CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI VỪA VÀ NHỎ 1.1 Khái quát chung về công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ.1 Đặc điểm và chức năng của hoạt động kinh doanh thương mại vừa và nhỏ. Nước ta hiện nay đang phát triển nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự điều tiết của nhà nước. Kinh tế thị trường là nền kinh tế vận động theo cơ chế thị trường, kinh tế thị trường không phải là một giai đoạn khác biệt, độc lập, tách rời với kinh tế hàng hóa. Trong nền kinh tế thị trường, các quan hệ kinh tế giữa các cá nhân, các doanh nghiệp đều được thể hiện bằng quan hệ trao đổi hàng hóa, dịch vụ thông qua thị trường và quan hệ này được tiền tệ hóa.
Bởi vậy, lợi nhuận được coi là mục đích, động lực trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, do đó dẫn đến cạnh tranh tất yếu. Trong điều kiện nền kinh tế như vậy các chủ thể hoạt động kinh doanh nói chung cũng như doanh nghiệp thương mại nói riêng đều phải nắm vững nhu cầu thị trường, nhu cầu người tiêu dung, sự biến động của quy luật kinh tế, quan hệ cung – cầu, giá cả, từ đó có chiến lược kinh doanh đúng đắn, phù hợp. Do đó hoạt động kinh doanh thương mại có đặc điểm sau: - Các doanh nghiệp thương mại phải tuân theo giá thị trường. Giá cả thị trường chị tác động của các quy luật kinh tế: quy luật cung cầu, quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh.
- Thương mại nhiều thành phần và do hoạt động trong nền kinh tế thị trường nên tất yếu có sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp. - Các doanh nghiệp thương mại có quyền tự do liên doanh, liên kết theo sự điều tiết của nhà nước. - Khách hàng và phục vụ khách hàng giữ vai trò trung tâm trong hoạt động của doanh nghiệp thương mại. Do đó, doanh nghiệp thương mại luôn luôn có sự nghiên cứu các chính sách phù hợp đáp ứng nhu cầu khách hàng một cách tốt nhất.
5 Chu Thị Thu Trang – Lớp 509KTK – Ngành Kế toán-Kiểm toán Do chức năng chủ yếu của doanh nghiệp thương mại là lưu thông hàng hóa nên việc bán hàng trong cơ chế thị trường hiện nay là một khâu quan trọng. Điều này đòi hỏi mỗi doanh nghiệp phải tìm ra được thị trường và phương pháp, chiến lược kinh doanh riêng nhằm thúc đẩy hoạt động kinh doanh của mình.2 Quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ.1 Quá trình bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại. Đó chính là quá trình nhận quyền sở hữu về tiền tệ thông qua hình thức chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ người bán sang người mua. Trong doanh nghiệp thương mại, quá trình bán hàng có thể được thực hiện theo các phương thức sau: Xét theo thời điểm hàng hóa được coi là tiêu thụ: Hoạt động bán hàng bao gồm 2 phương thức: Bán hàng theo phương thức giao hàng trực tiếp.
Theo phương thức này, khi doanh nghiệp giao hàng hóa, thành phẩm hoặc dịch vụ cho khách hàng, đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán ngay, có nghĩa là quá trình chuyển giao hàng và ghi nhận doanh thu diễn ra đồng thời với nhau, tức là bảo đảm các điều kiện ghi nhận doanh thu chính ngay tại thời điểm bán. Bán hàng theo phương thức gửi hàng. Theo phương pháp này, định kỳ doanh nghiệp sẽ gửi hàng theo những thỏa thuận trong hợp đồng. Khách hàng có thể là những đơn vị nhận bán hàng đại lý hoặc những khách hàng thường xuyên theo hợp đồng kinh tế.
Khi xuất kho hàng hóa giao cho khách hàng thì số hàng hóa đó vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, bời vì chưa thỏa mãn các điều kiện ghi nhận doanh thu. Đến khi khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán, kế toán ghi nhận doanh thu, do doanh nghiệp đã chuyển các lợi ích gắn với quyền sở hữu hàng hóa cho khách hàng. Xét theo thời điểm thanh toán tiền hàng: bao gồm Bán hàng thu tiền ngay Bán hàng thu tiền trước 6 Chu Thị Thu Trang – Lớp 509KTK – Ngành Kế toán-Kiểm toán Bán hàng thu tiền chậm Đối với khâu bán buôn: Thường sử dụng các phương thức bán hàng: Bán buôn qua kho: Hàng hóa xuất từ kho doanh nghiệp để bán cho người mua. Trong phương thức này lại chia thành: - Bán trực tiếp qua kho: Doanh nghiệp xuất hàng từ kho giao trực tiếp cho người mua.
Hàng hóa được coi là bán khi người mua đã nhận hàng, còn việc thanh toán tiền hàng tùy thuộc vào hợp đồng đã ký giữa 2 bên. - Bán qua kho theo hình thức chuyển hàng: Doanh nghiệp xuất hàng từ kho chuyển cho người mua bằng phương thức vận tải có hoặc thuê ngoài. Hàng hóa gửi đi vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Chỉ khi nào người mua xác nhận đã nhận được hàng hoặc chấp nhận thanh toán thì hàng hóa mới chuyển quyền sở hữu và được coi là tiêu thụ.
