Giáo Trình Trồng Cây Lương Thực Chuyên Ngành Khoa Học Cây Trồng

Giáo trình nghiên cứu trồng cây lương thực chuyên ngành khoa học cây trồng trồng trọt bvtv trình độ đào tạo cao đẳng, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp

• Tác giả: Trịnh Thị Nga
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nông Lâm Đông Bắc
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Giáo Trình Trồng Cây Lương Thực
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Quảng Ninh

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• 1. Bài 1: CÂY LÚA
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ CÂY LÚA
• 1.1.1. Ý NGHĨA KINH TẾ
• 1.1.1.1. Lúa gạo với đời sống của con người
• 1.1.1.2. Lợi ích và giá trị kinh tế
• 1.1.2. NGUỒN GỐC, LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CÂY LÚA VÀ NGHỀ TRỒNG LÚA
• 1.1.2.1. Nguồn gốc phát sinh cây lúa
• 1.1.2.2. Nguồn gốc thực vật
• 1.1.2.3. Phân loại theo hệ thống phân loại thực vật
• 1.1.2.4. Phân loại theo nhóm dựa vào điều kiện sinh thái
• 1.1.2.5. Phân loại theo thời gian sinh trưởng
• 1.1.2.6. Phân loại theo cảm ứng nhiệt độ và phản ứng quang chu kỳ
• 1.1.2.7. Phân loại theo hệ thống của các nhà chọn giống
• 1.1.3. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA GẠO
• 1.1.3.1. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới
• 1.1.3.2. Sản xuất lúa gạo ở Việt Nam
• 1.2. HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC, YÊU CẦU SINH THÁI VÀ SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA
• 1.2.1. HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC
• 1.2.1.1. Hệ thống rễ lúa
• 1.2.1.2. Thân, nhánh lúa
• 1.2.1.3. Bông lúa, hoa và hạt
• 1.2.2. YÊU CẦU ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH
• 1.2.2.1. Điều kiện khí hậu
• 1.2.2.2. Điều kiện đất đai
• 1.2.3. GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA
• 1.2.3.1. Sinh trưởng của cây lúa
• 1.2.3.2. Các giai đoạn phát triển của cây lúa
• 1.3. KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC, THU HOẠCH LÚA
• 1.3.1. PHƯƠNG THỨC LÚA CẤY
• 1.3.1.1. Một số phương thức làm mạ cho lúa cấy
• 1.3.1.2. Thời vụ gieo cấy lúa
• 1.3.1.3. Mật độ khoảng cách cấy
• 1.3.1.4. Kỹ thuật bón phân cho lúa
• 1.3.1.5. Làm cỏ sục bùn
• 1.3.1.6. Phòng trừ sâu bệnh cho lúa
• 1.3.2. PHƯƠNG THỨC GIEO THẲNG (SẠ LÚA)
• 1.3.2.1. Chuẩn bị đồng ruộng
• 1.3.2.2. Gieo bằng tay
• 1.3.2.3. Bảo vệ thực vật
• 1.3.3. KỸ THUẬT THÂM CANH LÚA LAI
• 1.3.3.1. Quá trình nghiên cứu và phát triển lúa lai
• 1.3.3.2. Quá trình nghiên cứu lúa lai ở Việt Nam
• 1.3.3.3. Đặc điểm của lúa lai liên quan đến kỹ thuật thâm canh đặc thù
• 1.3.3.4. Kỹ thuật thâm canh cây lúa
• 1.3.3.5. Biện pháp điều chỉnh nhánh hữu hiệu
• 1.3.3.6. Điều khiển khóm lúa có bông to, hạt mẩy, tỷ lệ lép thấp bằng các biện pháp kỹ thuật
• 1.4. QUY TRÌNH KỸ THUẬT KHOA HỌC CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH ĐỐI VỚI LÚA
• 2. Bài 2: CÂY NGÔ
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ CÂY NGÔ
• 2.1.1. Ý NGHĨA KINH TẾ VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG
• 2.1.2. NGUỒN GỐC VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN
• 2.1.2.1. Nguồn gốc về địa lý
• 2.1.2.2. Nguồn gốc di truyền
• 2.1.2.3. Sự lan truyền cây ngô trên thế giới
• 2.2. HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC, YÊU CẦU SINH THÁI VÀ SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN CỦA CÂY NGÔ
• 2.2.1. Hệ thống rễ
• 2.2.2. Đặc điểm quá trình thụ phấn, thụ tinh
• 2.2.3. YÊU CẦU ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH
• 2.2.3.1. Nước và lượng mưa
• 2.2.3.2. Ánh sáng và đặc điểm quang hợp của cây ngô
• 2.2.4. CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÂY NGÔ
• 2.2.4.1. Giai đoạn nảy mầm (Từ trồng đến 3 lá)
• 2.2.4.2. Giai đoạn cây con (Từ lúc ngô 3 lá đến phân hóa hoa)
• 2.2.4.3. Giai đoạn vươn cao và phân hóa cơ quan sinh sản (Từ phân hóa hoa đến trỗ cờ)
• 2.2.4.4. Thời kỳ nở hoa (Bao gồm trỗ cờ, tung phấn, phun râu, thụ tinh)
• 2.2.4.5. Thời kỳ chín (Bao gồm từ thụ tinh đến chín)
• 2.2.4.6. Sự hình thành và phát triển cơ quan sinh sản
• 2.2.4.6.1. Các bước hình thành bông cờ
• 2.2.4.6.2. Các bước hình thành bắp ngô
• 2.2.4.6.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát sinh cơ quan sinh sản
• 2.3. KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC, THU HOẠCH NGÔ
• 2.3.1. KỸ THUẬT TRỒNG
• 2.3.1.1. THỜI VỤ TRỒNG
• 2.3.1.1.1. Vùng núi phía Bắc
• 2.3.1.1.2. Vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ có các vụ ngô sau
• 2.3.1.1.3. Vùng bắc trung bộ có 3 vụ
• 2.3.1.1.4. Vùng duyên hải miền Trung có 2 vụ
• 2.3.1.1.5. Vùng tây nguyên : 2 vụ chính
• 2.3.1.1.6. Vùng Đông Nam Bộ có 3 vụ: Vụ hè, thu, vụ đông
• 2.3.1.1.7. Vùng đồng bằng Sông Cửu Long
• 2.3.1.2. Giới thiệu một số giống ngô mới đang được trồng phổ biến
• 2.3.1.2.1. Giống lai đơn LVN184
• 2.3.1.2.2. Giống lai đơn LVN37
• 2.3.1.2.3. Giống ngô nếp VN6
• 2.3.1.2.4. Giống ngô LVN66
• 2.3.1.3. Mật độ và khoảng cách trồng
• 2.3.1.3.1. Mật độ, khoảng cách trồng
• 2.3.1.3.2. Chuẩn bị hạt giống và cách gieo
• 2.3.2. KỸ THUẬT CHĂM SÓC NGÔ
• 2.3.2.1. Trồng dặm ngô
• 2.3.2.2. Bón thúc Làm cỏ
• 2.3.2.3. Rút cờ thụ phấn bổ sung
• 2.3.2.4. Phòng trừ sâu bệnh cho ngô
• 2.3.2.4.1. Bệnh hại ngô
• 2.3.3. THU HOẠCH, BẢO QUẢN, CHẾ BIẾN NGÔ
• 2.3.3.1. Giới thiệu các cách thu hoạch ngô
• 2.3.3.2. Công nghệ sau thu hoạch ngô
• 3. Bài 3: CÂY KHOAI LANG
• 3.1. TỔNG QUAN VỀ CÂY KHOAI LANG
• 3.1.1. Ý NGHĨA KINH TẾ VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG
• 3.1.1.1. Ý nghĩa kinh tế
• 3.1.1.2. Giá trị sử dụng
• 3.1.2. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN VÀ NGUỒN GỐC
• 3.2. HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC, YÊU CẦU SINH THÁI VÀ SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CÂY KHOAI LANG
• 3.2.1. HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC
• 3.2.1.1. Hoa và quả
• 3.2.2. YÊU CẦU ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH
• 3.2.2.1. Yêu cầu đất trồng và các chất dinh dưỡng
• 3.2.3. CÁC THỜI KỲ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN
• 3.2.3.1. Thời kỳ mọc mầm và ra rễ
• 3.2.3.2. Thời kỳ phân cành, kết củ
• 3.2.3.3. Thời kỳ sinh trưởng thân lá
• 3.2.3.4. Thời kỳ phát triển của củ
• 3.2.3.5. Mối quan hệ T/R
• 3.3. KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC VÀ THU HOẠCH KHOAI LANG
• 3.3.1. KỸ THUẬT TRỒNG
• 3.3.1.1. Vụ khoai lang đông xuân
• 3.3.1.2. Vụ khoai lang đông
• 3.3.1.3. Vụ khoai lang xuân
• 3.3.1.4. Vụ khoai lang hè thu
• 3.3.1.5. Làm đất và lên luống
• 3.3.1.6. Giống, hiện tượng thoái hóa và biện pháp phục tráng giống
• 3.3.1.6.1. Tình hình sản xuất giống khoai lang ở Việt Nam
• 3.3.1.6.2. Tiêu chuẩn một giống khoai lang tốt đem trồng
• 3.3.1.6.3. Phục tráng giống bằng cách gơ củ
• 3.3.1.6.4. Giới thiệu một số giống khoai lang trồng năng suất cao
• 3.3.1.7. Các phương pháp trồng khoai
• 3.3.1.7.1. Phương pháp trồng
• 3.3.1.7.2. Trồng dây phẳng dọc luống
• 3.3.1.7.3. Trồng dây áp sườn
• 3.3.2. KỸ THUẬT CHĂM SÓC
• 3.3.2.1. Bấm ngọn nhấc dây
• 3.3.2.2. Làm cỏ, xới xáo và vun
• 3.3.2.3. Kỹ thuật bón phân
• 3.3.2.4. Phòng trừ sâu bệnh hại
• 3.3.3. THU HOẠCH, BẢO QUẢN SẢN PHẨM KHOAI LANG

