1 BỘ NÔNG NGHIỆP NGÂN HÀNG VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN (MARD) PHÁT TRIỂN CHÂU Á (ADB) GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Ủ VÀ HOÀN THIỆN PHÂN HỮU CƠ SINH HỌC TỪ PHÂN TRÂU, BÒ VÀ BÃ BÙN MÍA MÃ SỐ: MĐ03 NGHỀ: SẢN XUẤT PHÂN HỮU CƠ SINH HỌC TỪ PHÂN TRÂU, BÒ VÀ BÃ BÙN MÍA Trình độ: Dạy nghề dưới 3 tháng LỜI NÓI ĐẦU Ô nhiễm môi trường chăn nuôi hiện đang là vấn đề bức xúc ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam. Ở nhiều địa phương, nguồn nước quanh các khu vực dân cư có các trang trại chăn nuôi đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và môi trường sống của người dân. Nhiều công nghệ xử lý ô nhiễm chất thải chăn nuôi đã và đang được áp dụng như công nghệ khí sinh học, ủ phân hữu cơ, nuôi giun, …. Do mỗi công nghệ có những ưu điểm và hạn chế riêng đòi hỏi phải được áp dụng ở những điều kiện phù hợp và nhiều khi cần phải có một tổ hợp các công nghệ khác nhau áp dụng cho một trang trại chăn nuôi nhằm xử lý toàn diện, triệt để các loại hình ô nhiễm của môi trường chăn nuôi.
Một trong những mục tiêu chính của Dự án Hỗ trợ Nông nghiệp Các bon thấp (LCASP) là hỗ trợ kỹ thuật cho các chủ trang trại, các hộ chăn nuôi xử lý bền vững môi trường chăn nuôi thông qua sử dụng chất thải chăn nuôi làm nguồn nguyên liệu tạo ra các sản phẩm có giá trị, vừa giúp nâng cao thu nhập của người dân, vừa giúp giảm ô nhiễm môi trường. Hiện nay một số trang trại, hộ chăn nuôi đã ứng dụng các công nghệ để sử dụng chất thải chăn nuôi làm phân bón hữu cơ,. Tuy vậy, do chưa có tài liệu hướng dẫn chi tiết và người dân chưa được học nghề để làm việc này, nên hiệu quả chưa cao. Xuất phát từ thực tế từ trước đến nay chưa có tài liệu đào tạo nghề về lĩnh vực này, Dự án LCASP đã phối hợp với Cục Kinh tế hợp tác, Bộ Nông nghiệp và PTNT, biên soạn bộ giáo trình đào tạo sơ cấp nghề “Sản xuất phân hữu cơ sinh học từ phân trâu bò và bã bùn mía” nhằm giúp các hộ chăn nuôi có thêm kiến thức và kỹ năng để xử lý hiệu quả môi trường chăn nuôi thông qua các hoạt động tạo thu nhập từ ứng dụng công nghệ sản xuất phân hữu cơ.
Bộ giáo trình được xây dựng với các mô đun, bài giảng lý thuyết và thực hành có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Các thông tin trong giáo trình này có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết kế, tổ chức giảng dạy và vận dụng phù hợp với điều kiện, bối cảnh thực tế của từng vùng trong quá trình dạy học. Quá trình biên soạn giáo trình mặc dù đã hết sức cố g ng nhưng ch c ch n không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ các chuyên gia, các độc giả để giáo trình được điều chỉnh, bổ sung ngày càng hoàn thiện hơn.
Để hoàn thiện được cuốn giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ của các nhà khoa học, các cán bộ phụ trách kỹ thuật nông nghiệp, các thành viên trong hội đồng nghiệm thu, các cán bộ và chuyên gia từ dự án Hỗ trợ nông nghiệp các bon thấp, Trường Cao đẳng Lương thực thục phẩm Đà Nẵng, Cục Kinh tế Hợp tác, … đã tham gia đóng góp ý kiến chuyên môn và tạo mọi điều kiện tốt nhất để hoàn thành xây dựng chương trình và biên soạn giáo trình này. Hà Nội, tháng 6 năm 2017 TS. Nguyễn Thế Hinh, Giám đốc dự án LCASP 2 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh bị nghiêm cấm.
