Hệ Điều Hành Mã Nguồn Mở: Hướng Dẫn Cài Đặt và Sử Dụng Ubuntu Linux

Giáo trình hệ điều hành và phần mềm nguồn mở cho nghề tin học văn phòng trình độ trung cấp, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết.

• Trường học: Cần Thơ
• Chuyên ngành: Hệ Điều Hành
• Đề tài: Hệ Điều Hành Mã Nguồn Mở: Hướng Dẫn Cài Đặt và Sử Dụng Ubuntu Linux
• Loại tài liệu: sách giáo trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. LỜI GIỚI THIỆU
• 1.2. HỆ ĐIỀU HÀNH & PHẦN MỀM NGUỒN MỞ
• 1.3. VỊ TRÍ TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN
• 1.4. MỤC TIÊU MÔ ĐUN
• 1.5. NỘI DUNG MÔ ĐUN
• 1.6. BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ UBUNTU LINUX
• 1.6.1. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN UNIX VÀ LINUX
• 1.6.2. Các bản phát hành Linux
• 1.6.3. Thương Mại Hóa Linux
• 1.6.4. Kiến trúc của Linux
• 1.6.5. Các đặc tính cơ bản
• 1.6.6. Network Information Service (NIS)
• 1.6.7. Lập lịch hoạt động chương trình, ứng dụng
• 1.6.8. Các tiện ích sao lưu dữ liệu
• 1.6.9. Hỗ trợ nhiều ngôn ngữ lập trình
• 1.7. BÀI 2: CHUẨN BỊ VÀ CÀI ĐẶT UBUNTU LINUX
• 1.7.1. Yêu cầu về phần cứng
• 1.7.2. Quá trình cài đặt
• 1.7.2.1. Chọn phương thức cài đặt
• 1.7.2.2. Chọn chế độ cài đặt
• 1.7.2.3. Chọn ngôn ngữ hiển thị trong quá trình cài đặt
• 1.7.2.4. Cấu hình bàn phím
• 1.7.2.5. Chọn cấu hình mouse
• 1.7.2.6. Lựa chọn loại màn hình
• 1.7.2.7. Lựa chọn loại cài đặt
• 1.7.2.8. Chia Partition bằng Disk Druid
• 1.7.2.9. Cài đặt chương trình Boot Loader
• 1.8. BÀI 4: CÀI ĐẶT ỨNG DỤNG TRÊN UBUNTU LINUX
• 1.9. BÀI 5: TỔNG QUAN VỀ PHẦN MỀM SOẠN THẢO VĂN BẢN – WRITER
• 1.10. BÀI 6: HÀM TRONG XỬ LÝ BẢNG TÍNH
• 1.11. BÀI 7: HIỆU ỨNG VÀ TRÌNH DIỄN
• 1.12. BÀI 8: BẢO MẬT VÀ IN ẤN

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hệ Điều Hành Mã Nguồn Mở Ubuntu Linux

Hệ điều hành mã nguồn mở Ubuntu là một trong những phiên bản phổ biến nhất của Linux. Được phát triển với mục tiêu cung cấp một trải nghiệm người dùng thân thiện, Ubuntu đã thu hút được sự quan tâm của nhiều người dùng trên toàn thế giới. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về Ubuntu, lịch sử phát triển và các đặc điểm nổi bật của nó.

1.1. Lịch sử phát triển của Ubuntu Linux

Ubuntu được phát hành lần đầu vào tháng 10 năm 2004. Từ đó, nó đã trải qua nhiều phiên bản cập nhật, mỗi phiên bản đều mang lại những cải tiến đáng kể về hiệu suất và tính năng.

1.2. Các đặc điểm nổi bật của Ubuntu

Ubuntu nổi bật với giao diện người dùng thân thiện, khả năng tương thích phần cứng tốt và hỗ trợ cộng đồng mạnh mẽ. Điều này giúp người dùng dễ dàng tiếp cận và sử dụng hệ điều hành này.

II. Vấn đề và Thách thức khi Cài Đặt Ubuntu Linux

Cài đặt Ubuntu có thể gặp một số thách thức, đặc biệt đối với người dùng mới. Việc lựa chọn cấu hình phần cứng phù hợp và phương pháp cài đặt đúng cách là rất quan trọng để đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định.

2.1. Yêu cầu phần cứng tối thiểu cho Ubuntu

Ubuntu không yêu cầu cấu hình phần cứng quá cao, nhưng cần đảm bảo CPU từ Pentium MMX trở lên và RAM tối thiểu 64 MB cho chế độ văn bản.

2.2. Các vấn đề thường gặp trong quá trình cài đặt

Người dùng có thể gặp khó khăn trong việc phân vùng ổ cứng hoặc cấu hình mạng. Việc hiểu rõ các bước cài đặt sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và lỗi xảy ra.

