TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑAØ LAÏT F7G GIAÙO TRÌNH VĂN HỌC TRUNG QUỐC TS. NGUYỄN ĐÌNH HẢO – NGUYỄN THANH CHÂU 2005 Vaên hoïc Trung Quoác -1- MUÏC LUÏC Muïc luïc. VAÊN HOÏC THÔØI TIEÂN TAÀN (1134 tröôùc CN - 221 tröôùc CN).- 3 - TIEÁT 1 : KINH THI .- 14 - TIEÁT 3 : TAÛN VAÊN THÔØI TIEÂN TAÀN .- TAÛN VAÊN TRIEÁT HOÏC vaø LUAÄN THUYEÁT:.2- TAÛN VAÊN LÒCH SÖÛ: .- 42 - CAÂU HOÛI OÂN TAÄP CHÖÔNG I.- 43 - TAØI LIEÄU THAM KHAÛO CHÖÔNG I .- 44 - CHÖÔNG II. THÔ VAÊN THÔØI HAÙN – NGUÏY (206 tröôùc - 220 sau CN).- 45 - TIEÁT 1 : THÔ PHUÙ.- 45 - TIEÁT 2 : TAÛN VAÊN .- Tö Maõ Thieân (145-86 tröôùc Taây lòch) vaø “Söû kyù” : .- 45 - CAÂU HOÛI OÂN TAÄP CHÖÔNG II.- 65 - TAØI LIEÄU THAM KHAÛO CHÖÔNG II.- 65 - CHÖÔNG III.
THÔ VAÊN THÔØI ÑÖÔØNG TOÁNG (618 - 1279) .-THÔ ÑÔØI ÑÖÔØNG(618-907): .- 66 - CAÂU HOÛI OÂN TAÄP CHÖÔNG III .- 96 - TAØI LIEÄU THAM KHAÛO CHÖÔNG III .- 96 - CHƯƠNG IV. TIEÅU THUYEÁT MINH THANH .- BOÁI CAÛNH LÒCH SÖÛ. TÌNH HÌNH VAÊN HOÏC .Tieåu thuyeát ñôøi Minh. Tieåu thuyeát ñôøi Thanh (1644 – 1911).
ÑAËC ÑIEÅM TIEÅU THUYEÁT COÅ ÑIEÅN TRUNG QUOÁC. TIEÅU THUYEÁT COÅ ÑIEÅN TRUNG QUOÁC - TIEÅU THUYEÁT CHÖÔNG HOÀI VIEÄT NAM. - 104 - TAM QUOÁC CHÍ DIEÃN NGHÓA. Taùc giaû La Quaùn Trung (1330 – 1400).
Taùc phaåm Tam quoác chí dieãn nghóa. AÛNH HÖÔÛNG CUÛA TAM QUOÁC CHÍ. - 111 - TAÂY DU KYÙ. Taùc giaû Ngoâ Thöøa AÂn (1500? – 1581?).
Taùc phaåm Taây Du Kyù. NGHEÄ THUAÄT CUÛA TAÂY DU KYÙ. AÛNH HÖÔÛNG CUÛA TAÂY DU KYÙ. - 117 - HOÀNG LAÂU MOÄNG.
- 120 - LIEÂU TRAI CHÍ DÒ. - 123 - CAÂU HOÛI OÂN TAÄP. - 124 - TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. Nguyeãn Ñình Haûo – Nguyeãn Thanh Chaâu Khoa Ngöõ vaên Vaên hoïc Trung Quoác -2- TS.
Nguyeãn Ñình Haûo – Nguyeãn Thanh Chaâu Khoa Ngöõ vaên Vaên hoïc Trung Quoác -3- CHÖÔNG I. VAÊN HOÏC THÔØI TIEÂN TAÀN (1134 TRÖÔÙC CN - 221 TRÖÔÙC CN) Tieân Taàn laø thôøi kyø tröôùc ñôøi Taàn, töùc laø töø khôûi thuûy cho ñeán tröôùc khi Taàn Thuûy Hoaøng Ñeá thoáng nhaát Trung Quoác(221 tröôùc CN). Veà maët lòch söû, sau thôøi gian truyeàn thuyeát khaù daøi(khoaûng 700 naêm) vôùi caùc ñôøi Tam Hoaøng(Toaïi Nhaân, Phuïc Hy, Thaàn Noâng), Nguõ Ñeá goàm Hoaøng Ñeá (2696-2597 tröôùc CN), Chuyeân Huùc, Ñeá Coác, Ñöôøng Nghieâu(2357-2255 tröôùc CN) vaø Ngu Thuaán(2255- 2207 tröôùc CN), lòch söû Trung Quoác thöïc söï khôûi ñaàu vôùi Tam Ñaïi laø Haï(2207-1784 tröôùc CN), Thöông - AÂn(1783-1135 tröôùc CN) vaø Chu(1134- 247 tröôùc CN) trong ñoù trieàu Chu laø thôøi kyø coù nhieàu bieán ñoäng nhaát veà lòch söû, chính trò, kinh teá, tö töôûng vaø vaên hoùa. Ñôøi Chu chia laøm 2 thôøi kyø: thôøi kyø thöù nhaát Chu Vuõ vöông dieät Truï, ñoùng ñoâ ôû ñaát Phong, ñaát Caûo(mieàn Thieåm Taây baây giôø), môû ñaàu thôøi Taây Chu (1134- 770 tröôùc CN).