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình trồng cây lương thực

Giáo trình trồng cây lương thực chuyên ngành khoa học cây trồng là tài liệu quan trọng cho sinh viên ngành nông nghiệp. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản về các loại cây lương thực như lúa, ngô, khoai lang mà còn hướng dẫn kỹ thuật trồng trọt, chăm sóc và thu hoạch. Việc nắm vững nội dung giáo trình giúp sinh viên có nền tảng vững chắc trong lĩnh vực nông nghiệp.

1.1. Giá trị của cây lương thực trong nông nghiệp

Cây lương thực đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm cho con người. Lúa gạo, ngô và khoai lang là những cây trồng chủ lực, cung cấp năng lượng và dinh dưỡng thiết yếu cho hàng triệu người. Giá trị kinh tế của chúng không chỉ nằm ở sản phẩm chính mà còn ở các sản phẩm phụ.

1.2. Cấu trúc giáo trình và nội dung chính

Giáo trình được chia thành ba phần chính: cây lúa, cây ngô và cây khoai lang. Mỗi phần bao gồm các kiến thức về đặc điểm thực vật học, yêu cầu sinh thái, kỹ thuật trồng trọt và thu hoạch. Nội dung được biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu cho sinh viên.

II. Thách thức trong việc trồng cây lương thực hiện nay

Ngành trồng cây lương thực đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, sâu bệnh và yêu cầu về chất lượng sản phẩm. Những vấn đề này đòi hỏi các nhà nông và sinh viên ngành khoa học cây trồng phải có kiến thức và kỹ năng để ứng phó hiệu quả.