III. Hướng Dẫn Cài Đặt Ubuntu Linux Chi Tiết

Cài đặt Ubuntu có thể thực hiện qua nhiều phương pháp khác nhau. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết từng bước để người dùng có thể tự cài đặt một cách dễ dàng.

3.1. Các phương thức cài đặt Ubuntu

Người dùng có thể cài đặt Ubuntu từ CD-ROM, USB hoặc qua mạng. Mỗi phương thức có những ưu điểm và nhược điểm riêng.

3.2. Quy trình cài đặt Ubuntu

Quy trình cài đặt bao gồm việc chọn ngôn ngữ, cấu hình bàn phím, và phân vùng ổ cứng. Mỗi bước cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo cài đặt thành công.

IV. Sử Dụng Ubuntu Linux Hướng Dẫn và Mẹo

Sau khi cài đặt, việc sử dụng Ubuntu cũng cần có những hướng dẫn cụ thể. Bài viết này sẽ cung cấp các mẹo và thủ thuật để tối ưu hóa trải nghiệm người dùng.

4.1. Các lệnh cơ bản trong Ubuntu

Người dùng cần nắm vững các lệnh cơ bản trong terminal để quản lý hệ thống hiệu quả. Các lệnh như ls, cd, và mkdir là những lệnh thường xuyên được sử dụng.

4.2. Cài đặt và quản lý phần mềm trên Ubuntu

Ubuntu cung cấp nhiều công cụ để cài đặt và quản lý phần mềm, bao gồm APT và Snap. Việc hiểu rõ cách sử dụng các công cụ này sẽ giúp người dùng dễ dàng cài đặt ứng dụng cần thiết.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn của Ubuntu Linux trong Doanh Nghiệp

Ubuntu không chỉ là một hệ điều hành cá nhân mà còn được sử dụng rộng rãi trong môi trường doanh nghiệp. Bài viết này sẽ khám phá các ứng dụng thực tiễn của Ubuntu trong kinh doanh.

5.1. Lợi ích của việc sử dụng Ubuntu trong doanh nghiệp

Sử dụng Ubuntu giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí bản quyền phần mềm và tăng cường bảo mật hệ thống. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh công nghệ hiện đại.

5.2. Các ứng dụng phổ biến trên Ubuntu

Nhiều ứng dụng văn phòng, quản lý dự án và phát triển phần mềm đều có sẵn trên Ubuntu, giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Hệ Điều Hành Ubuntu Linux

Hệ điều hành Ubuntu đã chứng minh được giá trị của mình trong cả lĩnh vực cá nhân và doanh nghiệp. Tương lai của Ubuntu hứa hẹn sẽ còn phát triển mạnh mẽ hơn nữa.

6.1. Xu hướng phát triển của Ubuntu

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, Ubuntu sẽ tiếp tục cải tiến và cập nhật các tính năng mới để đáp ứng nhu cầu người dùng.

6.2. Tầm quan trọng của cộng đồng Ubuntu

Cộng đồng người dùng và phát triển Ubuntu đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển hệ điều hành này, tạo ra một môi trường hỗ trợ mạnh mẽ cho người dùng.

Nội dung chính

Giáo Trình Hệ Điều Hành Mã Nguồn Mở: Hướng Dẫn Cài Đặt và Sử Dụng

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Hệ Điều Hành Mã Nguồn Mở: Hướng Dẫn Cài Đặt và Sử Dụng (Mã số mô đun: MĐ23) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề được biên soạn phục vụ chương trình đào tạo chuyên ngành Công nghệ Thông tin. Giáo trình được hoàn thành tại Cần Thơ vào tháng 10 năm 2021. Trong chương trình đào tạo, mô đun này giữ vai trò là môn học chuyên ngành tự chọn, được bố trí giảng dạy sau khi sinh viên đã hoàn thành hai học phần tiên quyết: Nguyên lý Hệ điều hành và Quản trị mạng và thiết bị mạng.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng đến việc cung cấp cho người học khối lượng kiến thức và kỹ năng thực hành đồng bộ:

• Nắm vững quy trình lựa chọn và thực hiện cài đặt hệ điều hành Linux trên các môi trường phần cứng, máy ảo và hệ thống đa khởi động.
• Thiết lập các cấu hình hệ thống bao gồm thông số mạng TCP/IP, tường lửa (Firewall), tài khoản và các cơ chế xác thực người dùng.
• Vận hành và thao tác thành thạo môi trường dòng lệnh (Terminal) và cấu trúc hệ thống tập tin phân cấp.
• Quản lý gói phần mềm, cài đặt và gỡ bỏ ứng dụng từ nhiều nguồn khác nhau.
• Sử dụng thành thạo bộ công cụ ứng dụng văn phòng mã nguồn mở (xử lý văn bản với Writer, tính toán bảng tính, trình chiếu slide).
• Thực hiện các tác vụ bảo mật hệ thống, quản lý khóa mật mã và in ấn.

