Luận văn thạc sĩ xây dựng và đánh giá hệ thống chủng giống cho nghiên cứu phát triển vắc xin sốt xuất huyết dengue

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hệ thống chủng giống phục vụ phát triển vắc xin sốt xuất huyết dengue, góp phần nâng cao hiệu quả phòng bệnh.

• Tác giả: Hoàng Anh Đức
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Tuấn Đạt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Vi sinh vật học
• Đề tài: Hệ thống chủng giống vắc xin sốt xuất huyết dengue
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm dịch tễ học về bệnh sốt xuất huyết dengue
• 1.2. Tình hình mắc sốt xuất huyết dengue trên thế giới
• 1.3. Tình hình mắc sốt xuất huyết dengue tại Việt Nam
• 1.4. Virút dengue – tác nhân gây bệnh
• 1.4.1. Đặc điểm phân loại
• 1.4.2. Cấu trúc phân tử và thành phần chức năng
• 1.4.3. Quá trình lắp ráp và trưởng thành của virút
• 1.4.4. Sự sao chép ARN virút
• 1.5. Nguồn bệnh và đường lây truyền bệnh sốt dengue
• 1.5.1. Vector truyền bệnh
• 1.5.2. Sự lây truyền của virút dengue
• 1.6. Các biện pháp phòng ngừa dịch bệnh
• 1.7. Cơ chế bệnh sinh
• 1.7.1. Các yếu tố nguy cơ dẫn đến sốt xuất huyết dengue
• 1.7.2. Miễn dịch đối với nhiễm virút dengue
• 1.8. Vắcxin phòng chống dengue
• 1.8.1. Vắcxin sống giảm độc lực
• 1.8.2. Vắcxin bất hoạt toàn virút
• 1.8.3. Vắcxin tiểu đơn vị tái tổ hợp
• 1.8.4. Vắcxin nuleic và vector sống
• 1.8.5. Tình hình nghiên cứu và phát triển vắcxin dengue trên thế giới
• 1.8.6. Nghiên cứu vắcxin dengue tại Việt Nam
• 1.8.7. Các triển vọng vắcxin dengue trong tương lai
• 1.9. Đặc điểm chủng dengue do viện sức khỏe Hoa Kỳ nghiên cứu và phát triển
• 1.9.1. Đặc điểm chủng tái tổ hợp DEN4
• 1.9.2. Đặc điểm chủng tái tổ hợp DEN1
• 1.9.3. Đặc điểm chủng tái tổ hợp DEN2
• 1.9.4. Đặc điểm chủng tái tổ hợp DEN3
• 1.10. Xây dựng ngân hàng chủng gốc giống cho vắcxin dengue tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Tế bào Vero
• 2.2. Các chủng virút dengue tái tổ hợp
• 2.3. Môi trường nuôi cấy và các dung dịch trong nghiên cứu
• 2.4. Các hóa chất và sinh phẩm
• 2.5. Dụng cụ và trang thiết bị
• 2.6. Phương pháp
• 2.6.1. Phương pháp cấy chuyển tế bào Vero từ điều kiện bảo quản và nhân số lượng tế bào Vero trên chai nuôi một lớp
• 2.6.2. Phương pháp gây nhiễm và nuôi cấy virút dengue trên tế bào
• 2.6.3. Phương pháp thu hoạch virút dengue sau gây nhiễm
• 2.6.4. Phương pháp chuẩn độ virút dengue bằng tạo đám hoại tử
• 2.6.5. Phương pháp nhuộm miễn dịch đám hoại tử
• 2.6.6. Phương pháp thử vô khuẩn
• 2.6.7. Phương pháp xác định trình tự genome virút dengue
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Xây dựng quy trình gây nhiễm và nuôi cấy các chủng dengue trên chai nuôi cấy một lớp
• 3.1.1. Liều gây nhiễm virút dengue trên tế bào Vero
• 3.1.2. Nhiệt độ và môi trường nuôi cấy virút
• 3.1.3. Quy trình sản xuất các chủng virút dengue gốc giống
• 3.2. Sản xuất các chủng virút gốc giống
• 3.2.1. Gây nhiễm chủng virút dengue trên tế bào Vero
• 3.2.2. Thu hoạch chủng virút dengue trên tế bào Vero
• 3.2.3. Đánh giá chất lượng các chủng gốc giống
• 3.2.3.1. Đánh giá hiệu giá virút
• 3.2.3.2. Đánh giá bộ gen của các chủng gốc giống virút dengue
• 3.2.3.3. Đánh giá tính ổn định hiệu giá virút qua các đời nuôi cấy
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống chủng giống vắc xin sốt xuất huyết dengue

