Chương 1: Tổng quan về việc xác định cha, mẹ, con và hiệu lực của việc xác nhận cha, mẹ, con Chương 2: Xác định hiệu lực của việc xác nhận cha, mẹ, con. Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hiệu lực của việc xác nhận cha, mẹ, con. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON VÀ HIỆU LỰC CỦA VIỆC XÁC NHẬN CHA, MẸ, CON 1. Khái niệm và ý nghĩa của việc xác định cha, mẹ, con 1.
Khái niệm và ý nghĩa của việc xác định cha, mẹ, con Quan hệ cha, mẹ, con là mối liên hệ giữa một ngƣời (gọi là con) và một ngƣời khác (gọi là cha hoặc mẹ), tùy theo ngƣời khác đó là nam hay là nữ quan hệ đƣợc thiết lập là quan hệ cha con hoặc quan hệ mẹ con. Mối quan hệ này có thể vừa mang tinh pháp lý vừa mang tính sinh học. Con là ngƣời đƣợc cha, mẹ sinh ra hoặc đƣợc nhận nuôi. Cha, mẹ, có trách nhiệm trông nom, nuôi dƣỡng, chăm sóc và giáo dục con cái.
Với mỗi tiêu chí khác nhau, có thể phân loại con thành các loại khác nhau: - Căn cứ vào huyết thống sinh học, có thể phân loại con thành con đẻ và con nuôi. Theo đó, con đẻ là con do cha, mẹ trực tiếp sinh ra sau thời kỳ mang thai và sinh đẻ. Có quan hệ huyết thống với cha, mẹ. Con nuôi là con đƣợc cha, mẹ nhận nuôi, đƣợc pháp luật thừa nhận quan hệ cha, mẹ - con nuôi thông qua những thủ tục nhất định.
Con nuôi không có quan hệ huyết thống với ngƣời nhận nuôi. - Căn cứ vào tình trạng hôn nhân của cha, mẹ, có thể phân loại thành con trong giá thú, con ngoài giá thú, con chung và con riêng. Con trong giá thú là con của những ngƣời là vợ chồng hợp pháp. Con ngoài giá thú là con mà cha mẹ không phải là vợ chồng trƣớc pháp luật, hoặc tuy cha mẹ ăn ở, chung sống với nhau nhƣ vợ chồng nhƣng không đƣợc pháp luật thừa nhận là vợ chồng [47, tr.
Con ngoài giá thú đƣợc sinh ra trong mối quan hệ chung sống nhƣ vợ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chồng (có giá trị pháp lý) có thể trở thành con trong giá thú khi cha mẹ của ngƣời đó đăng ký kết hôn hoặc quan hệ giữa cha mẹ đƣợc thừa nhận bằng một bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án. Con ngoài giá thú thƣờng do ngƣời mẹ không có chồng sinh ra hoặc tuy ngƣời mẹ đang có chồng nhƣng ngƣời chồng đã chứng minh trƣớc Toà án rằng ngƣời con đó không phải là con của họ. Con chung là con mà vợ, chồng đƣợc xác định là cha, mẹ của ngƣời con đó. Con riêng là con của một bên vợ hoặc chồng trong mối quan hệ quan hệ hôn nhân hợp pháp.
“Con chung” và “con riêng” có thể là con “trong giá thú” hoặc “ngoài giá thú”. “Con riêng” có thể là con đẻ, có thể là con nuôi.36] Dù là con chung hay con riêng, con trong giá thú hay con ngoài giá thú, thì đều bình đẳng với nhau về quyền và nghĩa vụ đối với cha, mẹ Việc hình thành khái niệm cha, mẹ, con sẽ làm phát sinh các vấn đề về quan hệ cha, mẹ, con. Dƣới góc độ sinh học – xã hội, quan hệ giữa cha – con, mẹ - con chính là mối quan hệ huyết thống không thể tách rời, tuân theo các quy luật của tự nhiên. Quan hệ cha, mẹ, con phát sinh không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha, mẹ có hợp pháp hay không.