Ñeán ñôøi vua thöù 12 U vöông, bò rôï Hieåm Doaõn vaø rôï Khuyeån Nhung ñaùnh baïi, khieán sau ñoù Chu Bình vöông phaûi dôøi ñoâ sang phía ñoâng, ñoùng ôû Laïc Döông(Haø Nam), baét ñaàu thôøi kyø thöù 2 goïi laø Ñoâng Chu(770-247 tröôùc CN). Ñoâng Chu laïi ñöôïc chia laøm 2 thôøi kyø nöõa laø Xuaân Thu(722-479tröôùc CN) vaø Chieán quoác(479-221 tröôùc CN), xaõ hoäi roái ren loaïn laïc “ñaùnh nhau ñeå tranh ñaát gieát ngöôøi ñaày ñoàng; ñaùnh nhau ñeå tranh thaønh, gieát ngöôøi ñaày thaønh”. Töø khi dôøi ñoâ sang ñoâng, Nhaø Chu suy yeáu daàn khoâng ñuû söùc sai khieán chö haàu. Ñaàu thôøi Ñoâng Chu, soá nöôùc chö haàu coøn chöøng treân 100 trong ñoù coù khoaûng 15 nöôùc lôùn laø Taán, Taàn, Teà, Ngoâ, Vieät, Sôû, Yeân, Taøo, Toáng, Traàn, Thaùi, Trònh, Loã, Veä vaø Trung Sôn.
Coù 5 nöôùc huøng cöôøng, keá tieáp nhau laøm minh chuû, töùc laø nguõ baù: Teà Hoaøn coâng, Taán Vaên coâng, Toáng Töông coâng, Sôû Trang coâng vaø Taàn Muïc coâng. Ñeán thôøi Chieán quoác , soá chö haàu giaûm xuoáng coøn 12 trong ñoù coù 7 nöôùc maïnh goïi laø thaát huøng töùc Taàn, Teà, Sôû, Haøn, Nguïy, Trieäu vaø Yeân tranh chaáp, thoân tính nhau, khi hôïp tung, luùc lieân hoaønh, cho ñeán naêm 221 tröôùc CN, Taàn Thuûy Hoaøng dieät saùu nöôùc thoáng nhaát Trung Quoác. Chính boái caûnh lòch söû ñaày bieán ñoäng cuûa ñôøi Chu, ñaëc bieät laø thôøi Xuaân Thu - Chieán quoác, ñaõ naûy sinh söï höng thònh, phaùt trieån cuûa tö töôûng hoïc thuaät baùch gia chö töû vaø taûn vaên thôøi tieân Taàn. Veà maët vaên hoïc, coù theå noùi vaên hoïc thôøi tieân Taàn chính laø vaên hoïc ñôøi Chu(1134-247 tröôùc CN).
