Giáo Trình Tiện Cơ Bản Dành Cho Nghề Hàn Cao Đẳng

Giáo trình nghiên cứu tiện cơ bản nghề hàn cao đẳng, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Phạm Văn Tâm
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Việt Nam - Hàn Quốc
• Chuyên ngành: Hàn
• Đề tài: Giáo Trình Tiện Cơ Bản
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
• 1.1. Bài mở đầu
• 1.1.1. Nội qui và những qui định khi thực tập tại xưởng máy công cụ
• 1.1.2. Khái niệm cơ bản về cắt gọt kim loại
• 1.1.3. Sử dụng dụng cụ đo thông dụng
• 1.2. Vận hành và bảo dưỡng máy tiện vạn năng
• 1.2.1. Cấu tạo của máy tiện
• 1.2.2. Các phụ tùng kèm theo, công dụng của chúng
• 1.2.3. Quy trình vận hành máy tiện
• 1.2.4. Chăm sóc máy và các biện pháp an toàn khi sử dụng máy tiện
• 1.3. Dao tiện ngoài - Mài dao tiện ngoài
• 1.3.1. Cấu tạo của dao tiện ngoài
• 1.3.2. Yêu cầu của vật liệu làm phần cắt gọt
• 1.3.3. Các thông số hình học của dao tiện ngoài ở trạng thái tĩnh
• 1.3.4. Sự thay đổi thông số hình học của dao tiện khi gá dao
• 1.3.5. Ảnh hưởng của các thông số hình học của dao tiện đến quá trình cắt
• 1.3.6. Mài dao tiện. Vệ sinh công nghiệp
• 1.4. Tiện trụ trơn ngắn
• 1.4.1. Tiện mặt đầu
• 1.4.2. Tiện trục trơn ngắn
• 1.5. Tiện trụ bậc ngắn
• 1.5.1. Yêu cầu kỹ thuật khi tiện trụ bậc
• 1.5.2. Phương pháp gia công
• 1.5.3. Dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp phòng tránh
• 1.5.4. Kiểm tra sản phẩm
• 1.5.5. Vệ sinh công nghiệp
• 1.6. Tiện rãnh, cắt đứt
• 1.6.1. Dao tiện rãnh, dao cắt đứt - Mài dao tiện rãnh, dao cắt đứt
• 1.6.2. Tiện cắt đứt
• 1.7. Tiện ren tam giác
• 1.7.1. Khái niệm chung về ren tam giác
• 1.7.2. Dao tiện ren tam giác - Mài dao tiện ren tam giác
• 1.7.3. Tiện ren tam giác ngoài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Tiện Cơ Bản Nghề Hàn Cao Đẳng

Giáo trình Tiện Cơ Bản Nghề Hàn Cao Đẳng là tài liệu quan trọng dành cho sinh viên trong ngành hàn. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành, giúp sinh viên nắm vững các kỹ năng cần thiết. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên các tài liệu tham khảo uy tín, đảm bảo tính chính xác và cập nhật.

1.1. Mục tiêu của Giáo Trình Tiện Cơ Bản

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên kiến thức về quy trình tiện, các loại máy tiện và kỹ thuật hàn. Sinh viên sẽ hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc nắm vững kỹ thuật tiện trong ngành hàn.

1.2. Cấu trúc của Giáo Trình

Giáo trình được chia thành nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của kỹ thuật tiện. Các chương bao gồm lý thuyết, thực hành và các bài tập kiểm tra.

II. Vấn đề và Thách thức trong Ngành Hàn Cao Đẳng

Ngành hàn cao đẳng đang đối mặt với nhiều thách thức, từ việc thiếu hụt nhân lực có tay nghề đến việc cập nhật công nghệ mới. Những vấn đề này ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và khả năng cạnh tranh của sinh viên sau khi tốt nghiệp.

2.1. Thiếu hụt Nhân lực Chất lượng

Nhiều cơ sở đào tạo chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Điều này dẫn đến việc sinh viên ra trường không đủ kỹ năng cần thiết để làm việc.

2.2. Cập nhật Công nghệ Mới

Công nghệ hàn và tiện đang phát triển nhanh chóng. Việc không cập nhật kịp thời sẽ khiến sinh viên lạc hậu so với yêu cầu của ngành công nghiệp.

