Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần kim loại cho học sinh giỏi tại Đại học Quốc ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tuyển chọn xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hóa học phần kim loại dùng bồi dưỡng học sinh giỏi, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Văn Mai
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Xuân Trường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Hệ thống bài tập hóa học bồi dưỡng học sinh giỏi
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI VÀ BÀI TẬP HÓA HỌC
• 1.1. Hoạt động nhận thức và tư duy sáng tạo của HS trong quá trình học tập
• 1.2. Lý luận trong công tác bồi dưỡng HSG
• 1.3. Lý luận về bài tập trong dạy học Hóa học ở trường THPT
• 1.4. Lý luận về sử dụng bài tập Hóa học trong dạy học ở trường THPT
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.6. Thực tế công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông
• 1.7. Vấn đề sử dụng bài tập hoá học trong việc giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TUYỂN CHỌN - XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHẦN KIM LOẠI CHO BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Nguyên tắc tuyển chọn và xây dựng bài tập hoá học
• 2.2. Nguyên tắc tuyển chọn hệ thống bài tập hóa học
• 2.3. Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập hóa học
• 2.4. Cơ sở xây dựng hệ thống bài tập
• 2.5. Tuyển chọn xây dựng hệ thống bài tập phần kim loại để bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT
• 2.6. Những vấn đề lý thuyết phần đại cương về kim loại. Các nhóm kim loại
• 2.7. Một số biện pháp sử dụng hệ thống bài tập hoá học phần kim loại trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT
• 2.8. Biện pháp phát hiện học sinh giỏi
• 2.9. Biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi
• 2.10. Hệ thống bài tập phần kim loại dùng cho bồi dưỡng học sinh giỏi
• 2.11. Hệ thống bài tập tự luận phần đại cương của kim loại
• 2.12. Bài tập về các kim loại nhóm IA, IIA và hợp chất
• 2.13. Bài tập về Nhôm, Sắt, Crom và các hợp chất của chúng
• 2.14. Bài tập về các kim loại Đồng, Bạc, Vàng và hợp chất của chúng
• 2.15. Bài tập về Kẽm, Thiếc, Chì và hợp chất của chúng
• 2.16. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Thử nghiệm sử dụng hệ thống bài tập phần kim loại bồi dưỡng HSG
• 3.3. Đánh giá sự hợp lí, tính khả dụng và hiệu quả của hệ thống bài tập lớp 12 phần kim loại sử dụng bồi dưỡng HSG
• 3.4. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Đánh giá được sự phù hợp các dạng câu hỏi và bài tập với trình độ tư duy của học sinh
• 3.6. Thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập cũng như những biện pháp đã trình bày trong nội dung luận văn, đánh giá được năng lực nhận thức hóa học từ đó phát hiện và bồi dưỡng HS có năng khiếu hóa học
• 3.7. Thông qua sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học, đánh giá được hiệu quả sử hệ thống bài tập hóa học dành cho HSG
• 3.8. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Phạm vi thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Đối tượng và cách thức tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.11. Kết quả thực nghiệm sư phạm. Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.12. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống bài tập hóa học bồi dưỡng học sinh giỏi

Hệ thống bài tập hóa học bồi dưỡng học sinh giỏi là một công cụ quan trọng trong việc nâng cao năng lực học tập của học sinh. Những bài tập này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Việc xây dựng một hệ thống bài tập hiệu quả sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia và khám phá kiến thức hóa học một cách sâu sắc.

1.1. Định nghĩa và vai trò của bài tập hóa học nâng cao

Bài tập hóa học nâng cao là những bài tập được thiết kế đặc biệt để thách thức và phát triển khả năng tư duy của học sinh. Chúng giúp học sinh không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.2. Lợi ích của việc bồi dưỡng học sinh giỏi qua bài tập hóa học

Việc bồi dưỡng học sinh giỏi thông qua bài tập hóa học giúp phát hiện và nuôi dưỡng những tài năng trong lĩnh vực khoa học tự nhiên. Học sinh sẽ có cơ hội rèn luyện kỹ năng phân tích, tổng hợp và sáng tạo.

II. Những thách thức trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học

Mặc dù việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Các giáo viên thường phải đối mặt với việc thiết kế bài tập phù hợp với trình độ và khả năng của học sinh. Ngoài ra, việc đánh giá hiệu quả của các bài tập cũng là một vấn đề cần được quan tâm.

