Những hạn chế của chính sách khoán kinh phí trong nhiệm vụ KH&CN của Nhà nước

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích những hạn chế của chính sách khoán kinh phí trong thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ của nhà, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Phạm Thị Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Duy Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính sách khoa học và công nghệ
• Đề tài: Những Hạn Chế Của Chính Sách Khoán Kinh Phí Trong Thực Hiện Nhiệm Vụ Khoa Học Và Công Nghệ Của Nhà Nước
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA KHOÁN KINH PHÍ TRONG THỰC HIỆN NHIỆM VỤ KH&CN CỦA NHÀ NƯỚC
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Khái niệm “nghiên cứu và triển khai”
• 1.3. Các loại hình nghiên cứu và triển khai
• 1.4. Nhiệm vụ KH&CN. Sản phẩm của hoạt động nghiên cứu và triển khai
• 1.5. Chính sách KH&CN
• 1.6. Cơ sở lý luận về khoán kinh phí trong thực hiện các đề tài, dự án
• 1.6.1. Khái niệm về khoán kinh phí
• 1.6.2. Tại sao lại phải ban hành chính sách khoán kinh phí trong thực hiện các đề tài, dự án
• 1.6.3. Cơ sở để tính khoán kinh phí trong hoạt động KH&CN. Xác định vấn đề nghiên cứu các và nội dung công việc cần tiến hành trong các đề tài, dự án
• 1.6.4. Xác định được tổng dự toán kinh phí cần thiết phục vụ cho cả quá trình nghiên cứu
• 1.6.5. Đánh giá sản phẩm nghiên cứu so với dự kiến đầu bài đặt ra
• 1.7. Kinh nghiệm khoán trong hoạt động sản xuất vật chất
• 1.7.1. Khoán trong sản xuất nông nghiệp
• 1.7.2. Khoán chi hành chính. Kinh nghiệm về cơ chế quản lý tài chính ở một số tổ chức quốc tế và nước ngoài
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG VỀ THỰC HIỆN KHOÁN KINH PHÍ TRONG THỰC HIỆN NHIỆM VỤ KH&CN CỦA NHÀ NƯỚC
• 2.1. Những quy định cụ thể về khoán của Thông tư 93
• 2.2. Một số điểm khác biệt của Thông tư 93 so với quy định cũ
• 2.3. Hiện trạng về thực hiện khoán kinh phí trong thực hiện các đề tài, dự án
• 2.4. Quan hệ dự toán, cấp phát, thanh quyết toán trong hoạt động KH&CN hiện nay
• 2.5. Chính sách khoán kinh phí trong thực hiện nhiệm vụ KH&CN và các ý kiến của các nhà quản lý tài chính
• 2.6. Chính sách khoán kinh phí và ý kiến của các tổ chức KH&CN, các Sở KH&CN và các nhà khoa học
• 2.7. Sự tác động của chính sách khoán đến công tác quản lý và thực hiện các nhiệm vụ KH&CN
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH KHOÁN KINH PHÍ
• 3.1. Đặc điểm của hoạt động nghiên cứu và triển khai
• 3.2. Quan điểm của hướng hoàn thiện chính sách khoán kinh phí trong thực hiện các nhiệm vụ KH&CN
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế khoán kinh phí
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• PHẦN PHỤ LỤC
• 1. Phụ lục 1: Thông tư 45
• 2. Phụ lục 2: Thông tư 44
• 3. Phụ lục 3: Thông tư 93/2006/TTLT/BTC-BKHCN
• 4. KẾT QUẢ ĐIỀU TRA Ý KIẾN CỦA CÁN BỘ QUẢN LÝ, NHÀ KHOA HỌC VỀ CHÍNH SÁCH KHOÁN KINH PHÍ TRONG THỰC HIỆN NHIỆM VỤ KH&CN CỦA NHÀ NƯỚC VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 4.1. Bảng 1: Tổng hợp thông tin phiếu điều tra
• 4.2. Bảng 2: Một số bất cập trong quản lý khoa học và quản lý tài chính
• 4.3. Bảng 3: Các ý kiến về chính sách khoán hiện hành và đề xuất hướng hoàn thiện
• 5. Phụ lục 5: Mẫu phiếu điều tra

Tóm tắt

I. Tổng quan về hạn chế chính sách khoán kinh phí trong KH CN

Chính sách khoán kinh phí trong khoa học và công nghệ (KH&CN) đã được áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy chính sách này còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến sự phát triển của các dự án nghiên cứu. Việc hiểu rõ những hạn chế này là cần thiết để có những điều chỉnh phù hợp.

