PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài “Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật”. Đất đai có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng như vậy nên quản lý, sử dụng đất đai luôn là vấn đề được Đảng và Nhà nước ta chú trọng quan tâm; trong đó việc xác định giá đất để bồi thường thiệt hại về đất đai khi Nhà nước thu hồi đất luôn là vấn đề bức thiết. Trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập, vấn đề thu hồi đất phục vụ cho các mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế đang là mối quan tâm của Nhà nước, chính quyền địa phương, chủ đầu tư và người sử dụng đất bị thu hồi đất, nó không chỉ tác động về mặt kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến yếu tố chính trị - xã hội.
Những năm gần đây, công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, hiệu quả thấp, kể cả việc thu hồi đất để xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho chính cộng đồng dân cư có đất bị thu hồi. Nhiều địa phương phải điều chỉnh lại quy hoạch, sửa đổi thiết kế dự án, chờ đợi do không giải phóng được mặt bằng hoặc do cơ sở hạ tầng không đảm bảo. Hậu quả là làm ảnh hưởng tiến độ, gây thiệt hại lớn về kinh tế của các doanh nghiệp, các nhà đầu tư có nhu cầu sử dụng đất và Nhà nước, làm mất ổn định tình hình chính trị - xã hội ở các địa phương. Hiện nay, phương thức bồi thường trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng chủ yếu là -bằng tiền theo quy định của Nhà nước và của tỉnh.
Tuy nhiên, so với giá thị trường thì giá đất bồi thường theo quy định của Nhà nước cho các hộ gia đình bị thu hồi đất trên địa bàn thành phố Cao Bằng có sự chênh lệch khá lớn (thấp hơn từ 2-3 lần), chưa thỏa đáng, dẫn đến việc khiếu nại là khó tránh khỏi. Việc hỗ trợ hay công tác tái định cư cho người bị thu hồi đất cũng còn khá nhiều sự bất cập, ảnh hưởng xấu đến công tác giải phóng mặt bằng và tiến độ thực hiện các dự án đầu tư. Với những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu “Hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng” để làm luận văn thạc sĩ của 2 mình với hi vọng đóng góp một phần nhỏ công sức vào việc hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư, góp phần đảm bảo đời sống, sinh kế cho người dân bị thu hồi đất và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng. Tổng quan nghiên cứu Chủ đề về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội đang là một trong những tâm điểm chú ý của dư luận xã hội ở nước ta hiện nay.
Trong thời gian qua đã có các nghiên cứu trong lĩnh vực này, điển hình một số nghiên cứu sau: - Đặng Tiến Sĩ, Phạm Thị Tuyền, Đặng Hùng Võ, Đỗ Thị Tám (2015), Đánh giá việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi thu hồi đất để triển khai một số dự án tại huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. - Trần Minh Sang (2017), Quản lý nhà nước về bồi thường, hỗ trợ tái định cư trên địa bàn huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang. - Phan Hoài Thức (2018), Pháp luật về tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, phát triển kinh tế xã hội qua thực tiễn tại tỉnh Bình Định. - Nguyễn Quốc Cường (2018), Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Hoài Đức, Thành phố Hà Nội.
Các nghiên cứu trên, các tác giả cũng đã tập trung phân tích các vướng mắc trong thực tiễn áp dụng quy định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư qua nhiều cách tiếp cận khác nhau như: từ phía công tác quản lý nhà nước, pháp luật, quá trình thực hiện. Tuy nhiên, quá trình nghiên cứu các luận văn được thực hiện cũng tập trung vào cácđịa phương cụ thể nhưng chưa có nghiên cứu nào liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư tại thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng. Mục tiêu nghiên cứu a. Mục tiêu chung Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, Tỉnh Cao Bằng trong những năm tới.
Mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể - Khái quát hóa các vấn đề lý luận về tái định cư và các quy định pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội. - Phân tích, đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn từ 2017 – 2020. - Chỉ ra những hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế trong công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng. Từ đó, đề xuất giải pháp khắc phục.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu a. Đối tượng nghiên cứu Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Đánh giá khái quát thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng và đi sâu vào một vàidự án: “Dự án đường phía Nam khu đô thị mới thành phố Cao Bằng”; “Dự án khu đô thị 9A, phường Sông Hiến, Cao Bằng” làm ví dụ phân tích. - Về không gian: Nghiên cứu tại địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng.
- Về thời gian: Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư tại thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn 2017 – 2020. Trong đó: + Dữ liệu thứ cấp được thu thập cho giai đoạn 2017-2020 +Dữ liệu sơ cấp được thu thập vào tháng 4 năm 2020 đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2025. Quy trình và phƣơng pháp nghiên cứu a. Quy trình Nghiên cứu Thu thập dữ Xử lý dữ liệu Đề xuất giải các tài liệu liệu: sơ cấp và và phân tích pháp liên quan thứ cấp Hình 1.
Sơ đồ quy trình nghiên cứu của luận văn • Bước 1: Nghiên cứu các tài liệu có liên quan nhằm xác định khung nghiên cứu về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi thực hiện các dự án đầu tư. Phương pháp được sử dụng ở bước này là phương pháp tổng hợp • Bước 2: Thu thập dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các sở, ban, ngành trên địa bàn tỉnh, các nguồn tài liệu từ sách báo, tạp chí, các công trình nghiên cứu khoa học có liên quan đến quá trình đô thị hóa, sự biến động đất đai và vấn đề đời sống người dân. Trên cơ sở các số liệu thu thập được, tiến hành thống kê, phân tích và dự báo, đánh giá cho các kết quả nghiên cứu, đáp ứng cho mục tiêu nghiên cứu. • Bước 3: Thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua phỏng vấn sâu Ban bồi thường và Giải phóng mặt bằng tỉnh Cao Bằng và điều tra khảo sát 200 hộ gia đình có đất bị thu hồi để có thêm cơ sở để phân tích, đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng.
5 • Bước 4: Xử lý dữ liệu và phân tích thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng. Phương pháp được sử dụng ở bước này là thống kê, so sánh, phân tích và tổng hợp. Sau khi phân tích thực trạng tác giả sẽ chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân của những điểm yếu, những bài học kinh nghiệm trong công tác công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng. • Bước 5: Trên cơ sở các điểm yếu đã phát hiện ở bước 4, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng.
Phương pháp được sử dụng ở bước này là phương pháp phân tích và tổng hợp. Phương pháp nghiên cứu i.Thu thập thông tin 1. Thu thập thông tin thứ cấp Thu thập thông tin là phương pháp rất quan trọng. Từ các số liệu thu thập được mà có thể xử lý và đưa ra quyết định đúng đắn.
Để thu thập và xử lý thông tin phục vụ cho công tác nghiên cứu, tôi đã sử dụng các phương pháp thu thập thông như: - Nghiên cứu thông qua tư liệu văn bản có sẵn như: Sách, báo, tạp chí…Đặc biệt các văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương và của tỉnh Cao Bằng… - Tra cứu các tư liệu qua mạng internet bằng cách truy cập theo các địa chỉ trang web. Ngoài ra, số liệu đã được công bố của các chức năng: Tổng cục thống kê, Sở tài nguyên môi trường tỉnh Cao Bằng…Các số liệu của UBND tỉnh Cao Bằng, UBND Thành phố Cao Bằng, ban Giải phóng mặt bằng tỉnh Cao Bằng, ban quản lý các dự án đầu tư.