Bôûi vì tuy coù saùch cheùp moät soá baøi thô töông truyeàn laøm vaøo caùc ñôøi Hoaøng Ñeá(2696-2597 tröôùc CN)) nhö baøi “Ñaïn ca”: Ñoaïn truùc, tuïc truùc, phi thoå, truïc nhuïc(Chaët tre, noái tre, neùm ñaát, ñuoåi loaøi chim muoâng), Nghieâu(2357-2255 tröôùc CN) nhö baøi “Kích nhöôõng ca”:Nhaät xuaát nhi taùc, nhaät nhaäp nhi töùc, taïc tænh nhi aåm, canh ñieàn nhi thöïc, ñeá löïc haø höõu ö ngaõ tai! (Maët trôøi moïc thì laøm vieäc, maët trôøi laën thì nghæ ngôi; ñaøo gieáng maø uoáng, caøy ruoäng maø aên, TS. Nguyeãn Ñình Haûo – Nguyeãn Thanh Chaâu Khoa Ngöõ vaên Vaên hoïc Trung Quoác -4- söùc vua caàn chi cho ta ñaâu !), Thuaán(2255-2207 tröôùc CN) nhö baøi “Nam phong ca”:Nam phong chi huaân heà, khaû dó giaûi ngoâ daân chi uaån heà. Nam phong chi thôøi heà, khaû dó phuï ngoâ daân chi taøi heà(Gioù nam maùt heà, coù theå khuaây noãi giaän cuûa daân ta. Gioù nam phaûi thôøi heà coù theå taêng taøi saûn cuûa daân ta) , nhöng thöïc ra khoâng coù baèng chöùng gì xaùc thöïc ñuû tin.
Coøn ñôøi Thöông-AÂn(1783-1135 tröôùc CN), tuy vaên töï ñaõ hình thaønh nhöng phaûi ñeán cuoái ñôøi naøy môùi ñaït ñeán trình ñoä coù theå duøng ñeå ghi cheùp, tröôùc thuaät. Naêm thieân Thöông tuïng trong Kinh Thi laø nhöõng baøi thô do ngöôøi ñôøi Chu theo khaåu truyeàn maø ghi cheùp laïi chöù khoâng phaûi ñöôïc ghi cheùp töø ñôøi Thöông-AÂn. Chæ coù maáy baøi ca ngaén trong lôøi boùi toaùn khaéc treân xöông trinh boác ñöôïc tìm thaáy taïi laøng Tieåu Ñoàn, huyeän An Döông naêm1899 vaø ñöôïc xaùc ñònh xuaát hieän vaøo nieân ñaïi Aân Thöông laø di tích ñaùng tin nhaát cuûa thi ca ñôøi naøy. Ví duï maáy caâu thô trong lôøi boùi ñôøi thöôïng coå sau ñaây: Quùy maõo boác: Kim nhaät vuõ Kyø töï taây lai vuõ? Kyø töï ñoâng lai vuõ? Kyø töï baéc lai vuõ? Kyø töï nam lai vuõ? (Ngaøy quyù maõo boùi: Hoâm nay möa.
Möa töø taây laïi chaêng? Möa töø ñoâng laïi chaêng? Möa töø baéc laïi chaêng? Möa töø nam laïi chaêng?). Baøi thô raát ñôn giaûn, chaát phaùc, duøng ñaïi töø nghi vaán “kyø” nhö thöôøng thaáy trong Kinh Thi, coù theå baét nguoàn cho baøi daân ca nhaïc phuû “Giang Nam khaû thaùi lieân” raát phoå bieán töø ñôøi Haùn veà sau: Giang Nam khaû thaùi lieân, Lieân dieäp haø ñieàn ñieàn! Ngö hyù lieân dieäp gian: Ngö hyù lieân dieäp ñoâng, Ngö hyù lieân dieäp taây, Ngö hyù lieân dieäp nam, Ngö hyù lieân dieäp baéc. (Haõy ñi haùi sen beân bôø nam soâng. Laù sen töôi toát laøm sao !Caù giôõn trong laù sen.Caù giôõn phiaù ñoâng laù sen.
Caù giôõn phiaù taây laù sen. Caù giôõn phía nam laù sen. Caù giôõn phía baéc laù sen). Tuy nhieân, soá löôïng thi ca töø ñôøi AÂn Thöông trôû veà tröôùc quùa ít, chöa ñuû ñeå taïo neân moät neàn vaên hoïc duø laø coå sô.