1.1. Khái niệm chính sách khoán kinh phí trong KH CN

Chính sách khoán kinh phí là cơ chế tài chính cho phép các tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ KH&CN được tự chủ trong việc sử dụng ngân sách. Tuy nhiên, nhiều quy định chưa rõ ràng dẫn đến việc thực hiện không hiệu quả.

1.2. Tình hình thực hiện chính sách khoán kinh phí hiện nay

Hiện nay, việc thực hiện chính sách khoán kinh phí gặp nhiều khó khăn. Các nhà khoa học thường phải đối mặt với các thủ tục hành chính phức tạp, làm giảm tính linh hoạt trong nghiên cứu.

II. Những thách thức trong việc thực hiện chính sách khoán kinh phí

Chính sách khoán kinh phí trong KH&CN đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả nghiên cứu mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của KH&CN.

2.1. Thiếu minh bạch trong quản lý kinh phí

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu minh bạch trong việc quản lý và phân bổ kinh phí. Điều này dẫn đến tình trạng lạm dụng và không hiệu quả trong sử dụng ngân sách.

2.2. Khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả nghiên cứu

Việc đánh giá hiệu quả của các dự án nghiên cứu thường gặp khó khăn do thiếu các tiêu chí rõ ràng. Điều này làm giảm động lực cho các nhà khoa học trong việc thực hiện nghiên cứu.

III. Phương pháp cải thiện chính sách khoán kinh phí trong KH CN

Để khắc phục những hạn chế của chính sách khoán kinh phí, cần có những phương pháp cải thiện hiệu quả. Các giải pháp này sẽ giúp nâng cao tính hiệu quả và minh bạch trong quản lý ngân sách.

3.1. Tăng cường minh bạch trong quy trình cấp phát kinh phí

Cần xây dựng các quy định rõ ràng về quy trình cấp phát kinh phí, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc phân bổ ngân sách cho các dự án nghiên cứu.

3.2. Định hướng lại tiêu chí đánh giá hiệu quả nghiên cứu

Cần thiết lập các tiêu chí đánh giá hiệu quả nghiên cứu rõ ràng và cụ thể, giúp các nhà khoa học có định hướng rõ ràng trong quá trình thực hiện dự án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ chính sách khoán kinh phí

Việc áp dụng chính sách khoán kinh phí đã mang lại một số kết quả tích cực trong nghiên cứu KH&CN. Tuy nhiên, cần có những đánh giá cụ thể để nhận diện rõ hơn về hiệu quả của chính sách này.

4.1. Kết quả đạt được từ chính sách khoán kinh phí

Một số dự án nghiên cứu đã thành công nhờ vào chính sách khoán kinh phí, giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc cải thiện chính sách khoán kinh phí cần dựa trên sự tham gia của các nhà khoa học và các tổ chức nghiên cứu.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chính sách khoán kinh phí

Chính sách khoán kinh phí trong KH&CN cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân sách.

5.1. Đề xuất cải cách chính sách khoán kinh phí

Cần có những đề xuất cụ thể để cải cách chính sách khoán kinh phí, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước trong KH&CN.