Bán buôn vận chuyển thẳng: Doanh nghiệp mua hàng của bên cung cấp chuyển thẳng cho người mua. Phương thức này được chia thành hai hình thức: - Bán vận chuyển thẳng trực tiếp: Doanh nghiệp mua hàng của bên cung cấp để giao bán thẳng cho người mua do bên mua ủy nhiệm đến nhận hàng trực tiếp ở bên cung cấp hàng cho doanh nghiệp. Hàng hóa chỉ được coi là bán khi người mua đã nhận đủ hàng và ký xác nhận trên chứng từ bán hàng của doanh nghiệp. Việc thanh toán tiền bán hàng tùy thuộc vào hợp đồng đã ký kết.
- Bán vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Doanh nghiệp mua hàng của bên cung cấp và chuyển hàng đi bán thẳng cho bên mua bằng phương tiện vận tải tự có hoặc mua ngoài. Hàng hóa gửi đi vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi nào bên mua xác nhận đã nhận được hàng hoặc chấp nhận thanh toán thì doanh nghiệp mới coi là thời điểm bán hàng. Đối với khâu bán lẻ: Thường sử dụng ba phương pháp bán hàng sau: Phương thức bán hàng thu tiền trực tiếp: Theo hình thức bán hàng này, nghiệp vụ bán hàng hoàn thành trực tiếp với người mua.
Khách hàng trả tiền, người bán hàng giao hàng. Cuối ngày người bán hàng lập báo cáo bán hàng và giấy nộp tiền để làm cơ sở cho việc ghi sổ kế toán. 7 Chu Thị Thu Trang – Lớp 509KTK – Ngành Kế toán-Kiểm toán Phương thức bán hàng thu tiền tập trung: Nghiệp vụ giao hàng và thu tiền khách hàng tách rời nhau. Nhân viên thu ngân thu tiền khách hàng, viết hóa đơn để khách hàng nhận hàng ở quầy do nhân viên bán hàng giao.
Cuối ngày nhân viên thu ngân làm giấy nộp tiền bán hàng để nhân viên bán hàng căn cứ vào hóa đơn kiểm kê hàng còn lại. Từ đó xác định được lượng hàng đã bán rồi lập báo cáo. Phương thức bán hàng thu tiền tự động: Là hình thức bán hàng mà khách hàng lựa chọn hàng hóa cần mua và thanh toán tập trung. Phương thức này thường được thực hiện ở các siêu thị.
Kế toán căn cứ vào phiếu bán hàng để ghi nhận doanh thu. Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm Bán hàng trả góp, trả chậm là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần. Người mua sẽ thanh toán lần đầu ngay tại thời điểm mua, số tiền còn lại người mua chấp nhận trả dần ở các kỳ tiếp theo và phải chịu một tỷ lệ lãi suất nhất định.2 Quá trình xác định kết quả kinh doanh Công tác xác định kết quả kinh doanh cũng như công tác bán hàng là cơ sở đánh giá hiệu quả cuối cùng của hoạt động kinh doanh trong một thời kỳ nhất định tại doanh nghiệp thương mại. Kết quả bán hàng là điều kiện cung cấp các thông tin cần thiết giúp cho ban lãnh đạo có thế phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch và lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh, phương án đầu tư có hiệu quả nhất, đồng thời cung cấp lịp thời thông tin tài chính cho các bên liên quan.
Mục đích kinh doanh trên thị trường của các doanh nghiệp luôn là lợi nhuận.3 Sự cần thiết quản lý và yêu cầu quản lý công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh.1 Sự cần thiết quản lý công tác bán hàng và xác định kết quả kinh doanh. Công tác bán hàng Hoạt động kinh doanh thương mại không chỉ đơn thuần là nội thương mà còn cả ngoại thương, do đó việc quản lý ngày càng phức tạp. Tuy nhiên để quản lý tốt công tác bán hàng cần căn cứ vào các yêu cầu sau: Về khối lượng hàng hóa tiêu thụ: Phải nắm chính xác số lượng từng loại hàng hóa tồn kho đầu kỳ, nhập trong kỳ, xuất tiêu thụ và lượng dự trữ cần thiết để có kế hoạch tiêu thụ hợp lý. 8 Chu Thị Thu Trang – Lớp 509KTK – Ngành Kế toán-Kiểm toán Về giá vốn hàng xuất bán trong kỳ: Đây là toàn bộ chi phí thực tế cấu thành nên sản phẩm hàng hóa và là biểu hiện về mặt giá trị của hàng hóa.
Về chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp: Là khoản chi phí thời kỳ, cùng với giá vốn hàng bán tạo nên giá thành toàn bộ của hàng hóa xuất bán trong kỳ. Loại chi phí này có ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó cần thực hiện các biện pháp tiết kiệm chi phí, giảm chi phí tới mức tối thiệu để đem lại lợi nhuận cao cho doanh nghiệp. Về giá bán và doanh thu hàng bán: Giá bán phải đảm bảo bù đắp chi phí và có lãi, đồng thời phải được khách hàng chấp nhận.
Tuy nhiên việc xây dựng giá bán cần linh hoạt, mềm dẻo, ngoài việc căn cứ vào giá vốn, việc định giá bán phải được tiến hành sau khi xem xét, nghiên cứu kỹ thị trường, tránh trường hợp giá cả lên xuống thất thường, gây mất uy tín của doanh nghiệp. Về phương thức thanh toán và thời hạn thanh toán với nhà cung cấp và khách hàng: Bộ phận quản lý bán hàng hay trực tiếp quản lý doanh nghiệp tùy theo yêu cầu, đặc điểm hoạt động của doannh nghiệp, yêu cầu của nhà cung cấp và từng loại khách hàng mà thỏa thuận phương thức, thời hạn thanh toán hợp lý. Về thuế liên quan đến hàng hóa gồm thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt (Nếu có).