ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Sự cần thiết hình thành đề tài Vào năm 2009, Thành Phố Cần Thơ chính thức trở thành TP trực thuộc trung ương, là đô thị loại một với vai trò trung tâm kinh tế chính trị xã hội của khu vực ĐBSCL và miền Tây Nam Bộ. Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập, thành phố Cần Thơ và miền Tây Nam Bộ đã có những bước tiến vượt bậc trong phát triển kinh tế xã hội, chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế Quốc dân. Cần Thơ và ĐBSCL là vựa lúa gạo cung cấp phần lớn nguồn hàng xuất khẩu của cả nước.
Cây nông nghiệp chính của Cần Thơ là lúa với sản lượng hằng năm là 1. Với diện tích đất sản xuất chiếm 77,3% diện tích tự nhiên, Huyện Cờ Đỏ là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của thành phố Cần Thơ. Do Huyện thuộc vùng trũng nên 90% dân số của huyện sống dựa vào sản xuất nông nghiệp và chủ yếu phục vụ cho ngành nông nghiệp. Từ xưa đến nay, tuy nông dân là người trực tiếp vất vả làm ra hạt lúa nhưng họ chưa bao giờ là người quyết định giá bán.
Giá lúa phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như mùa vụ, địa phương sản xuất, chất lượng lúa.Để sản xuất lúa có chất lượng cao ngoài việc nắm vững khoa học - kỹ thuật thì giống là một yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, đa phần nông dân thường sử dụng lúa thịt làm giống sản xuất (lúa của vụ trước giữ lại làm giống cho vụ sau) nên phải tốn nhiều công chăm sóc và chi phí phân bón, thuốc trừ sâu do lúa thịt khi làm lúa giống thường bị lẫn tạp, trổ chín không đều, lúa sử dụng nhiều vụ sẽ sinh nhiều tầng, dễ nhiễm sâu bệnh và dẫn đến làm giảm năng suất và chất lượng lúa. Vì thế giá lúa thương phẩm bán ra thị trường chưa được cao. VÕ HỒNG PHƯỢNG SVTH: TRẦN BỬU KHUÊ TÚ - 14 - Luận văn tốt nghiệp Hiện nay, các kỹ sư nông nghiệp rất khuyến khích nông dân sử dụng giống lúa cấp xác nhận chất lượng cao vào sản xuất vì theo kết quả nghiên cứu của Philippine và Bangladesh thì sử dụng giống lúa cấp xác nhận có chất lượng tốt sẽ làm tăng năng suất lúa từ 8-10%.
Do giống lúa này được sản xuất từ giống lúa nguyên chủng, nếu được gieo trồng sẽ cho năng suất cao, có khả năng chống chịu dịch hại tốt hơn, phẩm chất gạo ngon, giảm được các chi phí về phân bón, thuốc sâu…, giảm thất thoát, làm tăng thu nhập cho nông dân. Nhưng thực tế cho thấy, nông dân sản xuất trong tỉnh còn chưa tiếp xúc và đưa vào sản xuất đại trà các giống lúa cấp xác nhận. Một phần do nông dân ít quan tâm trong việc chọn lựa giống phục vụ cho sản xuất. Phần do giá thành các giống lúa cấp xác nhận hiện nay còn cao (gấp 2-3 lần lúa giống thường).
Cho nên việc phân tích hiệu quả kinh tế khi sử dụng giống lúa cấp xác nhận cũng như phổ cập khiến thức khoa học kỹ thuật để nông dân có thể ứng dụng đại trà giống lúa chất lượng cao này vào sản xuất là một việc làm cần thiết. Vì lý do đó đề tài “ Phân tích hiệu quả kinh tế về việc sử dụng giống lúa cấp xác nhận và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất tại huyện Cờ Đỏ - TP Cần Thơ ” được thực hiện nhằm nâng cao đời sống của các nông hộ sản xuất lúa tại địa phương. Căn cứ khoa học thực tiễn Căn cứ khoa học Để phân tích hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp, người ta thường thiết lập hàm hồi quy tuyến tính nhằm tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến lợi nhuận của các nông hộ sản xuất lúa. Từ đó biết được các nhân tố nào làm tăng hay giảm lợi nhuận để có thể phát huy những yếu tố tích cực sao cho việc sản xuất có hiệu quả cao hơn.