Nó có thể đƣợc xác lập một cách tự nhiên từ sự kiện mang thai và sinh nở (gọi là quan hệ cha mẹ - con đẻ) hoặc nhân tạo từ việc nhận con nuôi. Quan hệ này ràng buộc những ngƣời có liên quan một cách tự nhiên và đƣợc xã hội thừa nhận mà không cần sự can thiệp của luật, không dựa vào các quy phạm pháp luật. Dƣới góc độ pháp lý, quan hệ cha, mẹ, con là quan hệ chỉ phát sinh khi đƣợc sự chứng nhận của CQNN có thẩm quyền thông qua những thủ tục pháp 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com luật nhất định. Cha, mẹ, con là những chủ thể có quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật.
Tóm lại, quan hệ cha, mẹ, con là mối quan hệ huyết thống vừa mang tính xã hội, vừa mang tính pháp lý. Việc xác định cha, mẹ, con, tùy theo tính chất cũng có thể đƣợc xếp vào hai loại chính là quan hệ huyết thống tự nhiên và quan hệ pháp lý. Vậy thì thế nào là xác định? Xác định cha, mẹ, con là gì? Theo Từ điển Tiếng Việt thì “xác định” là “qua nghiên cứu, tìm tòi, biết được rõ ràng, chính xác”. Đây là một khái niệm không mới trong đời sống xã hội cũng nhƣ khoa học.
Từ điển Luật học đã đƣa ra hai khái niệm: "Xác định cha, mẹ cho con" và "Xác định con cho cha mẹ". Theo đó xác định cha, mẹ cho con là "định rõ một người là cha hoặc một người là mẹ cho con trên cơ sở các quy định của pháp luật". Xác định con cho cha mẹ là "định rõ một người là con của cha hoặc của mẹ trên cơ sở các quy định của pháp luật". Cách phân chia thành hai khái niệm "xác định cha, mẹ cho con" và "xác định con cho cha, mẹ" là không thật sự cần thiết vì mối quan hệ cha, mẹ và con là mối quan hệ hai chiều, khi xác định đƣợc cha, mẹ cho con thì đồng thời cũng là xác định đƣợc con cho cha, mẹ [1].
Nhƣ vậy, từ phân tích trên đây có thể đƣa ra khái niệm xác định cha, mẹ, con dƣới hai góc độ: Về mặt sinh học – xã hội, xác định cha, mẹ, con là một sự kiện dựa trên cơ sở huyết thống, là việc nghiên cứu, tìm kiếm và nhận diện mối quan hệ huyết thống giữa các thế hệ kế tiếp nhau thông qua sự kiện sinh đẻ [25,tr. Về mặt pháp lý, xác định cha, mẹ, con là một hành vi pháp lý do các cá nhân, cơ quan, tổ chức theo quy định của pháp luật có quyền yêu cầu CQNN có 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thẩm quyền thừa nhận hoặc không thừa nhận quan hệ cha - con, mẹ - con, nhằm làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ, đối với con cái và ngƣợc lại Xác định cha, mẹ, con còn là một chế định pháp lý bao gồm các quy phạm pháp luật, quy định về căn cứ pháp lý, thủ tục pháp lý xác định cha, mẹ, con, là cơ sở để hình thành các chủ thể quyền và nghĩa vụ theo luật định [25,tr 23]. Việc xác định cha, mẹ, con chịu sự chi phối của những quy tắc đặc thù đƣợc xây dựng tùy theo cách thức thực hiện theo thủ tục hành chính hay thủ tục tƣ pháp. Các yếu tố xã hội, sinh học là cơ sở cho việc thiết lập quan hệ tự nhiên giữa cha, mẹ, con và đƣợc pháp điển hóa.