5.2. Tương lai của nghiên cứu khoa học trong bối cảnh chính sách khoán

Tương lai của nghiên cứu khoa học sẽ phụ thuộc vào khả năng cải cách chính sách khoán kinh phí, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học phát triển nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và nền kinh tế thị trường. Theo ước tính, từ năm 2003 đến 2008, việc quản lý kinh phí cho các nhiệm vụ KH&CN của Nhà nước đã gặp nhiều khó khăn do cơ chế tài chính còn mang tính hình thức, máy móc, chưa thực sự thúc đẩy hoạt động nghiên cứu sáng tạo. Chính sách khoán kinh phí được ban hành nhằm tạo cơ chế quản lý tài chính linh hoạt, hiệu quả hơn, nhưng việc triển khai thực tế vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt tại các địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá những hạn chế của chính sách khoán kinh phí theo Thông tư số 93/2006/TTLT/BTC-BKHCN, làm rõ ảnh hưởng của các hạn chế này đến hoạt động KH&CN, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách khoán kinh phí phù hợp với đặc thù hoạt động nghiên cứu và triển khai. Phạm vi nghiên cứu bao gồm giai đoạn 2003-2008, với khảo sát tại các viện nghiên cứu, trường đại học và các cơ quan quản lý KH&CN ở nhiều tỉnh thành trên cả nước.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước cho KH&CN, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng cường tính chủ động và trách nhiệm của các chủ nhiệm đề tài, dự án, đồng thời giảm thiểu các thủ tục hành chính rườm rà, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học phát huy năng lực sáng tạo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tài chính công, chính sách công và quản lý KH&CN, trong đó:

• Lý thuyết khoán kinh phí: Khoán kinh phí là biện pháp quản lý tài chính nhà nước giao quyền tự chủ cho tổ chức chủ trì và chủ nhiệm đề tài, dự án trong việc sử dụng dự toán kinh phí đã được phê duyệt, gắn với trách nhiệm về kết quả nghiên cứu. Khoán kinh phí được hiểu là giao một khoản tiền để thực hiện công việc với yêu cầu cụ thể về thời gian, kinh phí, nhân lực và sản phẩm cuối cùng.

• Mô hình quản lý tài chính dựa trên kết quả (Performance-Based Budgeting): Tập trung vào việc phân bổ và sử dụng ngân sách dựa trên kết quả đầu ra, hiệu quả và hiệu suất của các nhiệm vụ KH&CN.

• Khái niệm chính:

  • Nghiên cứu và triển khai (R&D): Bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm.
  • Nhiệm vụ KH&CN: Đề tài, dự án, chương trình khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước.
  • Sản phẩm KH&CN: Bao gồm bài báo khoa học, sáng chế, quy trình công nghệ, mô hình, giải pháp kỹ thuật.
  • Chính sách khoán kinh phí: Tập hợp các biện pháp quản lý tài chính nhằm giao quyền tự chủ và trách nhiệm cho các chủ nhiệm đề tài, dự án trong việc sử dụng kinh phí.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu:

  • Tài liệu pháp luật, văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý tài chính và chính sách khoán kinh phí (Luật Ngân sách Nhà nước, Thông tư 93/2006, Thông tư 44/2007, Nghị định 130/2005).
  • Các báo cáo, nghiên cứu trước đây về quản lý tài chính KH&CN trong nước và kinh nghiệm quốc tế.
  • Dữ liệu khảo sát thực tế từ các viện nghiên cứu, trường đại học, Sở KH&CN tại nhiều tỉnh thành như Bắc Cạn, Bắc Giang, Thái Nguyên, Thành phố Hồ Chí Minh, v.v.
  • Phỏng vấn trực tiếp và bảng hỏi với chủ nhiệm đề tài, nhà quản lý khoa học và quản lý tài chính.

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích nội dung các văn bản pháp luật và chính sách.
  • Thống kê mô tả kết quả khảo sát, phân tích tỷ lệ phần trăm các ý kiến về thực trạng và hạn chế của chính sách khoán.
  • So sánh kinh nghiệm quản lý tài chính của các tổ chức quốc tế và nước ngoài với thực tiễn Việt Nam.
  • Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện khoán kinh phí.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2003-2008, trong đó khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu diễn ra từ tháng 7 đến tháng 10 năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ thực hiện khoán kinh phí còn thấp: Kết quả khảo sát tại các lĩnh vực khoa học cho thấy chỉ khoảng 12-31% các đề tài, dự án đã thực hiện khoán kinh phí, trong khi 68-100% chưa thực hiện. Ví dụ, lĩnh vực khoa học kỹ thuật có tỷ lệ thực hiện khoán khoảng 21,8%, lĩnh vực y học 31,3%.