Để so sánh hiệu quả kinh tế của hai mô hình, người ta thường dùng các kiểm định về tổng chi phí và thu nhập (kiểm định T hay kiểm định U) để biết được mô hình nào mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn qua việc chi phí bỏ ra ít nhưng thu nhập nhiều hơn. VÕ HỒNG PHƯỢNG SVTH: TRẦN BỬU KHUÊ TÚ - 15 - Luận văn tốt nghiệp Căn cứ thực tiễn Từ các đề tài nghiên cứu thực tiễn trong mục lược khảo tài liệu, khi phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến lợi nhuận hay năng suất của mô hình, các tác giả đã xem xét và phân tích chủ yếu các chi phí đầu vào của quá trình sản xuất (giống, phân thuốc, lao động, máy móc, lãi vay, chi phí khác….) là những nhân tố có ý nghĩa trong mô hình và ảnh hưởng mạnh mẽ đến hiệu quả kinh tế trong sản xuất, cụ thể là các biến chi phí sẽ có quan hệ nghịch chiều và làm giảm lợi nhuận khi các loại chi phí này tăng lên. Bên cạnh đó nhiều tác giả còn phân tích các yếu tố về năng suất, giá, số năm kinh nghiệm, diện tích đất canh tác, có tập huấn hay không… để xem mức độ ảnh hưởng của các biến này. Kết quả cho thấy đây là các biến ảnh hưởng cùng chiều với lợi nhuận đặc biệt là năng suất và giá bán là những nhân tố có ảnh hưởng tích cực và mạnh mẽ, tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh tế.
Các biến còn lại có ảnh hưởng nhưng không nhiều. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu chung Phân tích hiệu quả kinh tế về việc sử dụng giống lúa cấp xác nhận và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất lúa tại huyện Cờ Đỏ - TP Cần Thơ. Trên cơ sở đó đề ra các giải pháp nhằm khắc phục những mặt hạn chế và phát triển, nâng cao hiệu quả sản xuất của mô hình.
Mục tiêu cụ thể - Phân tích thực trạng sản xuất lúa tại huyện Cờ Đỏ - TP Cần Thơ - Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất lúa của các nông hộ ở huyện Cờ Đỏ - TP Cần Thơ - So sánh hiệu quả sản xuất về việc sử dụng giống lúa cấp xác nhận và sử dụng giống lúa thịt GVHD: ThS. VÕ HỒNG PHƯỢNG SVTH: TRẦN BỬU KHUÊ TÚ - 16 - Luận văn tốt nghiệp - Đề xuất một số giải pháp phát huy các mặt tích cực và khắc phục những hạn chế trong quá trình sản xuất lúa tại huyện Cờ Đỏ - TP Cần Thơ 1. KIỂM ĐỊNH GIẢ THUYẾT VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 1. Các giả thuyết cần kiểm định - Nông hộ sử dụng giống lúa cấp xác nhận vào sản xuất thì có hiệu quả hơn so với nông hộ sử dụng giống lúa thịt.
- Sử dụng giống lúa cấp xác nhận vào sản xuất có ảnh hưởng đến lợi nhuận của nông hộ sản xuất lúa. Câu hỏi nghiên cứu Qua các mục tiêu nghiên cứu cụ thể, để giải quyết vấn đề nghiên cứu ta cần trả lời các câu hỏi sau: - Thực trạng sản xuất lúa trên địa bàn huyện Cờ Đỏ - TP Cần Thơ hiện nay như thế nào? - Hiệu quả của việc sử dụng giống lúa cấp xác nhận và áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất ra sao? - Cần có các giải pháp, đề xuất gì để nâng cao hơn nữa hiệu quả sản xuất cho mô hình? 1. PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tượng nghiên cứu Các nông hộ sản xuất lúa tại huyện Cờ Đỏ - TP Cần Thơ.2 Không gian nghiên cứu Luận văn được thực hiện dựa trên số liệu điều tra tại các xã: Thạnh Phú, Thới Đông, Đông Thắng thuộc huyện Cờ Đỏ - TP cần Thơ.
