam, đánh giá những kết quả đạt đƣợc từ khi triển khai kiểm tra, thanh tra thuế theo kỹ thuật quản lý rủi ro từ 2007-2011 trên các mặt: tổ chức bộ máy, năng lực cán bộ, cơ sở dữ liệu, tiêu chí đánh giá rủi ro. Các giải pháp đề xuất của luận văn nhấn mạnh: xây dựng cập nhật cơ sở dữ liệu về NNT, hoàn thiện kỹ thuật quản lý rủi ro.
Đặc biệt ở phần giải pháp tác giả có đề cập đến việc xây dựng một số tiêu chí đánh giá hiệu quả kiểm tra, thanh tra thuế. Luận văn của tác giả Nguyễn Thu Thủy đề cập đến kỹ thuật phân tích rủi ro trong kiểm tra thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với các doanh nghiệp thuộc sự quản lý của Chi cục Thuế quận Cầu Giấy. Tác giả nêu bật tầm quan trọng của phân tích rủi ro trong kiểm tra thuế, góp phần nâng cao hiệu quả của kiểm tra thuế. Các lý luận về rủi ro của tác giả tƣơng đối đầy đủ, đã đƣa ra đƣợc một số tiêu chí đánh giá 6 rủi ro và xếp hạng rủi ro theo chấm điểm doanh nghiệp.
Tác giả nhấn mạnh việc hoàn thiện kỹ thuật phân tích rủi ro là một giải pháp quan trọng để công tác kiểm tra thuế có hiệu quả. Những vấn đề chưa được nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của các luận văn là phân tích rủi ro trong kiểm tra, thanh tra thuế, các tác giả ít đề cập đến kiểm tra thuế và việc nâng cao hiệu quả kiểm tra thuế, không phân tích hiệu quả để hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra thuế mà nêu gián tiếp thông qua việc áp dụng phân tích rủi ro. Tuy nhiên, ngoài áp dụng phân tích rủi ro, còn rất nhiều giải pháp khác quan trọng để góp phần hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra thuế thì các tác giả lại ít đề cập. Các đề tài luận văn áp dụng phân tích rủi ro trong kiểm tra, thanh tra thuế của toàn ngành khai thác số liệu chung toàn ngành mà chƣa đƣa ra số liệu cụ thể của một số địa phƣơng để so sánh, ngƣợc lại, các luận văn viết về kiểm tra, thanh tra thuế của các CQT địa phƣơng lại không so sánh với số liệu bình quân chung về kết quả kiểm tra, thanh tra của toàn ngành thuế để thấy đƣợc vị trí, kết quả đạt đƣợc của mình trong tổng thể chung.
Các kết quả chính đã đạt đƣợc của các công trình liên quan và mối liên hệ giữa các nghiên cứu này Nghiên cứu các công trình này, các tác giả đã đề cập ở mức độ nhất định về lý luận và thực tiễn của hoạt động kiểm tra thuế và thanh tra thuế nói chung. Các lý luận dẫn dắt cho các công trình này là gần giống nhau với một số phƣơng pháp nghiên cứu truyền thống đã đƣợc áp dụng, cho một số kết quả tích cực đối với việc đổi mới hoạt động kiểm tra, thanh tra thuế toàn ngành nói chung hoặc từng CQT địa phƣơng nói riêng (Hà Nội, Vĩnh Phúc, Nghệ An, Tiền Giang, Hưng Yên, Cầu Giấy, Hà Nam, Thái Bình, Nam Định…). Các tác giả luận văn hầu hết là những ngƣời làm việc liên quan đến 7 việc xây dựng chính sách, xây dựng luật hoặc những nhà quản lý, điều hành hệ thống thuế của Việt Nam. Các nghiên cứu của các tác giả đã có đóng góp một phần học thuật và thực tiễn đối với nghiên cứu kiểm tra, thanh tra thuế trong quản lý thuế ở Việt Nam.
Các đề tài khai thác khía cạnh đổi mới hoạt động kiểm tra, thanh tra thuế dƣới các góc độ khác nhau, ít nhiều đều có liên quan đến hiệu quả của kiểm tra, thanh tra thuế. Các luận văn đều kế thừa các nghiên cứu trƣớc đó về hiệu quả kiểm tra, thanh thuế (ví dụ: các tiêu chí, các mặt hiệu quả). Các giải pháp nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế cũng đƣợc đề cập tƣơng đối khái quát, gián tiếp và đều thấy đƣợc tầm quan trọng của việc đổi mới và nâng cao hiệu quả của kiểm tra, thanh tra thuế. Từ đó giúp cho việc hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra thuế tại địa phƣơng nghiên cứu đƣợc đẩy lên cao hơn.
Khoảng trống cần nghiên cứu về hoàn thiện công tác kiểm tra thuế Ở Việt Nam, cho đến nay có rất ít nghiên cứu cụ thể về quy trình thực hiện và các yếu tố có tác động đến quá trình kiểm tra thuế. Nội dung nghiên cứu của những công trình trƣớc đó thƣờng đánh giá mức độ hiệu quả quá trình kiểm tra chứ chƣa nêu ra đƣợc các yếu tố tác động để từ đó đƣa ra các biện pháp hoàn thiện công tác kiểm tra thuế. Kiểm tra thuế là cả một quá trình hội tụ nhiều yếu tố. Để quá trình kiểm tra đạt đƣợc hiệu quả tốt nhất trƣớc tiên chúng ta phải đƣa ra những bƣớc đi cụ thể và vững chắc trong quá trình kiểm tra.
Công việc đó chính là hoàn thiện công tác kiểm tra thuế. Tác giả luận văn nhận thấy: khi nghiên cứu về kiểm tra thuế cần có sự nghiên cứu và phân tích sâu sắc sự điều chỉnh, tác động của các Luật liên 8 quan (bao gồm cả các luật thuế) đến kiểm tra thuế và kết quả của công tác kiểm tra thuế hiện nay.