2.1. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến sản xuất

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện thời tiết, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Nông dân cần áp dụng các biện pháp thích ứng như chọn giống cây trồng phù hợp và cải thiện kỹ thuật canh tác.

2.2. Sâu bệnh hại và biện pháp phòng trừ

Sâu bệnh là một trong những nguyên nhân chính làm giảm năng suất cây lương thực. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả như quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) là cần thiết để bảo vệ mùa màng.

III. Phương pháp trồng cây lương thực hiệu quả

Để đạt được năng suất cao trong trồng cây lương thực, việc áp dụng các phương pháp trồng hiện đại là rất quan trọng. Các kỹ thuật như bón phân hợp lý, tưới tiêu đúng cách và chăm sóc cây trồng sẽ giúp cây phát triển tốt hơn.

3.1. Kỹ thuật bón phân cho cây lương thực

Bón phân đúng cách giúp cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây trồng. Việc xác định loại phân và liều lượng phù hợp là rất quan trọng để cây phát triển khỏe mạnh và cho năng suất cao.

3.2. Chăm sóc và quản lý nước tưới

Quản lý nước tưới là yếu tố quyết định đến sự sinh trưởng của cây lương thực. Cần áp dụng các phương pháp tưới tiết kiệm nước và hiệu quả để đảm bảo cây luôn có đủ nước trong suốt quá trình sinh trưởng.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong trồng cây lương thực

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong trồng cây lương thực đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng công nghệ mới và kỹ thuật tiên tiến giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.1. Công nghệ sinh học trong sản xuất cây lương thực

Công nghệ sinh học đang được áp dụng rộng rãi trong việc phát triển giống cây lương thực mới. Những giống cây này có khả năng chống chịu tốt hơn với sâu bệnh và điều kiện khí hậu khắc nghiệt.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại có thể tăng năng suất cây lương thực lên đáng kể. Các mô hình sản xuất hiệu quả đã được triển khai tại nhiều địa phương, mang lại lợi ích kinh tế cho nông dân.

V. Kết luận và tương lai của ngành trồng cây lương thực

Ngành trồng cây lương thực có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế. Tương lai của ngành này phụ thuộc vào việc áp dụng các công nghệ mới và cải tiến kỹ thuật trồng trọt.

5.1. Tương lai của cây lương thực trong bối cảnh toàn cầu

Trong bối cảnh dân số thế giới ngày càng tăng, nhu cầu về thực phẩm cũng sẽ tăng theo. Ngành trồng cây lương thực cần phải phát triển bền vững để đáp ứng nhu cầu này.

5.2. Định hướng phát triển ngành trồng cây lương thực

Định hướng phát triển ngành trồng cây lương thực cần tập trung vào việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường. Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững ngành này.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Trồng cây lương thực do tác giả Trịnh Thị Nga biên soạn năm 2019, được Hội đồng khoa học Trường Cao đẳng Nông Lâm Đông Bắc nghiệm thu và ban hành dưới dạng tài liệu lưu hành nội bộ. Trong chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng và Trung cấp chuyên nghiệp, đây là học phần chuyên môn cốt lõi dành cho sinh viên hai ngành đào tạo chính: Khoa học cây trồng cùng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (BVTV). Đồng thời, tài liệu này cũng được sử dụng làm cơ sở tham khảo cho các khối nghề kỹ thuật nông lâm nghiệp liên quan trong nhà trường.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống kiến thức toàn diện về mặt nông học đối với ba nhóm cây lương thực trọng yếu: cây lúa (Oryza sativa L.), cây ngô và cây khoai lang. Sau khi hoàn thành học phần, người học có khả năng giải thích các đặc điểm hình thái thực vật học, nắm vững yêu cầu sinh thái sinh lý qua từng thời kỳ sinh trưởng phát triển, thực hiện thành thạo quy trình kỹ thuật canh tác, áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và tổ chức thu hoạch, bảo quản sản phẩm đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Về cấu trúc, giáo trình được phân định thành 03 bài học độc lập tương ứng với 3 loại cây trồng:

• Bài 1: Cây lúa
• Bài 2: Cây ngô
• Bài 3: Cây khoai lang

Cách tiếp cận của tài liệu đi từ nền tảng sinh học thực vật, yêu cầu sinh thái đến quy trình thâm canh ngoài đồng ruộng. Điểm đặc sắc của giáo trình là việc cô đọng kiến thức lý thuyết nông học cơ bản (kế thừa từ các tài liệu chuyên khảo của Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội và công trình của PGS.TS. Đinh Thế Lộc, 2006), chuyển hóa thành các chỉ dẫn định lượng cụ thể, phù hợp với năng lực tiếp thu và điều kiện thực hành nghề nghiệp của sinh viên hệ cao đẳng, trung cấp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình phản ánh tiến trình sinh học và kỹ thuật thâm canh của ba nhóm cây trồng:

• Bài 1: Cây lúa:

  • Tổng quan và phân loại: Phân loại sinh học theo hệ thống phân loại thực vật (loài Oryza sativa L. gồm 3 loài phụ Indica, Japonica, Javanica); phân loại theo sinh thái nguồn nước (lúa cạn/lúa nương, lúa có tưới, lúa chịu nước sâu - De Datta, 1981); phân loại theo thời gian sinh trưởng (cực ngắn <90 ngày, ngắn ngày 91–115 ngày, trung ngày 116–130 ngày, dài ngày >131 ngày); phân loại theo cảm ứng nhiệt độ (cảm ôn) và quang chu kỳ (cảm quang); hệ thống chọn giống theo IRRI - INGER.
  • Hình thái và sinh lý: Giải phẫu rễ mầm, rễ phụ (chùm rễ 500–800 rễ); cấu tạo thân giả, thân thật (4–7 lóng); cấu trúc lá (phiến, bẹ, cổ lá, tai lá, thìa lìa); hình thái bông, hoa và hạt gạo (vỏ trấu, phôi, nội nhũ); yêu cầu ngoại cảnh (nhiệt độ theo bảng Yoshida 1977, tổng tích ôn 2500–4500°C, bức xạ 250–400 calo/cm²/ngày, nhu cầu nước 900–1000 mm/vụ).
  • Sinh trưởng và kỹ thuật canh tác: Các giai đoạn từ nảy mầm, mạ (mạ dược, mạ nền đất cứng, mạ khay), bén rễ hồi xanh, đẻ nhánh, làm đốt đòng, trỗ hoa đến chín (chín sữa, chín sáp, chín hoàn toàn); kỹ thuật gieo cấy và gieo thẳng (sạ hàng bằng máy, sạ lan); bón phân NPK; làm cỏ sục bùn; phòng trừ dịch hại (sâu đục thân, sâu cuốn lá, rầy nâu, bệnh đạo ôn do Pyricularia oryzae, khô vằn do Rhizoctonia solani, bạc lá do Xanthomonas oryzae); kỹ thuật thâm canh lúa lai F1 (bất dục đực TGMS, đặc tính bộ rễ, nhu cầu N-P-K, Ca, Si, Mg, Bo, Mo và khả năng chống chịu).

• Bài 2: Cây ngô:

  • Đặc tính nông học: Nguồn gốc di truyền và lịch sử phát triển; giải phẫu hệ rễ, quá trình thụ phấn thụ tinh chéo; cơ chế quang hợp của cây C4, nhu cầu ánh sáng và nước qua từng pha phát triển.
  • Tiến trình phát triển và cơ cấu mùa vụ: 5 giai đoạn sinh trưởng (nảy mầm, cây con, vươn cao phân hóa cơ quan sinh sản, nở hoa thụ tinh, chín); phân bố thời vụ tại 7 vùng sinh thái (vùng núi phía Bắc, đồng bằng & trung du Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Duyên hải miền Trung, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long).
  • Quy trình thâm canh: Cơ cấu giống ngô lai đơn năng suất cao (LVN184, LVN37, LVN66, ngô nếp VN6); mật độ khoảng cách gieo; kỹ thuật bón thúc, làm cỏ, rút cờ thụ phấn bổ sung, kiểm soát sâu bệnh và quy trình thu hoạch, bảo quản.

• Bài 3: Cây khoai lang:

  • Đặc điểm sinh vật học: Cấu tạo hình thái củ, thân lá, hoa; yêu cầu lý hóa của đất trồng và dinh dưỡng khoáng; 4 thời kỳ sinh trưởng (mọc mầm - ra rễ, phân cành - kết củ, sinh trưởng thân lá, phát triển củ); mối quan hệ giữa sinh trưởng thân lá và rễ củ (chỉ số T/R).
  • Kỹ thuật thâm canh: Bố trí thời vụ (đông xuân, đông, xuân, hè thu); kỹ thuật làm đất lên luống; tiêu chuẩn giống, hiện tượng thoái hóa giống và quy trình phục tráng giống bằng phương pháp gơ củ; phương pháp trồng dây (dây phẳng dọc luống, dây áp sườn); chăm sóc (bấm ngọn, nhấc dây hạn chế rễ phụ, vun xới, bón phân NPK) và thu hoạch, bảo quản.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xác lập các cơ sở khoa học nông học chuyên ngành:

• Lý thuyết di truyền và chọn giống: Bản chất ưu thế lai F1 ở lúa và ngô; ứng dụng các dòng bất dục đực di truyền tế bào chất hoặc mẫn cảm với nhiệt độ (TGMS); cơ chế thoái hóa giống vô tính ở khoai lang và nguyên lý phục tráng bằng phương pháp chọn lọc cá thể (gơ củ).
• Nguyên lý sinh thái và sinh thái sinh lý học cây trồng: Phản ứng của cây trồng với quang chu kỳ (cảm quang ngày ngắn) và tích lũy nhiệt độ (cảm ôn); quy luật tương quan sinh trưởng cơ quan dinh dưỡng và cơ quan sinh sản (cân bằng T/R ở khoai lang, quy luật đẻ nhánh hữu hiệu - vô hiệu ở cây lúa).
• Hệ thống hóa phân loại và chỉ số sinh học: Công thức xác định phạm vi mắt đẻ và khả năng đẻ nhánh lý thuyết: $$\text{PVMĐ} = \text{Tổng số lá cây mẹ} - (\text{Tuổi mạ} + \text{Số lóng}) + 1$$ $$\text{KNĐN} = 2^n \quad (n = \text{PVMĐ})$$ Công thức xác định chỉ số tuổi lá: $$\text{Chỉ số tuổi lá (%)} = \frac{\text{Số lá ở giai đoạn xác định}}{\text{Tổng số lá}} \times 100$$
• Hệ thống bảo vệ thực vật: Nguyên lý quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), ngưỡng gây hại kinh tế, cơ chế kháng bệnh di truyền và mối quan hệ ký chủ - thiên địch trong hệ sinh thái đồng ruộng.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Xử lý phá ngủ và tiêu độc hạt giống lúa bằng phương pháp nhiệt (nước nóng 54°C - 3 sôi 2 lạnh) hoặc hóa chất (nước vôi trong 1%); phân loại hạt chắc lép bằng dung dịch nước muối có tỷ trọng $1{,}08$ (lúa nếp) và $1{,}13$ (lúa tẻ); lắp ráp và vận hành máy gieo lúa thẳng bánh nhựa quả lô; kỹ thuật bấm ngọn, nhấc dây khoai lang.
• Kỹ năng phân tích và chẩn đoán (Analytical skills): Nhận diện chính xác triệu chứng tổn thương do sâu bệnh (triệu chứng nõn héo, bông bạc do sâu đục thân; cháy rầy do rầy nâu; vết bệnh hình thoi do nấm Pyricularia oryzae; vằn da hổ do Rhizoctonia solani; vệt xanh tái, giọt vi khuẩn do Xanthomonas oryzae); đánh giá chỉ số dinh dưỡng thông qua bảng so màu lá lúa (LCC).
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Lập lịch thời vụ căn cứ vào tiết khí và thời điểm trỗ tối thích (tiết Cốc vũ 20/4 đối với khu vực Bắc Trung Bộ; Lập hạ 5/5–15/5 đối với vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ); xây dựng công thức luân canh (lúa xuân - lúa mùa - cây vụ đông); tính toán lượng phân bón nguyên chất (N, P₂O₅, K₂O) quy đổi ra phân đơn hoặc phân NPK thương phẩm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm kết hợp giữa diễn giảng lý thuyết sinh học nông nghiệp và hướng dẫn thực hành thao tác quy trình kỹ thuật. Nội dung được kết cấu theo dạng mô-đun hóa từng loại cây trồng, giúp người dạy và người học linh hoạt bố trí theo tiến độ mùa vụ thực tế tại cơ sở đào tạo.

