phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương: Chương1. Cơ sở lý luận Chương 2. Thực trạng đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học xã hội tại trường ĐHKH, ĐHTN Chương3. Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học ngành khoa học xã hội trường ĐHKH, ĐHTN 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.
Khoa học và nghiên cứu khoa học 1. Khoa học Khái niệm “Khoa học” được giải thích trong một số từ điển như sau: Theo từ điển Larousse của Cộng hòa Pháp (2002) khoa học “là một tập hợp tri thức đã được kiểm chứng bằng thực nghiệm về các sự kiện, sự vật và hiện tượng tuân theo một quy luật xác định”. Từ điển Triết học của Liên Xô (bản tiếng Việt, 1975), khoa học “là lĩnh vực hoạt động nhằm mục đích sản xuất ra những tri thức mới về tự nhiên, xã hội và tư duy bao gồm tất cả những điều kiện và những yếu tố của sự sản xuất này”. Khoa học trong trường hợp này được xem như một hoạt động sản xuất tri thức của con người.
Từ điển Bách khoa toàn thư của Liên Xô(Bản tiếng Việt, 1986), khoa học “là lĩnh vực hoạt động của con người, có chức năng xử lý và hệ thống hóa về mặt lý thuyết các tri thức khách quan”, “Là một trong những hình thái ý thức xã hội, bao gồm trong đó cả những hoạt động nhằm thu nhận các kiến thức mới, và cả những kết quả của các hoạt động đó”. Khoa học trong trường hợp này được xem như là phương tiện cung cấp những tri thức khách quan cho con người. Từ điển Xã hội học của Nguyễn Khắc Viện (Nhà xuất bản thế giới, 1994), khoa học “là một thiết chế xã hội”. [17] Khoa học trong trường hợp này được xem như một hệ thống các giá trị, các quy tắc tạo nên khuôn mẫu xã hội biểu hiện sự thống nhất được xã hội thừa nhận.
Nó đã thâm nhập vào mọi lĩnh vực hoạt động xã hội và thực hiện những chức năng của một thiết chế xã hội như định ra một khuôn mẫu hành vi lấy tính khoa học làm thước đo; Xây dựng luận cứ cho các quyết định sản xuất, kinh doanh, tổ chức xã hội; Khoa học ngày càng trở thành một phương tiện góp phần rất quan trọng làm biến đổi tận gốc rễ mọi mặt của đời sống xã hội. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo từ điển Từ và Ngữ Việt Nam (Nhà xuất bản Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2005), khoa học “là hệ thống các tri thức của người ta về tự nhiên, về xã hội, về tư duy, tích lũy trong quá trình lịch sử, khiến người ta khám phá được những quy luật khách quan của các hiện tượng và giải thích được các hiện tượng đó”. Tóm lại qua các từ điển được tra cứu, chúng tôi nhận thấy về cơ bản có 4 định nghĩa về khoa học dựa trên 4 cách tiếp cận sau: Khoa học là một hệ thống tri thức Khoa học là một hoạt động sản xuất tri thức Khoa học là một hình thái ý thức xã hội Khoa học là một thiết chế xã hội. Trong khuôn khổ của luận văn này, khoa học được hiểu là: hệ thống tri thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội, tư duy.
Đây cũng là khái niệm được sử dụng rộng rãi và được UNESSCO sử dụng trong các văn bản chính thức của mình. Khoa học trong trường hợp này như một hệ thống tĩnh tại các tri thức, xem khoa học như một sản phẩm trí tuệ được tích lũy từ trong hoạt động tìm tòi, sáng tạo của nhân loại. Tuy nhiên, trong khuôn khổ luận văn này chúng ta cũng cần phân biệt hệ thống tri thức khoa học theo cách hiểu này với hệ thống tri thức kinh nghiệm. Hệ thống tri thức kinh nghiệm là những hiểu biết được tích lũy qua hoạt động sống hàng ngày trong mối quan hệ giữa con người với con người và giữa con người với thiên nhiên.
Quá trình này giúp con người hiểu biết về sự vật, về cách quản lý thiên nhiên và hình thành mối quan hệ giữa những con người trong xã hội. Tri thức kinh nghiệm được con người không ngừng sử dụng và phát triển trong hoạt động thực tế. Tuy nhiên tri thức kinh nghiệm chưa thực sự đi sâu vào bản chất, chưa thấy được hết các thuộc tính của sự vật và mối quan hệ bên trong giữa sự vật và con người. Còn tri thức khoa học ở đây là những hiểu biết được tích lũy một cách có hệ thống nhờ hoạt động nghiên cứu khoa học, các hoạt động này có mục tiêu nhất định và sử dụng phương pháp khoa học.