Hệ thống chủng giống vắc xin sốt xuất huyết dengue đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển và sản xuất vắc xin hiệu quả. Vắc xin này nhằm mục đích bảo vệ cộng đồng khỏi bệnh sốt xuất huyết, một căn bệnh nguy hiểm do virút dengue gây ra. Việc xây dựng hệ thống chủng giống không chỉ giúp kiểm soát dịch bệnh mà còn tạo ra những sản phẩm vắc xin an toàn và hiệu quả cho người dân.

1.1. Đặc điểm của virút dengue và các chủng giống

Virút dengue có bốn týp huyết thanh khác nhau: DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Mỗi týp có đặc điểm di truyền riêng, ảnh hưởng đến khả năng gây bệnh và đáp ứng miễn dịch. Việc nghiên cứu và phân loại các chủng giống này là cần thiết để phát triển vắc xin hiệu quả.

1.2. Tình hình dịch bệnh sốt xuất huyết dengue tại Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi dịch sốt xuất huyết dengue. Hằng năm, hàng triệu người có nguy cơ mắc bệnh, và chi phí cho việc nghiên cứu, kiểm soát dịch bệnh là rất lớn. Việc phát triển vắc xin là một giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động của dịch bệnh.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu vắc xin sốt xuất huyết dengue

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong nghiên cứu vắc xin sốt xuất huyết dengue, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Các vấn đề như tính an toàn, hiệu quả và khả năng bảo vệ lâu dài của vắc xin vẫn đang được nghiên cứu. Ngoài ra, việc sản xuất vắc xin với chi phí hợp lý cũng là một thách thức lớn.

2.1. Các vấn đề về an toàn và hiệu quả của vắc xin

Một trong những thách thức lớn nhất trong phát triển vắc xin là đảm bảo tính an toàn và hiệu quả. Các nghiên cứu cho thấy một số vắc xin có thể gây ra phản ứng phụ nghiêm trọng, do đó cần phải có các thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt để đánh giá.

2.2. Chi phí sản xuất vắc xin và khả năng tiếp cận

Chi phí sản xuất vắc xin là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của người dân. Việc phát triển công nghệ sản xuất vắc xin hiệu quả và tiết kiệm chi phí là cần thiết để đảm bảo rằng vắc xin có thể được cung cấp cho tất cả mọi người.

III. Phương pháp nghiên cứu và phát triển vắc xin sốt xuất huyết dengue

Nghiên cứu và phát triển vắc xin sốt xuất huyết dengue bao gồm nhiều phương pháp khác nhau, từ việc xây dựng ngân hàng chủng giống đến thử nghiệm lâm sàng. Các phương pháp này cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính hiệu quả và an toàn của vắc xin.

3.1. Xây dựng ngân hàng chủng giống virút dengue

Ngân hàng chủng giống virút dengue là cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc nghiên cứu và phát triển vắc xin. Việc xây dựng ngân hàng này giúp các nhà nghiên cứu có thể dễ dàng truy cập và sử dụng các chủng virút khác nhau trong quá trình phát triển vắc xin.

3.2. Thử nghiệm lâm sàng và đánh giá hiệu quả

Thử nghiệm lâm sàng là bước quan trọng trong quá trình phát triển vắc xin. Các thử nghiệm này giúp đánh giá tính an toàn và hiệu quả của vắc xin trước khi được đưa vào sử dụng rộng rãi.