Cấu trúc chương trình có tổng thời lượng 90 giờ, được phân bổ gồm 30 giờ lý thuyết, 56 giờ thực hành và 4 giờ kiểm tra tích hợp. Giáo trình tiếp cận theo mô hình tích hợp lý thuyết gắn liền với các bài tập thực hành từng bước, giúp người học chuyển hóa kiến thức hệ thống thành kỹ năng thao tác trực tiếp trên máy tính.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được cấu trúc thành 8 bài học tuần tự:

┌────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    MÔ ĐUN ĐÀO TẠO MĐ23                     │
├────────────┬───────────────────────────────────────────────┤
│ Bài 01     │ Tổng quan về Ubuntu Linux (4h)                │
│ Bài 02     │ Chuẩn bị và cài đặt Ubuntu Linux (8h)         │
│ Bài 03     │ Hệ thống tập tin và thư mục trong Linux (12h)  │
│ Bài 04     │ Cài đặt các ứng dụng trên Ubuntu Linux (12h)  │
│ Bài 05     │ Tổng quan phần mềm soạn thảo văn bản (16h)    │
│ Bài 06     │ Hàm trong xử lý bảng tính (12h)               │
│ Bài 07     │ Hiệu ứng và Trình diễn (14h)                  │
│ Bài 08     │ Bảo mật và In ấn (12h)                        │
└────────────┴───────────────────────────────────────────────┘

• Bài 1: Tổng quan về Ubuntu Linux (4 giờ: 2 giờ LT, 2 giờ TH): Khái quát lịch sử phát triển của Unix và Linux; chu kỳ phát hành 6 tháng của Ubuntu cùng chính sách hỗ trợ dài hạn (LTS - Long Term Support: 3 năm cho máy tính để bàn, 5 năm cho máy chủ); tiến trình thương mại hóa Linux qua các đại diện như RedHat, Caldera; kiến trúc ba thành phần gồm Kernel, Shell và Cấu trúc tệp; các đặc tính đa tiến trình, bộ nhớ ảo swap, thư viện dùng chung, hệ thống X Window (Xfree86, GNOME, KDE) và các công cụ lập trình C/C++ với trình biên dịch gcc.
• Bài 2: Chuẩn bị và cài đặt Ubuntu Linux (8 giờ: 2 giờ LT, 6 giờ TH): Xác định thông số phần cứng tối thiểu; các phương thức khởi tạo cài đặt qua CD-ROM, ổ cứng, NFS/FS image, FTP, HTTP; phân vùng đĩa tự động hoặc thủ công bằng Disk Druid (/boot, /, swap, hệ thống tập tin ext3, thiết lập RAID); cấu hình trình quản lý khởi động (GRUB, LILO) trên MBR hoặc phân vùng đầu; thiết lập mạng (DHCP, IP tĩnh, Gateway, DNS), Firewall; cấu hình cơ chế chứng thực (MD5 passwords 256 ký tự, /etc/shadow, NIS, LDAP qua TLS, Kerberos, SMB/Samba PAM); kỹ thuật cài đặt trên máy thật, máy ảo, cài đặt qua Windows Subsystem for Linux (WSL) trên Windows 10, và cài song song Windows 10 chuẩn UEFI/GPT.
• Bài 3: Hệ thống tập tin và thư mục trong Linux (12 giờ: 6 giờ LT, 6 giờ TH): Cấu trúc phân cấp hệ thống tập tin bắt đầu từ thư mục gốc (/); các định dạng tập tin ext2, ext3, MS-DOS, FAT32, /proc, iso9660, UMSDOS, NFS; các thành phần Super Block, Inode (loại file, quyền hạn, kích thước, hard link, timestamps) và Storageblock (Data Block 1024 bytes); các thư mục tiêu chuẩn (/bin, /sbin, /boot, /lib, /usr/local, /tmp, /dev, /etc, /home, /root, /usr, /var, /mnt, /opt); kỹ thuật gắn kết với lệnh df, mount, umount, tệp /etc/fstab; định dạng hệ thống với mkfs; các lệnh thao tác shell gồm pwd, cd, ls, mkdir, rmdir, cat, more, cp, mv, rm, find, grep, tra cứu hướng dẫn bằng man.
• Bài 4: Cài đặt ứng dụng trên Ubuntu Linux (12 giờ: 2 giờ LT, 9 giờ TH, 1 giờ KT): Phương pháp cài đặt ứng dụng từ mạng, từ gói nhị phân (Packet) và biên dịch từ mã nguồn gốc (file source); kỹ thuật gỡ bỏ ứng dụng; sử dụng trình soạn thảo dòng lệnh vi (chuyển đổi giữa chế độ lệnh và chế độ soạn thảo); các tiện ích quản trị như fdisk, iptraf, lynx, mc, Synaptic Package Manager, VLC Media Player, Visual Studio Code.
• Bài 5: Tổng quan về phần mềm soạn thảo văn bản - WRITER (16 giờ: 4 giờ LT, 11 giờ TH, 1 giờ KT): Giao diện và thao tác căn bản trên phần mềm Writer; kỹ thuật định dạng văn bản, xử lý cấu trúc đoạn, chèn các đối tượng đồ họa và thiết kế bảng biểu.
• Bài 6: Hàm trong xử lý bảng tính (12 giờ: 4 giờ LT, 8 giờ TH): Phân loại và ứng dụng các nhóm hàm tính toán trên phần mềm bảng tính gồm hàm số học, hàm chuỗi ký tự, hàm ngày tháng, hàm thống kê/thống kê có điều kiện, hàm tìm kiếm và tham số.
• Bài 7: Hiệu ứng và Trình diễn (14 giờ: 5 giờ LT, 8 giờ TH, 1 giờ KT): Kỹ thuật thiết lập hiệu ứng đối tượng và điều khiển trình diễn slide.
• Bài 8: Bảo mật và In ấn (12 giờ: 5 giờ LT, 6 giờ TH, 1 giờ KT): Quản trị bảo mật qua thay đổi mật khẩu người dùng, cấu hình mật khẩu keyring, thiết lập in ấn và tính năng in trộn văn bản.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng nền tảng lý thuyết trên ba trụ cột kiến trúc hệ thống:

1. Kiến trúc phân tầng của Linux: Hệ thống cấu thành từ Kernel (nhân quản lý tiến trình, bộ nhớ và thiết bị), Shell (trình thông dịch giao tiếp người dùng với các biến thể Bourne, Korn, C Shell), và Cấu trúc tệp phân nhánh dạng cây.
2. Cơ chế quản lý tài nguyên và lưu trữ: Nguyên lý bộ nhớ ảo sử dụng phân vùng swap; nguyên lý thư viện liên kết động dùng chung; cấu trúc bảng chỉ mục Inode lưu trữ siêu dữ liệu (metadata) tách biệt với bảng ghi thư mục (directory entries) và các khối dữ liệu vật lý (Data Blocks 1024 bytes).
3. Mô hình bảo mật và dịch vụ mạng: Hệ thống phân quyền truy cập tập tin/thư mục; quản trị xác thực qua /etc/shadow; các giao thức xác thực mạng tập trung như NIS (Yellow Pages), LDAP trên nền TLS, Kerberos KDC, và PAM tích hợp Samba Server.

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các kỹ năng kỹ thuật cụ thể:

• Kỹ năng phân vùng đĩa cứng và thiết lập cấu hình đa khởi động (Dual Boot) theo chuẩn hiện đại UEFI/GPT và Legacy MBR.
• Kỹ năng vận hành giao diện dòng lệnh Linux (CLI), định vị đường dẫn tuyệt đối/tương đối, lọc dữ liệu với grep, tìm kiếm với find.
• Kỹ năng quản trị hệ thống tập tin: định dạng phân vùng (mkfs), quản lý gắn kết (mount/umount), đọc thông số sử dụng đĩa (df).
• Kỹ năng chỉnh sửa cấu hình hệ thống bằng trình soạn thảo dòng lệnh vi.
• Kỹ năng xử lý dữ liệu và tạo lập tài liệu văn phòng trên bộ công cụ mã nguồn mở.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp đào tạo tích hợp (Integrated Vocational Training), trong đó lý thuyết đóng vai trò định hướng và thực hành là trọng tâm:

• Tỷ trọng phân bổ thời gian: Trong tổng số 90 giờ học, thời gian thực hành chiếm 56 giờ (~62.2%), thời gian lý thuyết chiếm 30 giờ (~33.3%) và thời gian kiểm tra là 4 giờ (~4.4%).
• Phương pháp thực hành đa môi trường: Giáo trình hướng dẫn 4 phương thức triển khai thực hành khác nhau tùy thuộc vào điều kiện phần cứng của người học:
  1. Cài đặt trực tiếp trên máy tính vật lý qua USB Boot hoặc CD-ROM.
  2. Cài đặt trên phần mềm ảo hóa (máy ảo) với thao tác phím chuyển đổi Ctrl+Alt.
  3. Kích hoạt tính năng Windows Subsystem for Linux (WSL) trên Windows 10 thông qua PowerShell bằng lệnh:

     Enable-WindowsOptionalFeature -Online -FeatureName Microsoft-Windows-Subsystem-Linux
     

  4. Cài đặt song song với Windows 10 theo chuẩn UEFI/GPT (chia phân vùng bằng Shrink Volume, vô hiệu hóa Fast Startup trong Windows và tắt Secure Boot trong BIOS).
• Phương pháp kiểm tra, đánh giá: Đánh giá kết quả học tập được thực hiện kết hợp qua ba hình thức:
  • Kiểm tra viết/trắc nghiệm/vấn đáp: Đánh giá mức độ hiểu biết về lịch sử, kiến trúc, phân quyền và cấu trúc hệ thống tập tin.
  • Kiểm tra kỹ năng thực hành: Đánh giá khả năng phân vùng đĩa, cấu hình mạng, xử lý lệnh shell và tạo lập tài liệu.
  • Đánh giá năng lực tự chủ và trách nhiệm: Đánh giá tính cẩn thận, chính xác, ngăn nắp và an toàn dữ liệu trong quá trình thao tác với hệ thống máy tính.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật công nghệ cài đặt hiện đại: Giáo trình cập nhật kỹ thuật phân vùng đĩa cứng định dạng GPT, cài đặt trên các bo mạch chủ hỗ trợ chuẩn khởi động UEFI, cách xử lý tính năng Fast Startup và Secure Boot trên Windows 10.
• Tích hợp giải pháp Windows Subsystem for Linux (WSL): Cung cấp giải pháp chạy môi trường dòng lệnh Linux trực tiếp trên Windows 10 (bản 1607 build 16215 trở đi) mà không cần cài đặt song song hay sử dụng máy ảo cồng kềnh.
• Mở rộng công cụ phát triển phần mềm và ứng dụng hiện đại: Bên cạnh các công cụ quản trị truyền thống (fdisk, mc, lynx, iptraf), giáo trình bổ sung hướng dẫn cài đặt và sử dụng các phần mềm ứng dụng như Visual Studio Code, VLC Media Player và Synaptic Package Manager.
• Định hướng ứng dụng văn phòng nguồn mở: Tích hợp bộ công cụ xử lý văn bản, hàm tính toán và trình chiếu, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và sử dụng phần mềm mã nguồn mở trong công việc văn phòng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành Công nghệ thông tin: Sinh viên trình độ đại học, cao đẳng hoặc trung cấp nghề ngành Công nghệ thông tin, Quản trị mạng, Kỹ thuật phần mềm đang theo học mô đun chuyên ngành tự chọn MĐ23.
• Điều kiện tiên quyết của người học: Sinh viên cần hoàn thành các học phần nền tảng gồm Nguyên lý Hệ điều hành và Quản trị mạng và thiết bị mạng để tiếp thu hiệu quả các khái niệm về tiến trình, bộ nhớ, phân quyền và địa chỉ IP.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng giáo trình làm khung chương trình chuẩn để biên soạn đề cương bài giảng, thiết kế bài tập thực hành phòng máy và xây dựng ngân hàng câu hỏi kiểm tra tích hợp 90 giờ.
• Kỹ thuật viên hệ thống và người tự học: Dùng làm tài liệu tra cứu quy trình cài đặt, cú pháp lệnh dòng lệnh, cấu hình phân vùng đĩa và cơ chế xác thực trên hệ thống Ubuntu Linux.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Giáo trình được thiết kế cho sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Quản trị mạng tại các trường đại học, cao đẳng và cơ sở đào tạo nghề đang học mô đun MĐ23 (Hệ điều hành mã nguồn mở), cũng như kỹ thuật viên cần nắm vững thao tác trên hệ điều hành Linux.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần hoàn thành hai môn học tiên quyết: Nguyên lý Hệ điều hành (hiểu về tiến trình, bộ nhớ, quản lý tệp) và Quản trị mạng và thiết bị mạng (hiểu về địa chỉ IP, Subnet Mask, Gateway, DNS và mô hình Client-Server).

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu lý thuyết Linux thuần túy?

Giáo trình có thời lượng thực hành chiếm tới 62.2% (56/90 giờ), tích hợp hướng dẫn chi tiết từ việc chuẩn bị BIOS/UEFI, phân vùng đĩa bằng Disk Druid, thực hành dòng lệnh, cài đặt Visual Studio Code đến các bài thực hành về ứng dụng văn phòng mã nguồn mở (Writer, bảng tính, trình diễn).