2. Chính sách khoán chưa thực sự là khoán theo đúng nghĩa: Thông tư 93 chỉ mới giao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong phạm vi dự toán đã được duyệt, chưa cho phép điều chỉnh linh hoạt dự toán trong quá trình thực hiện. Điều này khiến nhiều nhà khoa học e ngại thực hiện khoán do không được phép thay đổi kinh phí khi phát sinh.

3. Thù lao cho lao động khoa học thấp và không tương xứng: Các quy định về định mức thù lao còn thấp, không phản ánh đúng sức lao động trí tuệ và công sức của các nhà khoa học, gây khó khăn trong việc thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao.

4. Thủ tục hành chính phức tạp, rườm rà: Việc thanh quyết toán kinh phí theo đúng dự toán đã duyệt gây khó khăn trong điều chỉnh chi phí phát sinh, làm giảm tính chủ động và hiệu quả sử dụng kinh phí.

5. Ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả nghiên cứu: Các hạn chế trên làm giảm động lực sáng tạo, gây cản trở trong việc triển khai các đề tài, dự án, ảnh hưởng đến chất lượng và tiến độ nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế xuất phát từ việc chính sách khoán kinh phí chưa thực sự phù hợp với đặc thù hoạt động nghiên cứu khoa học, vốn có tính sáng tạo cao, rủi ro lớn và khó dự toán chính xác chi phí từ đầu. So với kinh nghiệm quốc tế, như tại Cộng hòa Liên bang Đức, việc dự toán kinh phí được thực hiện linh hoạt, chủ nhiệm đề tài có quyền tự chủ cao trong việc sử dụng kinh phí, thanh toán qua tài khoản ngân hàng minh bạch, và có hội đồng chuyên môn đánh giá chi tiết dự toán và kết quả.

Việc quy định chặt chẽ dự toán và thanh quyết toán theo dự toán đã duyệt tại Việt Nam tạo ra cơ chế "hình thức", làm giảm tính linh hoạt và hiệu quả quản lý tài chính. Điều này cũng được phản ánh qua khảo sát, khi 64% nhà khoa học và quản lý cho rằng cơ chế tài chính còn bất cập, 36% cho rằng còn quá nhiều bất cập, và 42,5% cho rằng chế độ quyết toán không phù hợp với đặc điểm nghiên cứu khoa học.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ thực hiện khoán kinh phí theo từng lĩnh vực khoa học, bảng so sánh các điểm khác biệt giữa Thông tư 93 và các quy định cũ, cũng như biểu đồ tròn phân bố ý kiến về mức độ bất cập của cơ chế tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ chế khoán kinh phí theo hướng linh hoạt và thực chất

   • Động từ hành động: Điều chỉnh
   • Target metric: Tăng tỷ lệ đề tài, dự án thực hiện khoán kinh phí lên trên 50% trong 3 năm tới
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Bộ Tài chính
   • Timeline: Triển khai từ năm 2024 đến 2027

2. Xây dựng khung định mức thù lao phù hợp, phản ánh đúng giá trị lao động trí tuệ

   • Động từ hành động: Xây dựng và ban hành
   • Target metric: Tăng mức thù lao tối thiểu lên ít nhất 30% so với hiện tại
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ
   • Timeline: Hoàn thành trong 12 tháng tới

3. Đơn giản hóa thủ tục hành chính, cho phép điều chỉnh dự toán trong quá trình thực hiện

   • Động từ hành động: Rà soát và sửa đổi
   • Target metric: Giảm thời gian xử lý thủ tục thanh quyết toán xuống còn 50% hiện tại
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước
   • Timeline: Triển khai trong 18 tháng

4. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức về chính sách khoán kinh phí cho các nhà khoa học và quản lý

   • Động từ hành động: Tổ chức tập huấn và truyền thông
   • Target metric: 80% chủ nhiệm đề tài, dự án được đào tạo về chính sách khoán trong 2 năm
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ, các viện nghiên cứu, trường đại học
   • Timeline: Liên tục trong 2 năm

5. Thiết lập hệ thống giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng kinh phí dựa trên kết quả đầu ra

   • Động từ hành động: Xây dựng và vận hành
   • Target metric: 100% đề tài, dự án có báo cáo đánh giá kết quả và sử dụng kinh phí
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ, các cơ quan quản lý nhà nước
   • Timeline: Triển khai trong 2 năm

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý khoa học và công nghệ

   • Lợi ích: Hiểu rõ các hạn chế trong chính sách khoán kinh phí, từ đó đề xuất và thực hiện các giải pháp quản lý hiệu quả hơn.
   • Use case: Xây dựng chính sách, cải tiến quy trình quản lý tài chính cho các đề tài, dự án.