IV. Ứng dụng thực tiễn của vắc xin sốt xuất huyết dengue

Vắc xin sốt xuất huyết dengue có thể mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng, từ việc giảm thiểu số ca mắc bệnh đến giảm chi phí điều trị. Việc tiêm vắc xin sẽ giúp tạo ra miễn dịch cộng đồng, từ đó ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh.

4.1. Lợi ích của việc tiêm vắc xin cho trẻ em

Trẻ em là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước bệnh sốt xuất huyết dengue. Việc tiêm vắc xin cho trẻ em không chỉ bảo vệ sức khỏe của các em mà còn giúp giảm thiểu gánh nặng cho hệ thống y tế.

4.2. Tác động kinh tế của vắc xin sốt xuất huyết dengue

Việc phát triển và sử dụng vắc xin sốt xuất huyết dengue có thể giúp giảm chi phí điều trị và chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân. Điều này không chỉ có lợi cho cá nhân mà còn cho toàn xã hội.

V. Kết luận và tương lai của hệ thống chủng giống vắc xin sốt xuất huyết dengue

Hệ thống chủng giống vắc xin sốt xuất huyết dengue đang được nghiên cứu và phát triển với nhiều triển vọng. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển vắc xin sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu tác động của dịch bệnh trong tương lai.

5.1. Triển vọng phát triển vắc xin trong tương lai

Với sự tiến bộ của công nghệ sinh học, việc phát triển vắc xin sốt xuất huyết dengue hứa hẹn sẽ đạt được nhiều thành công trong tương lai. Các nghiên cứu hiện tại đang mở ra nhiều cơ hội mới cho việc sản xuất vắc xin an toàn và hiệu quả.

5.2. Tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong nghiên cứu vắc xin

Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và phát triển vắc xin là rất quan trọng. Việc chia sẻ kiến thức và tài nguyên giữa các quốc gia sẽ giúp tăng cường khả năng phát triển vắc xin và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sốt xuất huyết dengue (SXHD) là bệnh truyền nhiễm do virút dengue gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus, phổ biến tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG), mỗi năm có khoảng 50-100 triệu ca mắc trên toàn cầu, với 2,5 tỷ người có nguy cơ nhiễm bệnh. Tại Việt Nam, dịch bệnh diễn biến phức tạp, với hàng triệu người có nguy cơ mắc và hàng năm ghi nhận hàng trăm nghìn ca mắc SXHD, đặc biệt là trẻ em từ 5-9 tuổi. Năm 2010, Việt Nam ghi nhận 128.710 trường hợp mắc, với sự lưu hành đồng thời của cả 4 týp huyết thanh virút dengue (DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4).

Việc kiểm soát dịch bệnh hiện nay chủ yếu dựa vào khống chế vector truyền bệnh và nâng cao ý thức cộng đồng, tuy nhiên các biện pháp này còn nhiều hạn chế về hiệu quả và chi phí. Tiêm vắcxin phòng bệnh được xem là giải pháp triệt để và bền vững nhất. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng và đánh giá hệ thống chủng giống virút dengue tái tổ hợp làm nguyên liệu phát triển vắcxin phòng SXHD tại Việt Nam, trong giai đoạn từ năm 2013 đến 2014, nhằm góp phần chủ động trong phòng chống dịch bệnh, giảm thiểu gánh nặng y tế và kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Dịch tễ học virút dengue: Phân tích đặc điểm dịch tễ, sự lưu hành và phân bố của 4 týp huyết thanh virút dengue trên thế giới và tại Việt Nam.
• Cấu trúc và cơ chế sinh học của virút dengue: Nghiên cứu cấu trúc phân tử, quá trình lắp ráp, trưởng thành và sao chép ARN của virút, tập trung vào các protein cấu trúc (E, prM/M) và không cấu trúc (NS1, NS3, NS5).
• Cơ chế miễn dịch và bệnh sinh: Giải thích cơ chế miễn dịch tăng cường bệnh (ADE), vai trò của kháng thể trung hòa và miễn dịch tế bào trong bảo vệ và phát sinh bệnh nặng.
• Phát triển vắcxin dengue: Các loại vắcxin dự tuyển (sống giảm độc lực, bất hoạt, tiểu đơn vị, ADN và vector sống), tiêu chí an toàn và hiệu quả, cũng như các chủng dengue tái tổ hợp được phát triển bởi Viện NIH Hoa Kỳ.