Hệ thống câu hỏi và bài tập củng cố được đặt tại cuối mỗi phần kiến thức cốt lõi. Các câu hỏi không dừng lại ở mức độ tái hiện thông tin mà yêu cầu người học phân tích mối liên hệ nhân - quả giữa cấu tạo giải phẫu thực vật với biện pháp kỹ thuật canh tác (ví dụ: phân tích đặc điểm cấu tạo hoa hạt lúa liên quan đến kỹ thuật thâm canh tăng số hạt chắc; phân tích cơ sở sinh lý của kỹ thuật làm cỏ sục bùn và rút nước phơi ruộng).

Các bài tập thực hành được thiết kế bám sát các khâu lao động thực địa:

• Thao tác ngâm ủ, theo dõi mầm mạ và điều chỉnh nhiệt độ đống ủ đạt 28–32°C.
• Quy trình làm mạ dược, mạ nền đất cứng, mạ khay và kỹ thuật cấy thẳng hàng, đúng mật độ dảnh.
• Kỹ thuật điều khiển mật độ gieo sạ bằng máy kéo tay thông qua việc điều chỉnh các vành lỗ thưa - dày theo độ dài mộng mạ (<0,3 cm, 0,3–0,4 cm, >0,4 cm).
• Phối hợp các dòng thuốc bảo vệ thực vật chọn lọc (như Padan 95SP, Regent 800WG, Validacin, Kasai...) đúng nồng độ và liều lượng.

Phương pháp đánh giá học phần bao gồm:

• Đánh giá thường xuyên: Kiểm tra mức độ hiểu biết về chu kỳ sinh trưởng, khả năng giải bài tập tính toán tuổi lá, phạm vi mắt đẻ và lượng phân bón.
• Đánh giá thực hành định kỳ: Chấm điểm thao tác kỹ thuật xử lý giống, kỹ thuật gieo mạ, làm đất lên luống khoai lang, kỹ năng bấm ngọn nhấc dây và pha phun thuốc BVTV.
• Đánh giá kết thúc học phần: Thi lý thuyết tổng hợp bao quát kiến thức sinh thái, mùa vụ và các biện pháp thâm canh lúa lai, ngô lai và khoai lang.

Để tự học hiệu quả, người học được khuyến nghị nghiên cứu tài liệu song song với việc quan sát chu kỳ phát triển của cây trồng ngoài hiện trường, thực hiện việc lập sổ tay nông học để ghi chép các pha phát triển sinh dưỡng - sinh thực và đối chiếu triệu chứng sâu bệnh trên đồng ruộng với các mô tả trong giáo trình.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình có sự kết hợp giữa các kiến thức nông học kinh điển và các tiến bộ kỹ thuật sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam tính đến năm 2019:

• Kế thừa nguồn dữ liệu chuẩn mực: Giáo trình tiếp thu hệ thống kiến thức cơ bản từ các công trình nghiên cứu của Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, tài liệu kỹ thuật lúa của PGS.TS. Đinh Thế Lộc (2006), các kết quả nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI), cùng các nghiên cứu sinh học của Oka & Chang (1962), Second (1986), Yoshida (1977), De Datta (1981), Liakhovkin (1992).
• Cập nhật kỹ thuật thâm canh lúa lai F1: Tài liệu trình bày hệ thống về lịch sử phát triển lúa lai tại Trung Quốc (từ năm 1964) và Việt Nam (từ năm 1986); làm rõ đặc điểm ưu thế lai của dòng F1 về bộ rễ, sức đẻ nhánh, động thái hút dinh dưỡng đa lượng (N, P, K), trung lượng (Ca, Si) và vi lượng (Mg, Bo, Mo), từ đó cung cấp căn cứ khoa học cho quy trình bón phân lót sâu, bón thúc sớm và bón đón đòng.
• Đưa vào các phương thức gieo cấy cải tiến: Bên cạnh mạ dược truyền thống, giáo trình bổ sung quy trình làm mạ nền đất cứng (mạ sân, mạ dày xúc) giúp giảm tỷ lệ diện tích đất mạ/đất cấy từ 1/7–1/10 xuống còn 1/70–1/80; hướng dẫn chi tiết quy trình gieo thẳng (sạ lúa) bằng máy kéo tay sử dụng trống quay nhựa.
• Tích hợp bộ giống tiến bộ kỹ thuật: Đưa vào chương trình các giống ngô lai đơn phổ biến như LVN184, LVN37, LVN66, giống ngô nếp VN6; hệ thống hóa cơ cấu mùa vụ chi tiết cho 7 vùng sinh thái nông nghiệp trên toàn quốc.
• Định hướng canh tác an toàn và bảo vệ môi trường: Nhấn mạnh phương thức phòng trừ dịch hại theo chương trình IPM, hạn chế bón thừa đạm, áp dụng mô hình luân canh, mô hình canh tác lúa - cá, sử dụng nấm đối kháng Trichoderma viride và chỉ can thiệp thuốc hóa học khi mật độ sâu bệnh vượt ngưỡng gây hại kinh tế.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể sau:

1. Học sinh, sinh viên:

   • Sinh viên hệ Cao đẳng nghề và học sinh hệ Trung cấp chuyên nghiệp thuộc các chuyên ngành: Khoa học cây trồng, Trồng trọt và Bảo vệ thực vật.
   • Sinh viên các ngành Khuyến nông, Lâm nghiệp, Quản lý đất đai có nhu cầu học phần tự chọn hoặc tham khảo kiến thức về cây lương thực.
   • Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng bao gồm Sinh học đại cương, Sinh lý thực vật, Đất và Phân bón (Thổ nhưỡng - Nông hóa), Bảo vệ thực vật đại cương.

2. Giảng viên và giáo viên dạy nghề:

   • Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức, thống nhất về mặt nội dung chuyên môn trong toàn bộ chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng Nông Lâm Đông Bắc.
   • Làm cơ sở biên soạn đề cương chi tiết, giáo án bài giảng lý thuyết, bảng hướng dẫn thực hành và ngân hàng câu hỏi đánh giá học phần.

3. Cán bộ kỹ thuật và người làm công tác khuyến nông:

   • Kỹ thuật viên tại các trung tâm dịch vụ nông nghiệp, trạm khuyến nông, hợp tác xã sản xuất nông nghiệp dùng làm tài liệu tra cứu mùa vụ, mật độ gieo trồng, quy trình phòng trừ dịch hại cho lúa, ngô và khoai lang tại các vùng sinh thái miền Bắc và lân cận.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên, học sinh trình độ Cao đẳng và Trung cấp chuyên nghiệp các chuyên ngành Khoa học cây trồng, Trồng trọt và Bảo vệ thực vật; đồng thời là tài liệu tham khảo kỹ thuật cho cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên nông nghiệp cơ sở.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về hình thái và sinh lý thực vật, kiến thức đại cương về phân bón, thổ nhưỡng, khí tượng nông nghiệp và các nguyên lý cơ bản trong bảo vệ thực vật.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?

Tài liệu được biên soạn ngắn gọn, cô đọng, lược bỏ các lý thuyết hàn lâm phức tạp để tập trung vào các thông số kỹ thuật định lượng (chỉ số tuổi lá, phạm vi mắt đẻ, mật độ khóm, công thức NPK, căn cứ tiết khí bố trí mùa vụ) gắn liền với thao tác thực hành sản xuất và điều kiện sinh thái thực tế.

4. Làm sao để tự học và nắm vững kiến thức trong giáo trình hiệu quả?

Người học nên kết hợp việc học lý thuyết với quan sát thực tế ngoài đồng ruộng; giải toàn bộ hệ thống câu hỏi, bài tập tính toán ở cuối mỗi bài; sử dụng bảng so màu lá lúa để thực hành đánh giá dinh dưỡng và lập bảng đối chiếu triệu chứng sâu bệnh hại.

5. Có tài liệu bổ trợ nào nên tham khảo kèm theo giáo trình?

Người học có thể tham khảo thêm: Giáo trình Kỹ thuật trồng lúa (Đinh Thế Lộc, 2006); các giáo trình chuyên khảo về Cây lương thực của Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội; các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật canh tác lúa của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) và tài liệu nghiên cứu giống của Viện Nghiên cứu Ngô.

---

Kết luận

Giáo trình Trồng cây lương thực của Trường Cao đẳng Nông Lâm Đông Bắc là tài liệu đào tạo nghề mang tính hệ thống, chuẩn xác về mặt khoa học nông học và bám sát thực tiễn sản xuất. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở khả năng chuẩn hóa quy trình kỹ thuật canh tác ba cây lương thực chủ yếu (lúa, ngô, khoai lang), cân bằng giữa kiến thức sinh học thực vật và kỹ năng thực hành đồng ruộng.

Lộ trình học tập được thiết lập theo trình tự logic: nắm vững đặc tính thực vật học và yêu cầu sinh thái $\rightarrow$ theo dõi các giai đoạn sinh trưởng phát triển $\rightarrow$ làm chủ kỹ thuật canh tác và bón phân $\rightarrow$ thực hiện quy trình IPM và thu hoạch. Để mở rộng tri thức, người học nên kết hợp tra cứu các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia (TCVN), các báo cáo khảo nghiệm giống mới và tài liệu hướng dẫn chuyên sâu từ các viện nghiên cứu chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG CAO ĐẲNG NÔNG LÂM ĐÔNG BẮC GIÁO TRÌNH TRỒNG CÂY LƯƠNG THỰC Trình độ đào tạo: Cao đẳng, Trung cấp Chuyên ngành khoa học cây trồng; Trồng trọt và BVTV (Giáo trình lưu hành nội bộ) Quảng Ninh, năm 2019 LỜI NÓI ĐẦU Đáp ứng yêu cầu đào tạo theo niên chế , để có tài liệu phục vụ học tập và nghiên cứu của sinh viên Cao đẳng nghề khoa học cây trồng và nghề trồng trọt và BVTV của trường Cao đẳng Nông Lâm Đông Bắc. Tôi biên soạn giáo trình Cây lương thực, Đây là tài liệu chính, được lưu hành nội bộ và thống nhất để giảng dạy trong trường và là tài liệu tham khảo cho sinh viên các nghề đào tạo khác. Tập Giáo trình này được cập nhật n hững thông tin mới, kỹ thuật mới về lĩnh vực trồng trọt cây lương thực, ngoài ra còn kế thừa những kiến thức cơ bản từ các tài liệu tham khảo của trường Đại học nông nghiệp Hà N ội. Giáo trình cây lương thực gồm 03 bài: Bài 1: Cây lúa Bài 2: Cây ngô Bài 3: Cây khoai lang Trong mỗi bài được giới thiệu những kiến thức cơ bản về giá trị kinh tế, giá trị sử dụng, đặc điểm thực vật học, yêu cầu sinh thái, kỹ thuật trồng trọt, thu hoạch và bảo quản.