MÃ TÀI LIỆU: MĐ 03 3 LỜI GIỚI THIỆU Việc sử dụng các chế phẩm vi sinh vật để xử lý triệt để phế thải chăn nuôi, trồng trọt theo đúng quy trình kỹ thuật và tạo thành phân hữu cơ sinh học phục vụ cho sản xuất nông nghiệp là một trong những giải pháp tối ưu để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường, đồng thời làm gia tăng chuỗi giá trị và tạo thêm việc làm cho người nông dân. Bên cạnh đó, bón phân hữu cơ sinh học không những góp phần cải thiện các đặc tính vật lý, hóa học và sinh học của đất trồng mà còn cung cấp nhiều dưỡng chất quan trọng cho cây trồng, làm tăng chất lượng nông sản và giảm thiểu sâu bệnh gây hại, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững. Bộ giáo trình đào tạo nghề “Sản xuất phân hữu cơ sinh học từ phân trâu, bò và bã bùn mía” được biên soạn dựa trên những kinh nghiệm có được trong đào tạo và kết quả nghiên cứu thực nghiệm, đồng thời cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật qua nghiên cứu tài liệu và trải nghiệm thực tế về sản xuất phân hữu cơ sinh học. Chương trình đào tạo nghề “Sản xuất phân hữu cơ sinh học từ phân trâu, bò và bã bùn mía” cùng với Bộ giáo trình đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề, do đó có thể coi là cẩm nang cho người đã, đang và sẽ tham gia vào lĩnh vực sản xuất phân hữu cơ sinh học.
Bộ giáo trình gồm 4 quyển: Giáo trình mô đun Chuẩn bị điều kiện sản xuất phân hữu cơ sinh học; Giáo trình mô đun Thu gom phân trâu, bò, bã bùn mía, nguyên liệu phụ sản xuất phân hữu cơ sinh học; Giáo trình mô đun Ủ và hoàn thiện phân hữu cơ sinh học từ phân trâu, bò và bã bùn mía; Giáo trình mô đun Tiêu thụ sản phẩm phân hữu cơ sinh học. Giáo trình mô đun “Ủ và hoàn thiện phân hữu cơ sinh học từ phân trâu, bò và bã bùn mía” được phân bổ thời gian giảng dạy là 146 giờ, gồm có 9 bài: Bài 01. Giới thiệu chế phẩm vi sinh vật và nguyên phụ liệu ủ phân Bài 02. Chuẩn bị chế phẩm vi sinh vật và nguyên phụ liệu ủ phân Bài 03.
Phối trộn hỗn hợp nguyên phụ liệu Bài 04. Ủ hỗn hợp nguyên phụ liệu Bài 05. Thu nhận sản phẩm phân hữu cơ sinh học thô Bài 06. Làm khô sản phẩm phân hữu cơ sinh học thô Bài 07.
Phối trộn phụ liệu bổ sung N, P, K Bài 08. Kiểm tra chất lượng sản phẩm Bài 09. Đóng gói và bảo quản sản phẩm Để hoàn thiện giáo trình chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của 4 Dự án hỗ trợ nông nghiệp các bon thấp, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ý kiến đóng góp của các cơ sở sản xuất, kinh doanh, các chuyên gia, Ban Giám hiệu và các thầy cô giáo Trường Cao đẳng Lương thực - Thực phẩm. Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến tất cả các cơ quan, đơn vị, cá nhân đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành giáo trình.
Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các cơ quan, đơn vị, chuyên gia, cán bộ quản lý và các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Tham gia biên soạn 1. Đặng Quang Hải (chủ biên) 2. Huỳnh Thị Kim Cúc 3.