Các khái niệm chính bao gồm: Multiple of Infection (MOI), hiệu giá virút (PFU/ml), đột biến mất đoạn vùng 3’ UTR, và kháng thể trung hòa.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 6 chủng virút dengue tái tổ hợp (rDEN1∆30, rDEN2/4∆30(ME), rDEN3∆30/31, rDEN3-3’D4∆30, rDEN4∆30, rDEN4∆30-200,201) được chuyển giao từ Viện NIH, Hoa Kỳ.
• Phương pháp phân tích:
  • Nuôi cấy virút trên dòng tế bào Vero đời 137 trong môi trường MEM có và không có huyết thanh.
  • Gây nhiễm virút trên tế bào Vero với các liều MOI khác nhau để xác định liều gây nhiễm tối ưu.
  • Thu hoạch virút và chuẩn độ hiệu giá bằng phương pháp tạo đám hoại tử (plaque assay).
  • Đánh giá tính ổn định hiệu giá virút qua các đời nuôi cấy.
  • Xác định trình tự genome virút để đánh giá tính ổn định di truyền.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện trong năm 2013-2014, bao gồm các bước xây dựng quy trình nuôi cấy, sản xuất chủng gốc giống, đánh giá chất lượng và ổn định chủng.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 6 chủng virút dengue tái tổ hợp, được lựa chọn dựa trên hồ sơ an toàn và hiệu quả đã được chứng minh trong các thử nghiệm lâm sàng trước đó.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xây dựng quy trình nuôi cấy virút dengue trên tế bào Vero:

   • Liều gây nhiễm tối ưu được xác định là MOI khoảng 0,01-0,1, cho hiệu giá virút thu hoạch đạt từ 10^6 đến 10^7 PFU/ml.
   • Nhiệt độ nuôi cấy 37°C và môi trường MEM 2% FBS + 1% Methylcellulose cho kết quả hiệu giá virút cao nhất, tăng 20-30% so với môi trường có 10% FBS.

2. Sản xuất và thu hoạch các chủng virút gốc giống:

   • 6 chủng dengue tái tổ hợp được nhân nuôi thành công với hiệu giá trung bình 10^6.5 PFU/ml.
   • Tỷ lệ thu hoạch virút đạt khoảng 85-90% so với lượng virút trong tế bào, đảm bảo hiệu quả sản xuất.

3. Đánh giá tính ổn định hiệu giá và di truyền:

   • Hiệu giá virút qua 10 đời nuôi cấy không giảm quá 0,5 log PFU/ml, chứng tỏ tính ổn định cao.
   • Phân tích trình tự genome cho thấy không phát hiện đột biến mới so với chủng gốc, đảm bảo tính ổn định di truyền của hệ thống chủng.

4. So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

   • Kết quả tương đồng với các báo cáo của Viện NIH và các tổ chức quốc tế về hiệu giá và tính ổn định của chủng dengue tái tổ hợp.
   • Việc sử dụng công nghệ đột biến mất đoạn vùng 3’ UTR giúp giảm độc lực và tăng tính ổn định của chủng, phù hợp với yêu cầu sản xuất vắcxin sống giảm độc lực.

Thảo luận kết quả

Việc xây dựng thành công quy trình nuôi cấy và sản xuất chủng gốc giống virút dengue tái tổ hợp tại Việt Nam là bước tiến quan trọng trong phát triển vắcxin phòng SXHD. Hiệu giá virút cao và ổn định qua các đời nuôi cấy đảm bảo nguồn nguyên liệu chất lượng cho sản xuất vắcxin quy mô lớn. Tính ổn định di truyền của chủng giúp giảm thiểu nguy cơ biến đổi độc lực, tăng tính an toàn khi sử dụng vắcxin.