2.1. Khó khăn trong việc thiết kế bài tập phù hợp

Thiết kế bài tập hóa học phù hợp với từng đối tượng học sinh là một thách thức lớn. Các giáo viên cần phải cân nhắc giữa độ khó và khả năng tiếp thu của học sinh.

2.2. Đánh giá hiệu quả của hệ thống bài tập

Đánh giá hiệu quả của hệ thống bài tập hóa học là một yếu tố quan trọng để cải thiện chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi. Cần có các tiêu chí rõ ràng để đo lường sự tiến bộ của học sinh.

III. Phương pháp xây dựng hệ thống bài tập hóa học hiệu quả

Để xây dựng một hệ thống bài tập hóa học hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc lựa chọn bài tập cần dựa trên các nguyên tắc nhất định để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi.

3.1. Nguyên tắc tuyển chọn bài tập hóa học

Nguyên tắc tuyển chọn bài tập hóa học bao gồm việc xác định mục tiêu học tập, phù hợp với chương trình giảng dạy và khả năng của học sinh. Bài tập cần có tính thực tiễn và liên quan đến các vấn đề hiện tại.

3.2. Các loại bài tập hóa học nên sử dụng

Các loại bài tập hóa học nên bao gồm bài tập tự luận, bài tập trắc nghiệm và bài tập thực hành. Mỗi loại bài tập có những ưu điểm riêng, giúp học sinh phát triển toàn diện.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hệ thống bài tập hóa học

Hệ thống bài tập hóa học không chỉ được áp dụng trong lớp học mà còn có thể được sử dụng trong các kỳ thi học sinh giỏi. Việc áp dụng bài tập vào thực tiễn giúp học sinh có cái nhìn rõ hơn về kiến thức hóa học và khả năng ứng dụng của nó.

4.1. Sử dụng bài tập trong các kỳ thi học sinh giỏi

Bài tập hóa học được sử dụng trong các kỳ thi học sinh giỏi giúp học sinh làm quen với định dạng câu hỏi và yêu cầu của kỳ thi. Điều này giúp học sinh tự tin hơn khi tham gia thi cử.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của hệ thống bài tập

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng hệ thống bài tập hóa học có tác động tích cực đến kết quả học tập của học sinh. Học sinh có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn và đạt kết quả cao hơn trong các kỳ thi.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hệ thống bài tập hóa học

Hệ thống bài tập hóa học bồi dưỡng học sinh giỏi là một công cụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc phát triển và cải tiến hệ thống này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát hiện những tài năng trong lĩnh vực hóa học.

5.1. Tương lai của việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học

Tương lai của việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học sẽ phụ thuộc vào sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy và thiết kế bài tập. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa giáo viên và học sinh để đạt được kết quả tốt nhất.