2. Chủ nhiệm đề tài, dự án nghiên cứu

   • Lợi ích: Nắm bắt các quyền lợi, trách nhiệm và các khó khăn trong thực hiện khoán kinh phí, giúp chủ động hơn trong quản lý kinh phí và thực hiện nhiệm vụ.
   • Use case: Lập dự toán, điều chỉnh chi phí, báo cáo kết quả nghiên cứu.

3. Nhà khoa học và nghiên cứu viên

   • Lợi ích: Hiểu rõ cơ chế tài chính ảnh hưởng đến hoạt động nghiên cứu, từ đó có kế hoạch nghiên cứu phù hợp, nâng cao hiệu quả công việc.
   • Use case: Tham gia đề xuất dự án, phối hợp với chủ nhiệm đề tài trong quản lý kinh phí.

4. Cơ quan tài chính, kho bạc và các tổ chức tài trợ

   • Lợi ích: Nắm bắt thực trạng và các khó khăn trong quản lý tài chính KH&CN, từ đó xây dựng các quy định, hướng dẫn phù hợp, minh bạch và hiệu quả.
   • Use case: Thẩm định dự toán, cấp phát và thanh quyết toán kinh phí cho các nhiệm vụ KH&CN.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách khoán kinh phí là gì và tại sao cần thiết?
   Chính sách khoán kinh phí là biện pháp giao quyền tự chủ cho chủ nhiệm đề tài, dự án trong việc sử dụng kinh phí đã được duyệt, nhằm tăng tính linh hoạt và hiệu quả sử dụng ngân sách. Nó cần thiết để khắc phục cơ chế quản lý tài chính cứng nhắc, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu sáng tạo.

2. Tại sao tỷ lệ thực hiện khoán kinh phí còn thấp?
   Nguyên nhân chính là do các quy định hiện hành chưa cho phép điều chỉnh dự toán linh hoạt, thủ tục hành chính phức tạp, thù lao thấp và thiếu chế tài rõ ràng, khiến các nhà khoa học e ngại thực hiện khoán.

3. Khoán kinh phí có ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng nghiên cứu?
   Khoán kinh phí nếu được thực hiện đúng sẽ thúc đẩy tính chủ động, sáng tạo của nhà khoa học, nâng cao chất lượng và tiến độ nghiên cứu. Ngược lại, nếu cơ chế khoán không phù hợp sẽ gây cản trở, làm giảm hiệu quả nghiên cứu.

4. Kinh nghiệm quốc tế về quản lý khoán kinh phí như thế nào?
   Ở các nước phát triển như CHLB Đức, khoán kinh phí được thực hiện linh hoạt, chủ nhiệm đề tài có quyền tự chủ cao, thanh toán minh bạch qua tài khoản ngân hàng, và có hội đồng chuyên môn đánh giá dự toán và kết quả, giúp nâng cao hiệu quả quản lý.

5. Làm thế nào để hoàn thiện chính sách khoán kinh phí tại Việt Nam?
   Cần điều chỉnh chính sách theo hướng linh hoạt, xây dựng khung thù lao phù hợp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường đào tạo và thiết lập hệ thống giám sát hiệu quả sử dụng kinh phí dựa trên kết quả đầu ra.

Kết luận

• Chính sách khoán kinh phí hiện nay chưa thực sự phát huy hiệu quả do nhiều hạn chế về cơ chế, thủ tục và mức thù lao chưa phù hợp.
• Tỷ lệ thực hiện khoán kinh phí trong các đề tài, dự án KH&CN còn thấp, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động nghiên cứu.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc giao quyền tự chủ linh hoạt và minh bạch trong quản lý tài chính là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả nghiên cứu.
• Cần thiết phải hoàn thiện chính sách khoán kinh phí theo hướng linh hoạt, thực chất, phù hợp với đặc thù hoạt động KH&CN tại Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm điều chỉnh chính sách, xây dựng khung thù lao mới, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường đào tạo, giám sát nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước cho KH&CN.