So với các nghiên cứu quốc tế, kết quả nghiên cứu phù hợp với các tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật hiện đại, đồng thời phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước. Việc áp dụng công nghệ DNA tái tổ hợp và đột biến mất đoạn vùng 3’ UTR là chiến lược hiệu quả để tạo ra các chủng virút sống giảm độc lực có tính ổn định cao.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hiệu giá virút theo các đời nuôi cấy và bảng so sánh trình tự genome chủng gốc với chủng thu hoạch, giúp minh chứng rõ ràng tính ổn định và chất lượng chủng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tiếp tục tối ưu hóa quy trình nuôi cấy và thu hoạch virút nhằm nâng cao hiệu suất sản xuất, giảm chi phí và thời gian sản xuất, hướng tới quy mô công nghiệp trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Phòng nghiên cứu và phát triển của Công ty VABIOTECH.

2. Xây dựng ngân hàng chủng gốc giống virút dengue chuẩn quốc tế, đảm bảo tính ổn định di truyền và hiệu giá virút, phục vụ lâu dài cho sản xuất vắcxin. Thời gian hoàn thành dự kiến trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ phận kiểm soát chất lượng và lưu trữ chủng.

3. Đẩy mạnh nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng vắcxin dengue tứ liên dựa trên hệ thống chủng gốc giống đã xây dựng, nhằm đánh giá tính an toàn và hiệu quả miễn dịch tại Việt Nam trong vòng 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: Viện nghiên cứu y sinh và các bệnh truyền nhiễm phối hợp với các bệnh viện.

4. Phát triển chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ sản xuất vắcxin dengue cho các đơn vị sản xuất trong nước, nâng cao năng lực sản xuất và chủ động nguồn vắcxin phòng chống dịch. Thời gian thực hiện 2 năm. Chủ thể thực hiện: Công ty VABIOTECH phối hợp Bộ Y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Vi sinh vật học, Y học nhiệt đới: Nắm bắt kiến thức chuyên sâu về virút dengue, công nghệ tái tổ hợp và phát triển vắcxin sống giảm độc lực.

2. Các đơn vị sản xuất vắcxin và sinh phẩm y tế: Áp dụng quy trình nuôi cấy và xây dựng hệ thống chủng gốc giống virút dengue để phát triển sản phẩm vắcxin dengue trong nước.

3. Cơ quan quản lý y tế và chính sách công: Tham khảo dữ liệu dịch tễ học, cơ chế bệnh sinh và các giải pháp phòng chống SXHD để xây dựng chính sách y tế phù hợp.

4. Các tổ chức quốc tế và đối tác hợp tác nghiên cứu: Tăng cường hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển vắcxin dengue tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần xây dựng hệ thống chủng gốc giống virút dengue?
   Hệ thống chủng gốc giống là nền tảng để sản xuất vắcxin ổn định, đảm bảo tính đồng nhất, an toàn và hiệu quả của vắcxin. Chủng gốc có tính ổn định di truyền cao giúp giảm nguy cơ biến đổi độc lực trong quá trình sản xuất.

2. Công nghệ tái tổ hợp và đột biến mất đoạn vùng 3’ UTR có ưu điểm gì?
   Công nghệ này giúp tạo ra các chủng virút sống giảm độc lực bền vững, giảm nguy cơ tái độc và biến đổi gen, đồng thời duy trì khả năng sinh miễn dịch cao, phù hợp cho phát triển vắcxin sống giảm độc

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Đặc điểm dịch tễ học về bệnh sốt xuất huyết dengue 1.1 Tình hình mắc sốt xuất huyết dengue trên thế giới Những báo cáo đầu tiên về một căn bệnh với các triệu chứng được mô tả tương tự bệnh sốt dengue/sốt xuất huyết dengue (SD/SXHD) đã được thông báo vào năm 1779 tại Batavia (Jakacta- Indonesia) và Cairo (Ai cập). Từ đó, các vụ dịch tương tự đã xuất hiện trở lại tại các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới. Tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết (SXH) chưa được biết cho đến tháng 5 năm 1945 khi Alber Sabin phân lập được virút dengue (DEN) lần đầu tiên từ những người lính [7]. Sau đó nhiều chủng virút dengue được phân lập từ các vùng khác nhau trên thế giới và tính kháng nguyên đều được định dạng vào một trong 4 týp huyết thanh DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4 [4,17,37].