4. Làm sao để tự học và thực hành giáo trình hiệu quả khi chỉ có một máy tính cá nhân?

Người học có thể tận dụng các phương pháp được hướng dẫn trong Bài 2: cài đặt Linux trên máy ảo (VirtualBox/VMware), kích hoạt WSL trên Windows 10 qua PowerShell, hoặc chia phân vùng ổ đĩa (Shrink Volume) để cài đặt song song hai hệ điều hành chuẩn UEFI.

5. Giáo trình có tài liệu hoặc nội dung mở rộng nào kèm theo?

Giáo trình định hướng người học nghiên cứu mở rộng các nội dung: các bản phân phối Debian GNU/Linux, Ubuntu 18, Ubuntu 20; các giao diện đồ họa Gnome, Unity; và tra cứu chi tiết các tham số lệnh qua hệ thống hướng dẫn tích hợp man trong Linux.

---

Kết luận

Giáo trình Hệ Điều Hành Mã Nguồn Mở: Hướng Dẫn Cài Đặt và Sử Dụng (Mã mô đun: MĐ23) là tài liệu học thuật hoàn chỉnh cho thời lượng 90 giờ, liên kết chặt chẽ giữa nguyên lý hệ điều hành Unix/Linux với kỹ năng cấu hình thực tế. Lộ trình học tập đi từ kiến thức tổng quan phiên bản và kiến trúc hệ thống, kỹ thuật cài đặt đa môi trường, thao tác tệp và lệnh Terminal, quản lý gói phần mềm, đến ứng dụng văn phòng và bảo mật in ấn. Tài liệu cung cấp cơ sở kỹ thuật vững chắc cho việc tiếp cận và làm chủ môi trường mã nguồn mở trong học tập và công việc kỹ thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN: Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Mô đun 23: Hệ điều hành mã nguồn mở là mô đun đào tạo chuyên môn nghề được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành. Trong quá trình thực hiện, nhóm biên soạn đã tham khảo nhiều tài liệu về hệ điều hành mã nguồn mở trong và ngoài nước, kết hợp với kinh nghiệm trong thực tế.

Mặc dầu có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của độc giả để giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn Cần Thơ, ngày 10 tháng 10 năm 2021 1 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU. 1 HỆ ĐIỀU HÀNH & PHẦN MỀM NGUỒN MỞ. VỊ TRÍ TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN:.

MỤC TIÊU MÔ ĐUN:. NỘI DUNG MÔ ĐUN. 7 BÀI 1 : TỔNG QUAN VỀ UBUNTU LINUX. 8 LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN UNIX VÀ LINUX.

Các bản phát hành Linux?. Thương Mại Hóa Linux. Kiến trúc của Linux. Các đặc tính cơ bản.

Đa tiến trình. Bộ nhớ ảo. Sử dụng chung thư viện. Sử dụng các chương trình xử lý văn bản.

Sử dụng giao diện cửa sổ. Network Information Service (NIS). Lập lịch hoạt động chương trình, ứng dụng. Các tiện ích sao lưu dữ liệu.

Hỗ trợ nhiều ngôn ngữ lập trình. 12 BÀI 2: CHUẨN BỊ VÀ CÀI ĐẶT UBUNTU LINUX. Yêu cầu về phần cứng. Quá trình cài đặt.

Chọn phương thức cài đặt. Chọn chế độ cài đặt. Chọn ngôn ngữ hiển thị trong quá trình cài đặt. Cấu hình bàn phím.

Chọn cấu hình mouse. Lựa chọn loại màn hình. Lựa chọn loại cài đặt. Lựa chọn Automatically partition.

Chia Partition bằng Disk Druid. Cài đặt chương trình Boot Loader. Cấu hình mạng. Cấu hình Firewall.

Chọn ngôn ngữ hỗ trợ trong Linux. Cấu hình khu vực địa lý của hệ thống. Đặt mật khẩu cho người quản trị. Cấu hình chứng thực.

Chọn các chương trình và Package cài đặt. Định dạng filesystem và tiến hành cài đặt. Phân vùng và định dạng file hệ thống .Bài tập thực hành. Cài Đặt Ubuntu 11.Cài Ubuntu trên máy ảo .Chạy Ubuntu trên Windows 10 – không máy ảo, không cài song song .Cài đặt Ubuntu song song với Windows 10 UEFI/GPT .HỆ THỐNG TẬP TIN VÀ THƯ MỤC TRONG LINUX.

Cấu Trúc Hệ Thống Tập Tin. Cấu trúc cây thư mục:. Thao tác trên hệ thồng tập tin và ổ đĩa. Định dạng file system.