Call-to-action: Các nhà quản lý, chủ nhiệm đề tài và nhà khoa học cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp hoàn thiện chính sách khoán kinh phí, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của khoa học và công nghệ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm ba chƣơng : -Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của khoán kinh phí trong thực hiện nhiệm vụ KH&CN của nhà nƣớc -Chƣơng 2: Hiện trạng về thực hiện khoán kinh phí trong thực hiện các nhiệm vụ KH&CN -Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện chính sách khoán kinh phí 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA KHOÁN KINH PHÍ TRONG THỰC HIỆN NHIỆM VỤ KH&CN CỦA NHÀ NƢỚC 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm “nghiên cứu và triển khai” Nghiên cứu và triển khai (R&D) là hoạt động sáng tạo đƣợc thực hiện một cách có hệ thống để tăng cƣờng vốn tri thức, bao gồm tri thức về con ngƣời, văn hoá, xã hội, và sử dụng vốn tri thức này để tìm ra các ứng dụng mới5.

Thuật ngữ R&D bao hàm 3 loại hoạt động: Nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm 1. Các loại hình nghiên cứu và triển khai -Nghiên cứu cơ bản: Là công việc thực nghiệm hoặc lý thuyết đƣợc thực hiện chủ yếu để nhận đƣợc tri thức mới về nền tảng nằm bên dƣới hiện tƣợng hoặc sự việc quan sát đƣợc, không nhằm vào bất kỳ một ứng dụng hoặc sử dụng cụ thể nào. Nghiên cứu cơ bản đƣợc phân thành hai loại: nghiên cứu cơ bản thuần tuý và nghiên cứu cơ bản có định hƣớng. Đối với nghiên cứu cơ bản thuần tuý là những nghiên cứu đƣợc thực hiện để thúc đẩy sự tiến bộ của tri thức mà không nhằm tìm kiếm các lợi ích kinh tế hoặc xã hội lâu dài hoặc không có bất cứ một cố gắng nào để đem ứng dụng kết quả vào các vấn đề thực tiễn hoặc chuyển giao kết quả cho các khu vực chịu trách nhiệm ứng dụng chúng.

Nghiên cứu cơ bản có định hƣớng đƣợc thực hiện với hy vọng đem lại một cơ sở tri thức rộng lớn có thể tạo nền tảng cho việc giải quyết các vấn đề hiện tại hoặc tƣơng lai, đã đƣợc nhận biết hoặc đƣợc kỳ vọng. 5 Khuyến nghị tiêu chuẩn thực tiễn cho điều tra nghiên cứu và phát triển-Tài liệu hướng dẫn Frascati 2002 của tổ chức OECD, Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội, 2004 (Trong tiếng Anh, “R&D” : Research and Experimental Development , có nghĩa là Nghiên cƣú và triển khai thực nghiệm. Đề tài sử dụng thuật ngữ nghiên cứu-triển khai cho sát với thuật ngữ tiếng Anh) 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -Nghiên cứu ứng dụng: Cũng là hoạt động nghiên cứu ban đầu để nhận đƣợc các tri thức mới, nhƣng chủ yếu nhằm vào một mục đích hoặc mục tiêu thực tế cụ thể. -Triển khai thực nghiệm: Là hoạt động mang tính hệ thống, dựa vào tri thức hiện có, đƣợc tiếp thu từ công việc nghiên cứu hoặc kinh nghiệm thực tiễn, nhằm tạo ra các vật liệu, sản phẩm và thiết bị mới, lập ra các quy trình, hệ thống và dịch vụ mới, hoặc cải tiến đáng kể những thứ đã đƣợc sản xuất hoặc lập ra.