Nước có nguy cơ mắc bệnh Hình 1. Các nước/khu vực có nguy cơ lây nhiễm virút dengue năm 2008. [46] Dengue là bệnh do muỗi lan truyền nhanh nhất thế giới. Trong vòng 50 năm trở lại đây, các ca nhiễm bệnh đã tăng 30 lần cùng với sự mở rộng địa lý đến các 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nước mới và từ vùng nông thôn đến thành thị [46].

Đến nay, dịch đã xuất hiện tại trên 100 quốc gia ở Đông Nam Á, Tây Thái Bình Dương, khu vực Trung Đông, Châu Phi, và Châu Mỹ (Hình 1). Tổ chức Y tế thế giới (TCYTTG) ước tính có 2.5 tỉ người trên thế giới hiện đang sống trong vùng lưu hành dịch. Mỗi năm có khoảng 50 đến 100 triệu người mắc bệnh, 500.000 trường hợp SXHD cần nhập viện (Hình 2) , phần lớn trong số đó là trẻ em với tỉ lệ tử vong chung vào khoảng 2,5% [46]. Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Dịch lan sang các vùng mới và tăng lên ở các vùng đã bị ảnh hưởng trước đó.333 trường hợp nhiễm dengue đã được báo cáo tại Campuchia, Malaysia, Philippines và Việt Nam - 4 nước trong khu vực Tây Thái Bình Dương với tỉ lệ nhiễm và tử vong cao nhất (theo báo cáo chính thức số tử vong ở cả 4 nước là 4. Về mặt lịch sử, SD hay xảy ra giữa vùng đô thị và vùng ven đô nơi có mật độ dân cư cao dễ lây truyền bệnh. Tuy nhiên, các bằng chứng từ các dịch bùng phát gần đây như Campuchia năm 2007 cho thấy bệnh đang dần xuất hiện cả các khu vực nông thôn [44, 46]. Năm 2003, 8 nước – Bangladesh, Ấn độ, Indonesia, Maldives, Myanmar, Srilanka, Thailand và Timor-Leste đã báo cáo về dịch SD/SXHD [46].

Mức độ nghiêm trọng của SD/SXHD có thể thấy tại một số quốc gia qua các báo cáo năm 2007: - Indonesia có 150 000 trường hợp mắc bệnh, tỉ lệ tử vong khoảng 1%. - Myanmar từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2007 có 9578 trường hợp, tỉ lệ tử vong hơn 1%. - Tại Thái Lan, SD xuất hiện ở cả 4 vùng miền trên cả nước, từ tháng 1 đến tháng 11 có 58 836 trường hợp mắc bệnh, tỉ lệ tử vong dưới 0. Dịch SD/SXHD cũng đã lây truyền khắp các quốc đảo Thái Bình Dương.

Từ năm 2001 đến 2008, các quốc đảo Thái Bình Dương bị ảnh hưởng mạnh nhất là French Polynesia (35 869 trường hợp), New Caledonia (6 836 trường hợp), Cook Islands (3 735 trường hợp), American Samoa (1.816 trường hợp) và Liên bang 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tổng số người chết được báo cáo chính thức ở 6 đảo này là 34 [46]. bệnhVABIOTECH Số nước mắc Số ca mắc Hình 2. Số ca nhiễm sốt dengue và sốt xuất huyết dengue trung bình hằng năm được Tổ chức y tế thế giới báo cáo, và số nước có ca bệnh được báo cáo, 1955-2007.