Các nội dung được biên tập hết sức ngắn ngọn để các em học sinh sinh viên đọc hiểu được nội dung của học phần nhanh nhất. Nhân dịp này, tôi xin được bày tỏ sự cảm ơn sâ u sắc tới các đồng chí trong Hội đồng khoa học nhà trường đã góp ý để tôi hoàn thiện cuốn giáo trình. Mặc dù đã rất cố gắng, nhưng do thời gian và trình độ còn có hạn nên cuốn giáo trình không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy cô giáo, các nhà khoa học cùng các bạn đọc để giáo trình của tôi được hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn! Tác giả. Trịnh Thị Nga 1 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU Chữ viết tắt Nghĩa PVMĐ Phạm vi mắt đẻ KNĐN Khả năng đẻ nhánh BVTV Bảo vệ thực vật IPM Quản lý dịch hại tổng hợp trên cây trồng NPK Tỷ lệ phân đạm, lân, kali. TGMS (Thermo - sensitive genic male Bất dục đực di truyền nhân m ẫn cảm sterile) với nhiệt độ TGST Thời gian sinh trưởng IRRI (Intcrnational Rice Rescarch Viện nghiên cứu lúa quốc tế Institute) 2 MỤC LỤC Đề mục Trang 1. TỔNG QUAN VỀ CÂY LÚA.

Ý NGHĨA KINH TẾ. Lúa gạo với đời sống của con người. Lợi ích và giá trị kinh tế. NGUỒN GỐC, LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CÂY LÚA VÀ NGHỀ TRỒNG LÚA.

Nguồn gốc phát sinh cây lúa. Nguồn gốc thực vật. Phân loại theo hệ thống phân loại thực vật. Phân loại theo nhóm dựa vào điều kiện sinh thái.

Phân loại theo thời gian sinh trưởng. Phân loại theo cảm ứng nhiệt độ và phản ứng quang chu kỳ. Phân loại theo hệ thống của các nhà chọn giống. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA GẠO.

Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới. Sản xuất lúa gạo ở Việt Nam. HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC, YÊU CẦU SINH THÁI VÀ SINH TR ƯỞNG PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA. HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC.

Hệ thống rễ lúa. Thân, nhánh lúa. Bông lúa, hoa và hạt. YÊU CẦU ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH.

Điều kiện khí hậu. Điều kiện đất đai. GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN CỦA CÂY LÚA. Sinh trưởng của cây lúa.

Các giai đoạn phát triển của cây lúa. KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC, THU HOẠCH LÚA. PHƯƠNG THỨC LÚA CẤY. Một số phương thức làm mạ cho lúa cấy.

Thời vụ gieo cấy lúa. Mật độ khoảng cách cấy. Kỹ thuật bón phân cho lúa. Làm cỏ sục bùn.

Phòng trừ sâu bệnh cho lúa. PHƯƠNG THỨC GIEO THẲNG (SẠ LÚA). Chuẩn bị đồng ruộng. Gieo bằng tay.

Bảo vệ thực vật. KỸ THUẬT THÂM CANH LÚA LAI. Quá trình nghiên cứu và phát triển lúa lai. Quá trình nghiên cứu lúa lai ở Việt Nam.

Đặc điểm của lúa lai liên quan đến kỹ thuật thâm canh đặc thù. Kỹ thuật thâm canh cây lúa. Biện pháp điều chỉnh nhánh hữu hiệu. Điều khiển khóm lúa có bông to, hạt mẩy, tỷ lệ lép thấp bằng các biện pháp kỹ thuật.

QUY TRÌNH KỸ THUẬT KHOA HỌC CÔNG NGHỆ SAU THU HOẠCH ĐỐI VỚI LÚA. 53 Bài 2: CÂY NGÔ. TỔNG QUAN VỀ CÂY NGÔ. Ý NGHĨA KINH TẾ VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG.

NGUỒN GỐC VÀ LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN. Ngồn gốc về địa lý. Nguồn gốc di truyền. Sự lan truyền cây ngô trên thế giới.

HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC, YÊU CẦU SINH THÁI VÀ SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN CỦA CÂY NGÔ. Hệ thống rễ. Đặc điểm quá trình thụ phấn, thụ tinh. YÊU CẦU ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH.

Nước và lượng mưa. Ánh sáng và đặc điểm quang hợp của cây ngô. CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÂY NGÔ. Giai đoạn nảy mầm (Từ trồng đến 3 lá).

Giai đoạn cây con (Từ lúc ngô 3 lá đến phân hóa hoa). Giai đoạn vươn cao và phân hóa cơ quan sinh sản (Từ phân hóa hoa đến trỗ cờ). Thời kỳ nở hoa (Bao gồm trỗ cờ, tung phấn, phun râu, thụ tinh). Thời kỳ chín (Bao gồm từ thụ tinh đến chín).

Sự hình thành và phát triển cơ quan sinh sản. Các bước hình thành bông cờ. Các bước hình thành bắp ngô. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát sinh cơ quan sinh sản.

KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC, THU HOẠCH NGÔ. KỸ THUẬT TRỒNG. THỜI VỤ TRỒNG. Vùng núi phía Bắc.

Vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ có các vụ ngô sau. Vùng bắc trung bộ có 3 vụ. Vùng duyên hải miền Trung có 2 vụ. Vùng tây nguyên : 2 vụ chính.