5.2. Đề xuất cải tiến hệ thống bài tập hóa học

Cần thường xuyên đánh giá và cải tiến hệ thống bài tập hóa học để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong thiết kế bài tập cũng là một hướng đi tiềm năng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN VĂN MAI \ TUYỂN CHỌN - XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN KIM LOẠI DÙNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HOÁ HỌC HÀ NỘI – 2012 -1- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN VĂN MAI TUYỂN CHỌN - XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN KIM LOẠI DÙNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HOÁ HỌC CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (BỘ MÔN HOÁ HỌC) Mã số: 60 14 10 Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Xuân Trường HÀ NỘI – 2012 -2- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Trang Lời cảm ơn . i Danh mục viết tắt . ii Danh mục các bảng . iii Mục lục . iv MỞ ĐẦU . 1 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI VÀ BÀI TẬP HÓA HỌC. Hoạt động nhận thức và tư duy sáng tạo của HS trong quá trình học tập . Lý luận trong công tác bồi dưỡng HSG . Lý luận về bài tập trong dạy học Hóa học ở trường THPT . Lý luận về sử dụng bài tập Hóa học trong dạy học ở trường THPT. Cơ sở thực tiễn . Thực tế công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông . Vấn đề sử dụng bài tập hoá học trong việc giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông . 18 Tiểu kết chương 1 . 20 Chƣơng 2: TUYỂN CHỌN - XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHẦN KIM LOẠI CHO BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG . Nguyên tắc tuyển chọn và xây dựng bài tập hoá học . Nguyên tắc tuyển chọn hệ thống bài tập hóa học . Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập hóa học . Cơ sở xây dựng hệ thống bài tập . Tuyển chọn xây dựng hệ thống bài tập phần kim loại để bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT . Những vấn đề lý thuyết phần đại cương về kim loại. Các nhóm kim loại . Một số biện pháp sử dụng hệ thống bài tập hoá học phần kim loại trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT . 49 -6- TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Biện pháp phát hiện học sinh giỏi . Biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi . Hệ thống bài tập phần kim loại dùng cho bồi dưỡng học sinh giỏi . Hệ thống bài tập tự luận phần đại cương của kim loại . Bài tập về các kim loại nhóm IA, IIA và hợp chất . Bài tập về Nhôm, Sắt, Crom và các hợp chất của chúng. Bài tập về các kim loại Đồng, Bạc, Vàng và hợp chất của chúng . Bài tập về Kẽm, Thiếc, Chì và hợp chất của chúng . 81 Tiểu kết chương 2 . 84 Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm . Thử nghiệm sử dụng hệ thống bài tập phần kim loại bồi dưỡng HSG. Đánh giá sự hợp lí, tính khả dụng và hiệu quả của hệ thống bài tập lớp 12 phần kim loại sử dụng bồi dưỡng HSG . Nội dung thực nghiệm sư phạm . Đánh giá được sự phù hợp các dạng câu hỏi và bài tập với trình độ tư duy của học sinh . Thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập cũng như những biện pháp đã trình bày trong nội dung luận văn, đánh giá được năng lực nhận thức hóa học từ đó phát hiện và bồi dưỡng HS có năng khiếu hóa học . Thông qua sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học, đánh giá được hiệu quả sử hệ thống bài tập hóa học dành cho HSG . Phương pháp thực nghiệm sư phạm . Phạm vi thực nghiệm sư phạm . Đối tượng và cách thức tiến hành thực nghiệm sư phạm . Kết quả thực nghiệm sư phạm.Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm . Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm . 92 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ . 94 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 96 …………………………………………………………… -7- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ CÁI VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ đầy đủ BTH Bảng tuần hoàn BTHH Bài tập hóa học CHT Cộng hóa trị ĐC Đối chứng ĐH Đại học ĐHBK Đại học bách khoa đktc Điều kiện tiêu chuẩn ĐLBT Định luật bảo toàn GS Giáo sư GV Giáo viên HH Hỗn hợp HS Học sinh HSG Học sinh giỏi KLCT Kim loại chuyển tiếp KLK Kim loại kiềm KLKT Kim loại kiềm thổ LP (lp) Lục phương LPTD(lptd) Lập phương tâm diện LPTK Lập phương tâm khối PGS.TS Phó giáo sư.Tiến sĩ Sđđ Suất điện động SGK Sách giáo khoa TL Tự luận TNKQ Trắc nghiệm khách quan TN Thực nghiệm -4- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC CÁC BẢNG trang Hình 2.1: Ô tế bào lập phương .2: Sự tạo thành vùng MO do tương tác của các AO2s trong tinh thể Li.3: Sự trượt lên nhau giữa các lớp trong mạng tinh thể kim loại khi có lực tác dụng .4: Sự trượt lên nhau giữa các lớp ion trong mạng tinh thể ion khi có lực tác dụng .1: Đường luỹ tích so sánh kết quả kiểm tra khối THPT, lần 