Các thao tác trên tập tin và thư mục. Các thao tác trên thư mục. Đường dẫn tương đối và tuyệt đối .Cấu Trúc Hệ Thống Ubuntu. Cấu trúc thư mục của Ubuntu.Người dùng và quyền hạn .Cửa sổ dòng lệnh (Terminal).

Màn hình làm việc Desktop .Môi Trường Đồ Họa Unity trên Ubuntu 11. Giao diện Gnome:. Bắt đầu sử dụng Ubuntu với Unity .2 Tìm các ứng dụng và các tập tin với Dash .3 Cửa sổ và vùng làm việt .4: Log out, power off, switch users. Bài tập thực hành.

69 BÀI 4: CÀI ĐẶT ỨNG DỤNG TRÊN UBUNTU LINUX. Cài đặt các một ứng dụng từ mạng. Cài đặt ứng dụng từ Packet. Cài đặt phần mềm từ file source.

Gỡ bỏ các phần mềm đã được cài đặt. Trình soạn thảo vi. Giới thiệu vi. Một số hàm lệnh của vi.

Chuyển chế độ lệnh sang chế độ soạn thảo. Chuyển chế độ soạn thảo sang chế độ lệnh. Trình tiện ích mail. Trình tiện ích tạo đĩa boot.

Trình tiện ích setup. Trình tiện ích fdisk. Trình tiện ích iptraf. Trình tiện ích lynx.

Trình tiện ích mc. Kiểm tra các phần mềm đã được cài đặt. Công cụ tùy chỉnh. Synaptic Package Manager.

VLC Media Player. Visual Studio Code. 90 Bài 5 :Tổng quan về phần mềm soạn thảo văn bản – WRITER. Giới thiệu phần mềm soạn thảo văn bản.

Các thao tác căn bản trên một tài liệu .Soạn thảo văn bản. Trình bày văn bản. Định dạng văn bản. Chèn các đối tượng vào văn bản .Chèn bảng biểu vào văn bản .Thay đổi cấu trúc bảng biểu.

104 Bài 6 : Hàm trong xử lý bảng tính. Hàm xử lý dữ liệu dạng số. Hàm xử lý dữ liệu dạng chuỗi:. Hàm xử lý dữ liệu kiểu ngày tháng.

Hàm thống kê và thống kê có điều kiện:. Hàm về tìm kiếm và tham số:. 133 Bài 07 : Hiệu ứng và Trình diễn. Tạo hiệu ứng cho đối tượng.

Trình diễn slide .Bảo mật và In ấn .1 Thay đổi mật khẩu.2 Thay đổi mật khẩu keyring. In trộn văn bản. 181 6 HỆ ĐIỀU HÀNH & PHẦN MỀM NGUỒN MỞ Mã số mô đun: MĐ23 Thời gian mô đun: 90h (Lý thuyết: 30h; Thực hành: 56h; Kiểm tra: 4h) I. VỊ TRÍ TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN: - Vị trí : Mô đun được bố trí sau khi sinh viên học xong môn, mô đun: Nguyên lý Hệ điều hành, Quản trị mạng và thiết bị mạng.

- Tính chất: Là mô đun chuyên ngành tự chọn II. MỤC TIÊU MÔ ĐUN: - Chọn lựa được phương pháp cài đặt nhanh và chính xác nhất hệ điều hành Linux - Thiết lập được các chế độ về cấu hình mạng, tài khoản và xác thực người dùng - Thao tác và sử dụng các lệnh cơ bản của Linux - Chạy được các chương trình ứng dụng trên Linux - Thực hiện được các thao tác khởi động và đóng tắt Linux - Quản lý được các tài khoản người và các nhóm người dùng trên Linux - Sử dụng phần mềm soạn thảo văn bản để tạo các tài liệu đạt tiêu chuẩn văn phòng. - Sử dụng phần mềm bảng tính để tạo lập, biểu diễn các kiểu dữ liệu: số, chuỗi ký tự, thời gian, biểu đồ. NỘI DUNG MÔ ĐUN 1.