Sau đó số liệu được xử lý, phân tích, hoàn thành tại cơ quan thực tập và khoa Kinh Tế - Quản Trị Kinh Doanh, Đại Học Cần Thơ. Thời gian nghiên cứu - Số liệu thứ cấp được thu thập từ năm 2008 – 2010 GVHD: ThS. VÕ HỒNG PHƯỢNG SVTH: TRẦN BỬU KHUÊ TÚ - 17 - Luận văn tốt nghiệp - Số liệu sơ cấp được thực hiện từ việc điều tra trực tiếp các nông hộ sử dụng giống lúa cấp xác nhận trong sản xuất thuộc huyện Cờ Đỏ - TP Cần Thơ từ 02/2011 – 03/2011 - Thời gian thực hiện đề tài từ 02/2011 – 04/2011 1. LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU Từ Chủng Lộc (2008), So sánh kết quả nuôi cá tra (Pangasius Hypophthalmus) trong ao đất ở Trà Vinh và An Giang – Luận văn tốt nghiệp.
Tác giả đã đánh giá thực trạng chung về việc nuôi cá tra ở Trà Vinh và An Giang bằng phương pháp thống kê mô tả. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất và chi phí nuôi của hai tỉnh bằng phương pháp hồi quy tuyến tính và kiểm định các yếu tố về chi phí và thu nhập để so sánh hiệu quả kinh tế của mô hình nuôi cá tra tại 2 tỉnh Trà Vinh và An Giang. Trần Minh Tuấn (2007) với đề tài “Phân tích các chỉ tiêu tài chính của mô hình lúa đơn và lúa cá ở huyện Châu Thành A - Hậu Giang”. Đề tài miêu tả và đánh giá được hiệu quả của mô hình lúa đơn và lúa cá ở huyện Châu Thành A - Hậu Giang.
Đề tài đã xác định mô hình lúa cá đạt hiệu quả kinh tế hơn mô hình sản xuất lúa đơn truyền thống và đã đề xuất những giải pháp cơ bản mang tính khả thi để phát triển mô hình tại huyện Châu Thành A. Võ Thị Kim Phiên (2006) đã phân tích hiệu quả kinh tế của ba mô hình 3 lúa, lúa - màu và lúa - cá tại huyện Châu Thành A tỉnh Hậu Giang. Tác giả kết luận rằng việc áp dụng 3 mô hình đều đem lại thu nhập cao hơn so với lãi suất tiết kiệm của ngân hàng, tuy nhiên mô hình lúa - cá mang lại thu nhập cao hơn hai mô hình kia do các khoản chi phí thấp hơn. Đây là mô hình phát triển bền vững cần được nhân rộng.
Châu Thị Kim Lan(2007) với đề tài “Phân tích các chỉ tiêu tài chính của mô hình lúa đơn và lúa cá ở xã Trường Xuân - Cờ Đỏ - TP Cần Thơ”. Đề tài cũng xác định mô hình lúa cá đạt hiệu quả sản xuất hơn mô hình lúa đơn. Vì trên cùng GVHD: ThS. VÕ HỒNG PHƯỢNG SVTH: TRẦN BỬU KHUÊ TÚ - 18 - Luận văn tốt nghiệp diện tích đất trồng lúa người nông dân tận dụng nguồn nước tưới ở các thửa ruộng để nuôi cá.
Mô hình lúa cá đạt hiệu quả kinh tế, và được nhân rộng và phát triển. CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. PHƯƠNG PHÁP LUẬN 2. Các khái niệm cơ bản 2.