1 .2: Đường luỹ tích so sánh kết quả kiểm tra khối THPT, lần 2 .3: Đường luỹ tích so sánh kết quả kiểm tra khối THPT Chuyên, lần 1 .4: Đường luỹ tích so sánh kết quả kiểm tra khối THPT Chuyên, lần 2 .1: Các kiểu mạng tinh thể của kim loại [2].2: Tóm tắt tính chất của các kim loại nhóm IA, IIA .3: Tóm tắt tính chất một số hợp chất quan trọng của các kim loại nhóm IA, IIA .4 : Tóm tắt tính chất của Nhôm, Sắt, Crom và hợp chất của chúng 38 Bảng 2.5 : Tóm tắt tính chất đơn chất, hợp chất các nguyên tố Cu, Ag, Au 42 Bảng 2.6 : Tóm tắt tính chất các nguyên tố Kẽm, Thiếc, Chì và hợp chất .1: Các chuyên đề phần kim loại .2: Bảng điểm kiểm tra các bài tự luận .3: Bảng điểm kiểm tra trung bình và độ lệch chuẩn tương ứng của các bài bài tự luận.4: Phần trăm HS đạt điểm khá giỏi, trung bình, yếu kém .5: Phần trăm HS đạt điểm Xi trở xuống . 90 -5- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay sự phát triển như vũ bão của khoa học- kĩ thuật là những thuận lợi đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, chính nhân tố con người đã tạo ra sự thay đổi tích cực đó, giáo dục - đào tạo chính là cách để con người có được nhân tố đó vì vậy việc đầu tư vào nhân tố con người chính là mục tiêu hàng đầu của mỗi quốc gia trong hoạt động giáo dục. Trên thế giới, những nước phát triển đều là những nước có những sự đầu tư và quan tâm đúng đắn đối với nhân tố con người đặc biệt là những người tài giỏi, họ luôn có kế hoạch phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng người tài một cách hợp lí. Ở nước ta, vấn đề nhân tố con người luôn được quan tâm, dù ở các thời đại khác nhau nhưng luôn có sự coi trọng người tài, chúng ta luôn quan niệm: “hiền tài là nguyên khí quốc gia”, vì vậy “nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” là nhiệm vụ trung tâm của giáo dục - đào tạo, trong đó, việc phát hiện và bồi dưỡng những học sinh giỏi (HSG) ở trường phổ thông chính là bước khởi đầu quan trọng để góp phần đào tạo nhân tài trong các lĩnh vực của khoa học và đời sống xã hội. Tuy nhiên, trong thực tế công tác phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng những nhân tố con người chưa có tính khoa học, những lí luận dạy học về HSG cũng như các biện pháp phát hiện, tổ chức và bồi dưỡng HSG vẫn chưa được nghiên cứu một cách hệ thống, phần lớn các giáo viên (GV) bồi dưỡng HSG phải tự mày mò mà chưa có sự định hướng rõ rệt, vẫn mang tính kinh nghiệm, chưa định lượng hóa được những yếu tố liên quan đến HSG như: Thế nào là HSG? Những dấu hiệu của một HSG? Làm thế nào để hình thành và phát triển những năng lực của HSG? Định hướng học tập cho HSG như thế nào?. Với các môn khoa học tự nhiên nói chung và môn Hóa học nói riêng thì bài tập hóa học (BTHH) là mục đích, nội dung, là phương pháp dạy và học hiệu quả, đó là cách thức thể hiện kiến thức một cách tổng quát, đầy đủ, đặc biệt với đối tượng học sinh khá, giỏi thì BTHH sẽ là cách hiệu quả nhất để phát hiện, bồi dưỡng và nuôi dưỡng nhân tài. Trên cơ sở lý luận cũng như thực tiễn, với mong muốn góp phần nâng cao chất -8- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lượng bồi dưỡng HSG môn Hóa học, chúng tôi chọn đề tài: “ TUYỂN CHỌN - XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHẦN KIM LOẠI DÙNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ” 2. Mục đích nghiên cứu Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập bồi dưỡng học sinh giỏi phần kim loại thuộc chương trình Trung học phổ thông (THPT) để quá trình dạy và học đạt kết quả cao trong các kì thi học sinh giỏi. Nhiệm vụ nghiên cứu 3. Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 3. Nghiên cứu nội dung kiến thức và bài tập phần kim loại trong sách giáo khoa lớp 12- ban Khoa học tự nhiên, tài liệu giáo khoa chuyên hóa học lớp 12, các nội dung liên quan đến kim loại trong các đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh, khu vực, quốc gia và các tài liệu hóa học khác 3. Tuyển chọn, xây dựng hệ thống bài tập tự luận (TL) phần kim loại để bồi dưỡng HSG trường THPT 3. Đề xuất biện pháp sử dụng hệ thống bài tập phần kim loại trong công tác bồi dưỡng HSG 3. Thực nghiệm sư phạm với hệ thống bài tập phần kim loại để bồi dưỡng HSG ở trường THPT và đánh giá hiệu quả sử dụng hệ thống bài tập đó 4. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 4. Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học bộ môn Hoá học và công tác bồi dưỡng HSG ở trường THPT 4. Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống bài tập phần kim loại ở chương trình hóa học lớp 12 để bồi dưỡng học sinh giỏi THPT 5. Giả thuyết khoa học Nếu tuyển chọn, xây dựng được hệ thống bài tập hóa học phần kim loại và sử dụng hệ thống bài tập đó có hiệu quả sẽ góp phần nâng cao được chất lượng bồi dưỡng HSG ở trường THPT. Phƣơng pháp nghiên cứu 6. Nghiên cứu lý luận 6.