Nội dung tổng quát và phân phối thời gian: * Ghi chú:Thời gian kiểm tra được tích hợp giữa lý thuyết với thực hành được tính vào giờ thực hành 2. Nội dung chi tiết: Thời gian Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra* 1 Tổng quan về Ubuntu Linux 4 2 2 2 Chuẩn bị và cài đặt Ubuntu Linux 8 2 6 Hệ thống tập tin và thư mục trong 3 12 6 6 linux Cài đặt các ứng dụng trên Ubuntu 4 12 2 9 1 Linux Tổng quan về phần mềm soạn thảo 5 16 4 11 1 văn bản - WRITER 6 Hàm trong xử lý bảng tính 12 4 8 7 Hiệu ứng và Trình diễn 14 5 8 1 8 Bảo mật và In ấn 12 5 6 1 Cộng 90 30 56 4 7 BÀI 1 : TỔNG QUAN VỀ UBUNTU LINUX Mã bài: MĐ23-01 Mục tiêu của bài: - Trình bày được khái niệm hệ điều hành Linux Xác định các phiên bản và ứng dụng của hệ điều hành Linux Nội dung của bài: Thời gian: 4h (LT: 2h; TH: 2h) LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN UNIX VÀ LINUX Mục tiêu: Giới thiệu cho người học về hệ điều hành mã nguồn mở - Linux, nguyên nhân phát triển hệ điều hành này. Linux là gì? Linux thực ra một nhân của hệ điều hành – chương trình luôn được thực thi từ khi máy tính được mở tới khi tắt máy. Hệ Điều hành Linux là: một chương trình cho bạn khả năng tương tác với máy tính (giống Windows).

Linux có mã nguồn mở. Các bản phát hành Linux? Trong tháng 10 năm 2004, Ubuntu phát hành phiên bản đầu tiên. Một phiên bản mới của Ubuntu được phát hành định kỳ 6 tháng 1 lần và việc nâng cấp lên phiên bản mới hoàn toàn miễn phí. Người dùng được khuyến khích nâng cấp lên phiên bản mới để có thể sử dụng các tính năng mới nhất mà ứng dụng cung cấp.

Các phiên bản Ubuntu được đặt tên theo dạng Y.MM (tên), trong đó Y tương ứng với năm phát hành, và MM tương ứng với tháng phát hành. Tên trong ngoặc là tên hiệu được đặt cho phiên bản trước khi phát hành chính thức. Mỗi phiên bản Ubuntu thông thường được hỗ trợ trong vòng 18 tháng; Các phiên bản Hỗ trợ dài hạn - Long Term Support (LTS) được hỗ trợ trong vòng 3 năm đối với máy tính để bàn và 5 năm đối với máy chủ. Tóm tắt các phiên bản đã phát hành: • Ubuntu 4.10 được phát hành vào tháng 10 năm 2004.10 phiên bản Desktop 17 / 407 Bạn có biết? Sounder là tên của cộng đồng chạy thử Ubuntu phiên bản 4.

Hòm thư chung Sounder tiếp tục hoạt động đến ngày nay, như một diễn đàn trao đổi cho cộng đồng. Phiên bản này được hỗ trợ tới tháng 4 năm 2006.04 là phiên bản phát hành thứ 2, vào tháng 4 năm 2005.Phiên bản này được hỗ trợ tới tháng 10 năm 2006.10 là phiên bản phát hành thứ 3, vào tháng 10 năm 2005.Được hỗ trợ tới tháng 4 năm 2007.06 LTS là bản phát hành thứ 4 của Ubuntu và là bản Hỗ trợ dài hạn đầu tiên; nó được phát hành vào tháng 6 năm 2006. Phiên bản Hỗ trợ dài hạn được đảm bảo hỗ trợ trong 3 năm đối với máy tính để bàn và 5 năm đối với máy chủ. Tất cả các phiên bản khác chỉ được hỗ trợ 18 tháng cho cả máy bàn và máy chủ.

Việc hỗ trợ dài hạn như vậy cho phép triển khai hệ thống Ubuntu ở quy mô lớn. Đối với máy tính để bàn, phiên bản này được hỗ trợ tới tháng 6 năm 2009, và với máy chủ là tháng 6 năm 2011.10 là bản phát hành thứ 5, vào tháng 10 năm 2006.Phiên bản này có quá trình khởi động được tối ưu hoá. Nó được hỗ trợ tới tháng 4 năm 2007.04 phát hành trong tháng 4 năm 2007.Phiên bản này có được những cải tiến rất lớn trong tác vụ mạng. Nó được hỗ trợ tới tháng 10 năm 2008.10 (Gutsy Gibbon) Lần phát hành thứ 7 của Ubuntu, tháng 10 năm 2007.

Tính năng nổi trội của phiên bản này là các hiệu ứng đồ hoạ mặc định, chức năng chuyển người dùng nhanh đối với các máy có nhiều người sử dụng, chức năng tự động nhận máy in, tính năng tìm kiếm nhanh tập tin. Nó được hỗ trợ tới tháng 4 năm 2009.04 LTS (Hardy Heron) Phiên bản thứ 8 của Ubuntu ra đời vào tháng 4 năm 2008 và đây là phiên bản Hỗ trợ dài hạn thứ 2 của Ubuntu. Máy tính để bàn sẽ được hỗ trợ tới tháng 4 năm 2011; Máy chủ sẽ được hỗ trợ tới tháng 4 năm 2013. Thương Mại Hóa Linux.