Trần Thị Lệ Hằng 4. Lê Thị Thảo Tiên 5. Hoàng Thị Thu Giang 5 MỤC LỤC TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN. 2 LỜI GIỚI THIỆU.
5 CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN VÀ CHỮ VIẾT TẮT. 9 MÔ ĐUN: Ủ VÀ HOÀN THIỆN PHÂN HỮU CƠ SINH HỌC TỪ PHÂN TRÂU, BÒ VÀ BÃ BÙN MÍA. 10 Bài 01: GIỚI THIỆU CHẾ PHẨM VI SINH VẬT VÀ NGUYÊN PHỤ LIỆU Ủ PHÂN. Giới thiệu chung về chế phẩm vi sinh vật.
Ứng dụng của chế phẩm vi sinh vật trong nông nghiệp và xử lý bã thải. Lưu ý khi sử dụng chế phẩm vi sinh. Một số loại chế phẩm vi sinh vật thường dùng để ủ phân hữu cơ sinh học. Thành phần hóa học của phân trâu, bò.
Vai trò của phân trâu, bò đối với sản xuất nông nghiệp. Cách sử dụng phân trâu, bò trong sản xuất phân hữu cơ sinh học. Thành phần hóa học của bã bùn mía. Vai trò của bã bùn mía trong sản xuất nông nghiệp.
Cách sử dụng bã bùn mía trong sản xuất phân hữu cơ sinh học. Các loại nguyên liệu phụ sử dụng ủ phân hữu cơ sinh học. Cây họ đậu và một số loại bèo. Cây sầu đông.
CHUẨN BỊ CHẾ PHẨM VI SINH VẬT VÀ NGUYÊN PHỤ LIỆU Ủ PHÂN. Chuẩn bị máy móc, dụng cụ. Lựa chọn máy móc, dụng cụ dùng trong xử lý sơ bộ phân trâu, bò và bã bùn mía. Kiểm tra, bảo dưỡng và vận hành thử máy móc.
Vệ sinh các máy móc, dụng cụ. Chuẩn bị chế phẩm vi sinh vật. Kiểm tra nhãn mác, bao bì. Cân định lượng.
Chuẩn bị nguyên phụ liệu ủ phân. Chuẩn bị phân trâu, bò. Chuẩn bị bã bùn mía. Chuẩn bị nguyên liệu phụ.
Xử lý sơ bộ nguyên liệu với vôi bột. Yêu cầu của vôi bột. Cân định lượng vôi bột. Xử lý nguyên liệu với vôi bột.
Chuẩn bị bao bì. Tiến hành đóng bao nguyên liệu sau xử lý. Chuyển phân trâu bò, bã bùn mía và nguyên liệu phụ về kho hoặc bãi chứa. PHỐI TRỘN HỖN HỢP NGUYÊN PHỤ LIỆU.
Chuẩn bị máy móc, dụng cụ. Lựa chọn máy móc, dụng cụ dùng phối trộn hỗn hợp nguyên phụ liệu 58 1. Kiểm tra, bảo dưỡng và vận hành thử máy móc. Xử lý nguyên liệu phụ.
Cân nguyên phụ liệu. Phối trộn bằng phương pháp thủ công. Phối trộn bằng phương pháp bán cơ giới. Chuẩn bị bao bì.
Tiến hành đóng bao nguyên liệu sau khi phối trộn. Chuyển hỗn hợp nguyên phụ liệu về khu vực ủ phân. Ủ HỖN HỢP NGUYÊN PHỤ LIỆU. Nguyên lý chung của quá trình ủ phân.
Các phương pháp ủ phân. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình ủ phân và chất lượng sản phẩm. Các yếu tố vật lý. Các yếu tố hóa học.
Chuẩn bị hệ thống thiết bị, dụng cụ ủ phân. Chuẩn bị hệ thống thiết bị. Chuẩn bị dụng cụ. Trộn chế phẩm vi sinh vật với hỗn hợp nguyên phụ liệu.
Phương pháp thủ công .