Nhƣ vậy, với mỗi cách nhìn nhận vấn đề khác nhau, ta sẽ có định nghĩa về xác định cha, mẹ, con khác nhau. Ý nghĩa của việc xác định cha, mẹ, con Xác định cha, mẹ, con đảm bảo cho đứa trẻ sinh ra đƣợc chăm sóc tốt nhất, giúp trẻ đƣợc hoàn thiện cả về thể chất lẫn tinh thần. Về nguyên tắc, một đứa trẻ chỉ đƣợc chăm sóc tốt khi đƣợc sống trong gia đình có cả bố và mẹ. Vì vậy, việc xác định cha mẹ cho đứa trẻ là hết sức cần thiết giúp trẻ đƣợc hoàn thiện đầy đủ về mọi mặt và gắn kết tình cảm gia đình.
Xác định cha, mẹ cho con là một tất yếu khách quan để ghi nhận mối quan hệ mẹ - con, cha – con, từ đó phát sinh các quyền, nghĩa vụ về nhân thân và quyền, nghĩa vụ về tài sản trong quan hệ mẹ - con, cha – con. Chỉ khi xác định đƣợc đúng mối quan hệ mẹ - con, cha – con thì khi đó quyền và nghĩa vụ về nhân thân và tài sản mới có cơ sở để xác định. Qua việc xác định cha, mẹ con, sẽ xác định đƣợc quyền, nghĩa vụ cụ thể của các chủ thể đối với nhau. Đối với quyền nhân thân, khi xác định đƣợc cha mẹ đẻ thì đứa trẻ mới xác 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định đƣợc họ tên, dân tộc theo bố, mẹ và đƣợc chính bố, mẹ và gia đình của ngƣời bố, ngƣời mẹ đó bảo vệ.
Khi xác định đƣợc cha, mẹ, con thì sẽ là cơ sở để xác định đƣợc tài sản nhƣ tài sản riêng của ngƣời con, tài sản đƣợc thừa kế, đƣợc tặng cho… hay ngƣời quản lý khối tài sản đó (nếu có). Đây cũng là cơ sở, là căn cứ pháp lý để Tòa án giải quyết các tranh chấp về việc xác định cha, mẹ và con trong thực tế, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong quan hệ pháp luật. Việc pháp điển hóa chế định xác định cha, mẹ, con trong pháp luật Việt Nam là hết sức cần thiết và có ý nghĩa rất lớn về mặt xã hội và pháp lý. Về mặt xã hội, quan hệ cha, mẹ, con là mối quan hệ thiêng liêng, tràn đầy tình cảm yêu thƣơng, chăm sóc giữa những ngƣời trong gia đình nhƣ một lẽ tự nhiên.
Giữa cha mẹ và con cái có sự gắn bó chặt chẽ, sâu sắc về tình cảm và trách nhiệm đối với nhau. Sự chăm sóc, giúp đỡ lẫn nhau tồn tại một cách tự nhiên nhƣ một nhu cầu tất yếu về mặt tình cảm và đạo đức. Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy và giáo dục con cái. Con cái có nghĩa vụ tôn trọng, phụng dƣỡng và chăm sóc cha mẹ.
Đối với con cái, việc xác định cha mẹ con đảm bảo cho đứa trẻ khi sinh ra sẽ nhận đƣợc chăm sóc và đƣợc dành cho những ƣu tiên, cũng nhƣ tạo môi trƣờng lành mạnh để phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần, trí tuệ và đạo đức của trẻ. Đây là một quá trình và sự nghiệp quốc gia, là trách nhiệm của Đảng, Nhà nƣớc cùng với sự nỗ lực của gia đình, nhà trƣờng và toàn xã hội. Đối với cha, mẹ, quyền làm cha, mẹ là quyền vô cùng thiêng liêng và quan trọng. Con cái chính là yếu tố gắn kết hôn nhân, gắn kết tình cảm giữa các thành viên trong gia đình.
Giúp ổn định mối quan hệ xã hội nói chung và các mối quan hệ trong gia đình nói riêng. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.