[46] Tại châu Mỹ dịch lưu hành chủ yếu tại Caribean và các quốc gia Trung và Nam Mỹ. Việc gián đoạn lan truyền SD tại các nước châu Mỹ là nhờ các chiến dịch diệt trừ muỗi Aedes aegypti tại khu vực châu Mỹ trong suốt những năm 1960 và 1970. Tuy nhiên, các biện pháp khống chế và giám sát vector đã không được duy trì và xảy ra hiện tượng muỗi tái xâm nhập, đi kèm các dịch bùng phát tại khu vực này. SD do vậy đã lan ra với chu kỳ dịch xuất hiện 3-5 năm một lần.

Dịch lớn nhất xuất hiện vào năm 2002 với trên 1 triệu trường hợp được báo cáo. Từ 2001 đến 2007 hơn 30 nước châu Mỹ đã thông báo 4.731 trường hợp bị mắc SD/SXHD. Cả 4 týp huyết thanh của virút dengue (DEN-1, DEN-2, DEN- 3, DEN-4) đều lưu hành trong khu vực. Trong đó các nước phía nam như 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Argentina, Brasil, Chile, Paraguay và Uruguay có 2.601 trường hợp, chiếm 64,6% khu vực Châu Mỹ.

Các nước Bolivia, Ecuado, Peru và Venezuela báo cáo 819.460 trường hợp (19%). Các nước Trung Mỹ và Mexico có 545.049 trường hợp (12,5%), còn các nước Caribean thông báo 168.819 trường hợp (3,9%) [46]. Mặc dù SD có xuất hiện tại khu vực châu Phi, nhưng các dữ liệu giám sát chưa đầy đủ. Có các bằng chứng cho thấy dịch SD đang tăng về quy mô và tần số.

Tuy nhiên, hiện SD chưa được báo cáo chính thức với TCYTTG từ các nước trong khu vực này. Biểu hiện bệnh giống nhiễm dengue đã được ghi chép tại châu Phi dù không có sự xác nhận của phòng thí nghiệm và có thể do nhiễm virút dengue hoặc các virút như chikungunya gây ra các hội chứng tương tự [46].2 Tình hình mắc sốt xuất huyết dengue tại Việt Nam Tại Việt Nam, những ca SD cổ điển ở miền Bắc và miền Trung đã được Gaide báo cáo vào năm 1913 và một số vụ dịch ở miền Nam xảy ra được Boyle báo cáo năm 1927. Trong những năm 60, dịch SXH lớn tại miền Nam với 60 trường hợp tử vong. Các vụ dịch xảy ra theo khu vực hay toàn lãnh thổ với khoảng cách 4-5 năm một lần.

Đặc biệt năm 1998 dịch đã bùng nổ với quy mô lớn tới 57/61 tỉnh trong cả nước có xuất hiện dịch với 324.866 ca mắc và 384 trường hợp tử vong, căn nguyên của vụ dịch đó được xác định là virut dengue týp huyết thanh 3 [1,2]. Trong thời gian gần đây dịch xảy ra hằng năm ở hầu hết các tỉnh trong cả nước và không còn tuân theo quy luật 4-5 năm xảy ra một chu kỳ dịch. Theo thống kê của TCYTTG, từ 1963 đến 1988, ở Việt Nam số bệnh nhân mắc SXHD là 1 111734 và số tử vong là 10 415, đây là số bệnh nhân lớn nhất so với các nước ở Ðông Nam Á và Tây Thái Bình Dương. Ở 19 tỉnh phía Nam, từ 1985 đến 1996 đã có 490 541 bệnh nhân mắc SXHD và chết 3 421 trẻ [1].

Từ 1985 đến 1996, dịch SXHD đã luân phiên xảy ra ở các tỉnh thành phía Nam và phát thành dịch lớn từ tháng 6 đến tháng 11 hàng năm, đỉnh cao của dịch là các tháng 7-8-9 và có liên quan tới mùa mưa, là mùa sinh sản của muỗi Aedes aegypti. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bệnh nhân mắc SXHD phần lớn là trẻ em, lứa tuổi mắc nhiều nhất là 5-9 tuổi và không liên qua đến giới tính [1,2]. Virút DEN-1 gây dịch ở các tỉnh phía Nam được phát hiện có 3 loại: loại virion chỉ mang kháng nguyên không thuộc thành phần cấu trúc, loại thứ 2 chỉ mang kháng nguyên thuộc thành phần cấu trúc và loại virion hoàn chỉnh [1]. Virút DEN-2 gây dịch ở Việt Nam năm 1987 có cấu trúc gien được xác định gần giống các chủng DEN-2 gây dịch ở vùng Trung Mỹ.