Trong khoa học xã hội, có thể định nghĩa triển khai thực nghiệm là quá trình biến tri thức nhận đƣợc từ nghiên cứu thành các chƣơng trình tác nghiệp, kể cả các dự án trình diễn đƣợc thực hiện nhằm mục đích thử nghiệm và đánh giá. Nhiệm vụ KH&CN Nhiệm vụ khoa học và công nghệ là những vấn đề khoa học và công nghệ cần đƣợc giải quyết, đƣợc tổ chức thực hiện dƣới hình thức đề tài, dự án, chƣơng trình khoa học và công nghệ, mỗi hình thức có mục đích khác nhau. -Đề tài: Có nội dung chủ yếu nghiên cứu về một chủ đề khoa học và công nghệ. Mục đích của đề tài là định hƣớng vào trả lời những câu hỏi về ý nghĩa học thuật, chƣa quan tâm nhiều đến việc hiện thực hoá trong hoạt động thực tế.

Đề tài có thể dừng ở khâu nghiên cứu khoa học nhƣng nhánh đề tài nghiên cứu ứng dụng thì kéo dài đến cả giai đoạn triển khai thực nghiệm. Đề tài có thể độc lập hoặc thuộc dự án, chƣơng trình khoa học và công nghệ. -Dự án: có nội dung chủ yếu tiến hành các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ; áp dụng, thử nghiệm các giải pháp, phƣơng pháp, mô hình quản lý kinh tế - xã hội. Cụ thể hơn, dự án là một loại đề tài có mục đích ứng dụng xác định, cụ thể về kinh tế và xã hội.

Dự án có những đòi hỏi khác đề tài nhƣ: đáp ứng một nhu cầu đã đƣợc nêu ra; chịu sự ràng buộc của kỳ hạn và thƣờng là ràng buộc về nguồn lực. Dự án có thể độc lập hoặc thuộc chƣơng trình khoa học và công nghệ. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -Chương trình khoa học và công nghệ bao gồm một nhóm các đề tài, dự án, đƣợc tập hợp theo một mục đích xác định nhằm thực hiện mục tiêu phát triển khoa học và công nghệ cụ thể hoặc ứng dụng trong thực tiễn. Giữa các đề tài, dự án thuộc một chƣơng trình có thể có tính độc lập tƣơng đối cao, nhƣng những nội dung của một chƣơng trình phải đảm bảo tính đồng bộ.

Các nhiệm vụ KH&CN có sử dụng ngân sách nhà nƣớc theo quy định trong Luật KH&CN đƣợc tổ chức dƣới hình thức chƣơng trình, đề tài, dự án và các hình thức khác. Theo phân cấp quản lý các nhiệm vụ KH&CN, chúng ta có nhiệm vụ KH&CN cấp nhà nƣớc, nhiệm vụ KH&CN cấp Bộ, cấp tỉnh và nhiệm vụ nghiên cứu cấp cơ sở. Đối với các nhiệm vụ KH&CN cấp Nhà nƣớc và cấp Bộ có sử dụng ngân sách nhà nƣớc thì thƣờng hay đƣợc sử dụng nhất, kế cả các nhiệm vụ KH&CN thuộc chƣơng trình KH&CN là đề tài và dự án sản xuất thử nghiệm. Nhƣng ở cấp tỉnh thì thƣờng tập trung ở hai dạng: đề tài và dự án ứng dụng KH&CN.

Trong phạm vi khuôn khổ của nghiên cứu này thì khái niệm về các nhiệm vụ KH&CN của nhà nƣớc đƣợc coi là các đề tài, dự án KH&CN. Có một điểm rất chung giữa các nhiệm vụ KH&CN đã nêu ở trên đó là đều sử dụng các yếu tố đầu vào thể hiện dƣới các nội dung công việc: điều tra, khảo sát, hội nghị, hội thảo; một số nhân lực KH&CN; một số trang thiết bị và một số nguyên vật liệu cần thiết,…để đạt đƣợc các sản phẩm KH&CN. Vì vậy, chất lƣợng của sản phẩm đạt đƣợc phụ thuộc cơ bản vào các yếu tố đầu vào này. Sản phẩm của hoạt động nghiên cứu và triển khai Trong mọi trƣờng hợp, sản phẩm của hoạt động nghiên cứu và triển khai là thông tin, bất kể đó là khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, khoa học công nghệ.