Không giống 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com như tri thức kinh nghiệm, tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập được qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra trong khuôn khổ các ngành và bộ môn khoa học như triết học, sử học,…Có thấy rõ sự khác biệt qua ví dụ: Khi thấy trời oi bức, mọi người đều biết là trời sắp mưa -> Đó là hiểu biết kinh nghiệm, do quan sát nhiều lần từ thực tế mà rút ra kết luận như vậy, chứ không giải thích được vì sao? Nhưng trong khoa học, không dừng lại ở đây mà người ta đi lý giải các hiện tượng có liên quan bằng các luận cứ khoa học, chẳng hạn: Trời oi bức có nghĩa là độ ẩm không khí đã tăng đến một giới hạn nào đó. Điều này cho phép rút ra kết luận khoa học: sự tăng độ ẩm không khí đến một giới hạn nào đó là dấu hiệu cho biết trời sắp mưa đó là những hiểu biết khoa học. Tóm lại, tri thức khoa học có được là nhờ vào hoạt động nghiên cứu, tìm tòi, sáng tạo của con người, còn tri thức kinh nghiệm có được là vào sự quan sát từ các sự vật, hiện tượng lặp đi lặp lại xung quanh con người. Vì vậy, tri thức kinh nghiệm chỉ phát triển đến một hiểu biết giới hạn nhất định, nhưng tri thức kinh nghiệm là cơ sở cho sự hình thành tri thức khoa học.
Nghiên cứu khoa học (NCKH) Để hiểu đúng về khái niệm “nghiên cứu khoa học”, trước hết chúng ta cần hiểu “nghiên cứu” là gì. Theo từ điển Từ và Ngữ Việt Nam, NXB Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, (2005), nghiên cứu “là đi sâu vào một vấn đề để tìm hiểu bản chất vấn đề đó hoặc để tìm cách giải quyết những điều mà vấn đề đó đề ra”. Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: Nghiên cứu thường được mô tả “là một quy trình tìm hiểu tích cực, cần cù và có hệ thống nhằm khám phá, phiên giải và xem xét các sự kiện. Sự điều tra tri thức này tạo ra sự hiểu biết tốt hơn về các sự kiện, hành vi hoặc giả thuyết và tạo ra các ứng dụng thực tế thông qua các định luật và giả thuyết.
Thuật ngữ nghiên cứu cũng được sử dụng để mô tả việc thu thập thông tin về các vấn đề chuyên môn và nó thường liên quan đến khoa học và các phương pháp khoa học”. Với cách hiểu này, có thể thấy rằng 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiên cứu được hiểu là một quá trình đi sâu tìm hiểu nhằm khám phá bản chất các sự kiện. Nghiên cứu còn được hiểu là quá trình điều tra có thông số và mục tiêu rõ ràng: khám phá hay sáng tạo nên tri thức, xây dựng học thuyết; kiểm tra, xác minh, thẩm định hay bác bỏ một tri thức khoa học hay học thuyết. Từ các cách hiểu trên về nghiên cứu, khái niệm nghiên cứu khoa học cũng được hiểu theo nhiều cách khác nhau: Theo luật Khoa học và công nghệ (2000), nghiên cứu khoa học “là hoạt động phát hiện, tìm hiểu các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo các giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn.
Nghiên cứu khoa học bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng”.1] Theo Vũ Cao Đàm: nghiên cứu khoa học “là một hoạt động xã hội, hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết: hoặc là phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để cải tạo thế giới”. Về mặt thao tác, nghiên cứu khoa học là quá trình hình thành và chứng minh luận điểm khoa học về một sự vật hoặc hiện tượng cần khám phá”. Nghiên cứu khoa học theo quan điểm của Dương Thiệu Tống: là một hoạt động tìm hiểu có tính hệ thống đạt đến sự hiểu biết được kiểm chứng. Nó là một hoạt động nỗ lực có chủ đích, có tổ chức nhằm thu thập những thông tin, xem xét kỹ, phân tích xếp đặt các các dữ kiện lại với nhau rồi rồi đánh giá các thông tin ấy bằng con đường qui nạp và diễn dịch.
Nghiên cứu khoa học còn được hiểu là sự tìm tòi, khám phá bản chất các sự vật (tự nhiên, xã hội, con người), nhằm thỏa mãn nhu cầu nhận thức, đồng thời sáng tạo các giải pháp tác động trở lại sự vật, biến đổi sự vật theo mục đích sử dụng. Nghiên cứu khoa học cũng có thể được hiểu là một hoạt động xã hội, với chức năng tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết; hoặc là phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để cải tạo thế giới. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tóm lại, có nhiều cách hiểu khác nhau về nghiên cứu khoa học, tuy nhiên trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi hiểu nghiên cứu khoa học là một hoạt động tìm kiếm, xem xét, điều tra hoặc thử nghiệm. Dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức,…đạt được từ các thí nghiệm nghiên cứu khoa học để phát hiện ra cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên và xã hội, và để sáng tạo phương pháp và phương tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn nhằm ứng dụng vào thực tiễn phục vụ mục đích của con người.
Với cách hiểu trên về nghiên cứu khoa học, có thể thấy nghiên cứu khoa học là một loại hoạt động đặc biệt. Nó đặc biệt ở chỗ: công việc tìm kiếm những điều chưa biết và người nghiên cứu hoàn toàn không thể hình dung được, hoặc không thể hình dung thật chính xác kết quả dự kiến.