Vaên hoïc thôøi tieân Taàn coù 3 thaønh töïu lôùn: Kinh Thi, Sôû töø(noåi baät nhaát laø”Ly tao”cuûa Khuaát Nguyeân) vaø Taûn vaên(trieát hoïc vaø lòch söû). Kinh Thi laø thaønh töïu thi ca mieàn Baéc Trung Quoác, ñoù laø saùng taùc cuûa ñaïi ña soá quaàn chuùng, laø nhöõng baøi ca dao, daân ca cuûa 15 “nöôùc” (Chu Nam, Thieäu Nam, Boäi, Dung, Veä, Vöông, Trònh, Teà, Nguïy, Ñöôøng, Taàn, Traàn, Coái, Taøo vaø Baân) sinh soáng vuøng löu vöïc soâng Hoaøng Haø. Sôû töø laø thaønh töïu thi ca mieàn nam Trung Quoác, chuû yeáu laø thi ca töø phuù cuûa Khuaát Nguyeân, moät nhaø thô yeâu nöôùc thieát tha, moät nhaø chính trò saùng suoát ñoàng thôøi laø moät nhaân caùch lôùn cuûa nöôùc Sôû. Nguyeãn Ñình Haûo – Nguyeãn Thanh Chaâu Khoa Ngöõ vaên Vaên hoïc Trung Quoác -5- Taûn vaên trieát hoïc vaø taûn vaên lòch söû laø thaønh töïu cuûa caû 2 mieàn Nam Baéc Trung quoác, trong ñoù trieát hoïc Khoång Maïnh thieát tha nhaäp theá laø tö traøo chính cuûa mieàn Baéc vaø Laõo Trang nhaøn daät laùnh ñôøi laø tö traøo chính cuûa mieàn Nam.
Caùc saùng taùc cuûa mieàn Baéc mang tính hieän thöïc coøn nhöõng saùng taùc mieàn Nam laïi ñaäm neùt tröõ tình. Ba thaønh töïu naøy ít nhieàu ñeàu bò ngoïn löûa phaàn thö naêm 213 tröôùc CN ñôøi Taàn Thuûy Hoaøng thieâu ñoát (tröø saùch veà boùi toaùn, noâng nghieäp vaø y döôïc), ñeán khi ngoïn löûa ñoát cung A Phoøng do Haïng Vuõ daáy leân thì thö tòch tröôùc thôøi Taàn môùi bò thieâu saïch, chæ nhôø coâng lao khoâi phuïc cuûa caùc nhaø nho ñôøi Haùn, caùc taùc phaåm naøy môùi ñöôïc löu truyeàn ñeán nay. TIEÁT 1 : KINH THI Kinh Thi laø taäp thô coå nhaát cuûa Trung Quoác. Noù laø toång taäp nhöõng baøi ca dao, daân ca hay nhaát, ñeïp nhaát cuûa caùc daân toäc mieàn Baéc Trung Quoác töùc 15“nöôùc” ôû vuøng löu vöïc soâng Hoaøng Haø(Chu Nam, Thieäu Nam, Boäi, Dung, Veä, Vöông, Trònh, Teà, Nguïy, Ñöôøng, Taàn, Traàn, Coái, Taøo vaø Baân), ñöôïc saùng taùc trong khoaûng thôøi gian töø ñaàu Taây Chu ñeán giöõa thôøi Xuaân Thu töùc töø theá kyû thöù 12 ñeán theá kyû thöù 6 tröôùc CN(1134-590 tröôùc CN).
Taùc giaû ñaïi ña soá thuoäc taàng lôùp quaàn chuùng bình daân( Phaàn Phong vaø moät soá baøi trong phaàn Tieåu Nhaõ). Ban ñaàu nhöõng saùng taùc naøy chæ ñöôïc goïi laø Thi(“Thi tam baùch, nhaát ngoân dó teá chi, vieát tö voâ taø” : Thi coù 300 thieân, moät lôøi noùi coù theå bao quaùt caû: ñoù laø khoâng nghó ñeán ñieàu xaèng baäy). Danh xöng “kinh” xuaát hieän töø ñaàu ñôøi Haùn(206 tröôùc CN) khi caùc nhaø Haùn nho khoâi phuïc vaø xeáp taùc phaåm naøy vaøo haøng kinh ñieån(Thi, Thö, Dòch, Leã vaø Xuaân Thu). Ñaàu ñôøi Haùn coù 4 baûn Kinh Thi, noäi dung ñaïi theå gioáng nhau: -Teà thi cuûa Vieân Coá, thaát laïc vaøo ñôøi Nguïy(220-265).
-Loã thi cuûa Thaân Boài, thaát laïc vaøo ñôøi Taây Taán(265-317). -Haøn thi cuûa Haøn Anh, thaát laïc vaøo ñôøi Baéc Toáng(960-1127). -Mao thi cuûa Mao Hanh, hieän coøn löu haønh. Veà nguoàn goác Kinh Thi, coù 2 thuyeát: thaùi thi vaø san thi.
Thuyeát thaùi thi giaû ñònh töø söï kieän thieát laäp nhaïc phuû thöï ñôøi Haùn Voõ Ñeá, coøn thuyeát san thi do Tö Maõ Thieân ñöa ra trong saùch Söû Kyù, thieân Khoång Töû theá gia.