Tuy nhiên chúng ta không thể tiếp xúc trực tiếp với thông tin, mà chỉ có thể tiếp xúc với thông tin qua các phƣơng tiện trung gian là vật mang thông tin. Vật mang thông tin về các kết quả nghiên cứu khoa học có thể bao gồm: vật mang vật lý, vật mang công nghệ, vật mang xã hội. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tuỳ thuộc tính chất của từng đề tài mà có các dạng sản phẩm: -Sản phẩm có chỉ tiêu định lƣợng có thể đo đếm đƣợc: mẫu, vật liệu, thiết bị, máy móc, giống cây trồng, vật nuôi,… -Sản phẩm mang tính chất định tính hoặc chủ yếu là định tính, khó xác định đƣợc bằng các chỉ tiêu định lƣợng cụ thể: quy trình công nghệ, phƣơng pháp, giải pháp, mô hình, bản đồ, bảng số liệu,… Các sản phẩm của các hoạt động nghiên cứu và triển khai còn đƣợc thể hiện dƣới các hình thức: các bài báo (trong đó chứa đựng các sản phẩm là các phát hiện, phát minh) và sáng chế; sản phẩm có thể bao gồm cả sản phẩm đào tạo (đào tạo thạc sỹ, tiến sỹ). Cũng có quan niệm cho rằng, sản phẩm của hoạt động KH&CN gồm có ba loại: Thứ nhất là các công bố khoa học dƣới dạng các bài báo gốc trình bày các kết quả mới đƣợc công bố trên các tạp chí có uy tín có sự phản biện của các chuyên gia trong lĩnh vực chuyên môn; Thứ hai là các bằng sáng chế đƣợc bảo hộ trong và ngoài nƣớc bởi các cơ quan chuyên môn; Thứ ba là những nghiên cứu ứng dụng, thực chất là việc thử nghiệm các kết quả có sẵn ở điều kiện cụ thể nào đó, nhất là điều kiện trong nƣớc6 Khi xem xét các sản phẩm của nghiên cứu và triển khai ở các khía cạnh “khả năng áp dụng vào sản xuất/đời sống” và “giá trị thƣơng mại” thì không phải loại sản phẩm nào cũng có thể áp dụng trực tiếp đƣợc vào sản xuất hay đời sống ngay hay cũng chƣa thể có giá trị thƣơng mại đƣợc.

Bảng 1: So sánh phát hiện, phát minh, sáng chế 7 Phát hiện Phát minh Sáng chế Khả năng áp Không trực tiếp, Không trực Có thể áp dụng dụng vào sản sản mà phải qua các tiếp, mà phải trực tiếp hoặc phải xuất và đời sống giải pháp vận qua sáng chế qua thử nghiệm 6 Lê Trần Bình, Đổi mới cơ chế tài chính trong hoạt động KH&CN, http: www.vn, cập nhật ngày 21/8/2008 7 Vũ Cao Đàm, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 2005 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dụng Giá trị thƣơng Không Không Mua bán patent và mại licence (Nguồn: Vũ Cao Đàm, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB KH&KT, Hà Nội, 2005) 1. Chính sách KH&CN Chính sách là tập hợp biện pháp của một chủ thể quản lý, nhằm kích thích động cơ hoạt động của một hoặc một số nhóm có vai trò động lực trong việc thực hiện mục tiêu phát triển xã hội8. Theo UNESCO định nghĩa, “Chính sách KH&CN là một tập hợp các biện pháp lập pháp và hành pháp được thực thi nhằm nâng cao, tổ chức và sử dụng tiềm lực KH&CN quốc gia với mục tiêu đạt được mục đích phát triển quốc gia và nâng cao vị trí quốc gia trên thế giới”. Chính sách KH&CN là những phƣơng châm, điều lệ, quy định.

Đó là những nguyên tắc và quy tắc của một nhà nƣớc, một ngành trong một thời kỳ nhất định và với một mục tiêu chiến lƣợc nhất định đặt ra nhằm phát triển KH&CN9. Nhƣ vậy, có thể hiểu chính sách KH&CN là một tập hợp các biện pháp mà chủ thể quản lý sử dụng để tác động lên đối tƣợng quản lý (các tổ chức KH&CN) nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đề ra trong từng giai đoạn nhất định. Chính sách khoán kinh phí trong thực hiện các đề tài, dự án là chính sách KH&CN. Vì vậy nó là biện pháp mà các nhà quản lý KH&CN xây dựng và sử dụng để làm công cụ quản lý các đề tài, dự án .