Vùng Đông Nam Bộ có 3 vụ: Vụ hè, thu, vụ đông. Vùng đồng bằng Sông Cửu Long. Giới thiệu một số giống ngô mới đang được trồng phổ biến. Giống lai đơn LVN184.

Giống lai đơn LVN37. Giống ngô nếp VN6.Giống ngô LVN66. Mật độ và khoảng cách trồng. Mật độ, khoảng cách trồng.

Chuẩn bị hạt giống và cách gieo. KỸ THUẬT CHĂM SÓC NGÔ. Trồng dặm ngô. Bón thúc Làm cỏ.

Rút cờ thụ phấn bổ sung. Phòng trừ sâu bệnh cho ngô. Bệnh hại ngô. THU HOẠCH, BẢO QUẢN, CHẾ BIẾN NGÔ.

Giới thiệu các cách thu hoạch ngô. Công nghệ sau thu hoạch ngô. CÂY KHOAI LANG. TỔNG QUAN VỀ CÂY KHOAI LANG.

Ý NGHĨA KINH TẾ VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG. Ý nghĩa kinh tế. Giá trị sử dụng. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN VÀ NGUỒN GỐC.

HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC, YÊU CẦU SINH THÁI VÀ SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN CÂY KHOAI LANG. HÌNH THÁI THỰC VẬT HỌC. Hoa và quả. YÊU CẦU ĐIỀU KIỆN NGOẠI CẢNH.

Yêu cầu đất trồng và các chất di nh dưỡng. CÁC THỜI KỲ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN. Thời kỳ mọc mầm và ra rễ. Thời kỳ phân cành, kết củ.

Thời kỳ sinh trưởng thân lá. Thời kỳ phát triển của củ. Mối quan hệ T/R. KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC VÀ THU HOẠCH KHOAI LANG.

KỸ THUẬT TRỒNG. Vụ khoai lang đông xuân .2 Vụ khoai lang đông. Vụ khoai lang xuân. Vụ khoai lang hè thu.

Làm đất và lên luống. Giống, hiện tượng thoái hóa và biện pháp phục tráng giống. Tình hình sản xuất giống khoai lang ở Việt Nam. Tiêu chuẩn một giống khoai lang tốt đem trồng.

Phục tráng giống bằng cách gơ củ. Giới thiệu một số giống khoai lang trồng năng suất cao. Các phương pháp trồng khoai. Phương pháp trồng.

Trồng dây phẳng dọc luống. Trồng dây áp sườn. KỸ THUẬT CHĂM SÓC. Bấm ngọn nhấc dây.

Làm cỏ, xới xáo và vun. Kỹ thuật bón phân. Phòng trừ sâu bệnh hại. THU HOẠCH, BẢO QUẢN SẢN PHẨM KHOAI LANG.

TỔNG QUAN VỀ CÂY LÚA 1. Ý NGHĨA KINH TẾ 1. Lúa gạo với đời sống của con người Hơn một nửa dân số thế giới đã sử dụng 25 -50% lúa gạo trong lương thực hàng ngày của họ. Ở một số nước châu Á như Banglades, Srilanca, Việt Nam, Campuchia…lúa là lương thực chính hàng ngày của 90% dân số cả nước; Ở Indones ia, Thái Lan là 80%; Philippin, Triều T iên là 75%, Ấn Độ là 65% và Trung Quốc là 63%.

Tinh bột gạo là nguồn cung cấp năng lượng calo chủ yếu để duy trì sự sống cho con người. Nguồn cung cấp calo từ gạo đã duy trì sự sống cho khoảng 40% dân số thế giới. Sản lượng trung bình 1ha lúa cung cấp năng lượng duy trì sự sống cho 7,5 người /năm; Ngô 5,3 người/năm và lúa mì 4,1 người/năm. Tổng lượng calo trung bình trên toàn thế giới cần khoảng 3119 calo/người/ngày, trong đó lúa gạo cung cấp 552 calo/người/ngày, chiếm 18% tổng lượng calo cung cấp cho con người (surạit K.

Ngoài ra gạo còn cung cấp các chất dinh dưỡng khác cho sự sống con người như: Protein, chất béo, vitamin (B1, B2, B6, PP). - Hàm lượng xenlulo và tro trong gạo cao làm cho gạo là loại thức ăn dễ tiêu hóa, hệ số tiêu hóa cao.1 Thành phần dinh dưỡng của một số cây lương thực (% khối lượng khô) Cây trồng Prôtein Tinh bột Lipit Xelulo Tro Nước Lúa gạo 7,6 62,5 2,2 10,9 5,8 11,0 Ngô 10,1 68,2 4,8 2,3 1,5 13,1 Lúa mì 13,6 67,8 2,0 2,3 1,9 12,4 (Nguồn: Giáo trình kỹ thuật trồng lúa. Đinh Thế Lộc. Sở giáo dục và đào tạo Hà Nội.

2006 ) Ở Việt Nam, lúa là cây lương thực hàng đầu cung câp năng lượng duy trì sự sống cho người dân. Giữ vai trò quan trọng trong việc đảm bả o an toàn lương thực thực phẩm. Ngoài ra còn là cây trồng đóng góp tỷ suất lớn nhất trong ngành nông nghiệp nước ta (Năm 2002 tại đồng bằng Sông Hồng giá trị của lúa chiếm 46,3% và tại đồng bằng S ông Cửu Long là 53,5%). Lợi ích và giá trị kinh tế Sản phẩm chính của cây lúa là gạo là nguồn cung cấp calo cho sự sống con người.

Từ gạo có thể nấu cơm, chế biến thành các loại món ăn khác như bánh đa nem, phở, bánh đa, bánh chưng, bún, rượu, làm bánh kẹo, thuốc chữa bênh…Ngoài ra các sản phẩm phụ của cây lúa có nhiều lợi ích như: - Tấm: Sản xuất tinh bột, rượu cồn, Axeton, phấn mịn và thuốc chữa bệnh.