Ðiều tra huyết thanh người bình thường ở 9 tỉnh phía Nam cho thấy virút dengue đã hoạt động mạnh ở tất cả các vùng điều tra. Phần lớn người dân đã bị nhiễm các virút này, tỷ lệ huyết thanh dương tính với dengue thay đổi tùy theo vùng và nhiễm dengue thể ẩn đã xảy ra trên tất cả các vùng điều tra. Trong khoảng 10 năm trở lại đây (2002 – 2011) tình hình dịch sốt dengue diễn biễn khá phức tạp với xu hướng tăng dần (Hình 3). Trong năm 2010 số ca nhiễm lên cao nhất là 128 710 trường hợp.

Các thống kê trong 10 năm trở lại đây cho thấy có lưu hành cả 4 chủng dengue tại Việt Nam [3]. Tình hình dịch sốt dengue tại Việt Nam 2002 – 2011 [3]. Là một trong những nước lưu hành vùng dịch lớn nhất trên thế giới, hàng triệu người Việt Nam đều có nguy cơ mắc bệnh này, hàng năm Việt Nam đã phải chi rất 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhiều tiền cho việc nghiên cứu, kiểm soát và phòng chống dịch sốt dengue. Bên cạnh việc tăng cường ý thức giáo dục cộng đồng, việc khống chế vector truyền bệnh là muỗi bằng các biện pháp phun hóa chất, diệt ổ bọ gậy vẫn còn nhiều hạn chế [6].2 Virút dengue – tác nhân gây bệnh 1.1 Đặc điểm phân loại Virút dengue là một thành viên của nhóm Flavivirus, thuộc họ Flaviviridae bao gồm 70 loài virút gây nhiều bệnh khác nhau ở người và động vật như virút dengue gây bệnh SD/SXHD, virút viêm não Nhật bản, virút viêm não St.Louis, virút viêm não West Nile, virút sốt vàng …[7] Virút dengue có 4 týp huyết thanh gây bệnh cho người khác nhau về tính chất kháng nguyên (KN) là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Các týp huyết thanh khác biệt của virút dengue là do mỗi loại phản ứng khác nhau với các kháng thể trong huyết thanh người. Bốn loại virút dengue này giống nhau khoảng 65% bộ gen, tuy nhiên trong từng týp huyết thanh cụ thể, vẫn có sự khác biệt về di truyền. Nhiễm một trong bốn týp virút dengue đều gây ra bệnh và có một loạt các triệu chứng lâm sàng giống nhau. Hạt virút dengue hoàn chỉnh có hình cầu với đường kính khoảng 50 nm chứa nhiều bản sao của ba loại protein cấu trúc, một màng kép lấy từ vật chủ và một bản sao đơn của sợi dương có cấu trúc ARN.

Trong hạt virút, bộ gen ARN được bao bọc bởi các protein cấu trúc (Capsid - C, prM protein tiền màng, protein M và vỏ E), bên cạnh đó là bảy protein không cấu trúc (NS) [24, 46]. Các genotype khác nhau (các virút có quan hệ rất gần gũi về trình tự nucleotide) đã được nhận dạng trong từng týp huyết thanh, cho thấy sự biến đổi lớn của các týp huyết thanh dengue. Trong các dạng này, các genotype DEN-2 và DEN-3 “châu Á” thường đi kèm bệnh cảnh trầm trọng khi bị nhiễm thứ cấp [28, 29, 32]. 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Cấu trúc phân tử và thành phần chức năng Virút dengue chứa bộ gen sợi đơn ARN dương.

Bộ gen virút dengue chứa khoảng 10,600 nucleotides.