III. Phương pháp Giải quyết Vấn đề trong Giáo Trình Tiện Cơ Bản

Để giải quyết các vấn đề trong giáo trình, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và thực tiễn. Việc kết hợp lý thuyết và thực hành sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng.

3.1. Áp dụng Phương pháp Giảng dạy Tích cực

Sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực như thảo luận nhóm, thực hành tại xưởng sẽ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn.

3.2. Tăng cường Thực hành tại Xưởng

Cần có nhiều giờ thực hành hơn trong chương trình đào tạo để sinh viên có cơ hội áp dụng lý thuyết vào thực tế.

IV. Ứng dụng Thực tiễn của Giáo Trình Tiện Cơ Bản

Giáo trình Tiện Cơ Bản không chỉ là tài liệu học tập mà còn là nguồn tư liệu quý giá cho các kỹ sư và thợ hàn trong ngành công nghiệp. Việc áp dụng kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.1. Nâng cao Chất lượng Sản phẩm

Khi sinh viên áp dụng kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn, chất lượng sản phẩm hàn sẽ được cải thiện rõ rệt.

4.2. Tăng cường Khả năng Cạnh tranh

Sinh viên được trang bị kiến thức và kỹ năng tốt sẽ có lợi thế cạnh tranh hơn trong thị trường lao động.

V. Kết luận và Tương lai của Giáo Trình Tiện Cơ Bản Nghề Hàn

Giáo trình Tiện Cơ Bản Nghề Hàn Cao Đẳng là một phần không thể thiếu trong chương trình đào tạo. Tương lai của giáo trình sẽ phụ thuộc vào việc cập nhật nội dung và phương pháp giảng dạy để đáp ứng nhu cầu thực tế.

5.1. Cập nhật Nội dung Giáo Trình

Cần thường xuyên xem xét và cập nhật nội dung giáo trình để phù hợp với sự phát triển của ngành hàn.

5.2. Định hướng Phát triển Ngành Hàn

Ngành hàn cần có những định hướng rõ ràng để phát triển bền vững, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo và sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Tiện cơ bản (mã số mô đun: MĐ 32) là tài liệu đào tạo lưu hành nội bộ do ThS. Phạm Văn Tâm làm chủ biên, cùng các tác giả Nguyễn Văn Ninh và Vũ Trung Thưởng thuộc Khoa Cơ khí, Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội biên soạn và phát hành vào tháng 09 năm 2019.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, đây là mô đun chuyên ngành thuộc khối môn tự chọn dành riêng cho học sinh - sinh viên nghề Hàn trình độ Cao đẳng. Để học tập mô đun này, người học bắt buộc phải hoàn thành các môn học tiên quyết từ MH07 đến MH13 và các mô đun chuyên môn từ MĐ14 đến MĐ26. Thời lượng toàn bộ mô đun là 90 giờ, được phân bổ gồm 25 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành, thảo luận, bài tập và 7 giờ kiểm tra tích hợp.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học hệ thống kiến thức và kỹ năng gia công cơ khí cơ bản trên máy tiện vạn năng, bao gồm:

• Giải thích các quy định an toàn xưởng máy công cụ và nguyên lý các phương pháp gia công cắt gọt có phoi.
• Sử dụng thành thạo các dụng cụ đo kiểm kích thước cơ khí (thước cặp, panme, thước đo góc).
• Mô tả cấu tạo, quy trình vận hành và bảo dưỡng máy tiện vạn năng.
• Mài các loại dao tiện ngoài, dao tiện rãnh, dao cắt đứt và dao tiện ren tam giác đúng thông số hình học.
• Gia công tiện mặt đầu, trụ trơn ngắn, trụ bậc ngắn (đạt cấp chính xác 9, độ nhám $R_z20$), tiện rãnh và cắt đứt (đạt cấp chính xác 10, độ nhám $R_z40$), cùng tiện ren tam giác trong và ngoài (đạt cấp chính xác 6–7, độ nhám $R_z20$–$R_z40$).

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo mô hình kết hợp lý thuyết công nghệ và rèn luyện kỹ năng thực hành thao tác xưởng. Điểm đặc thù của tài liệu là việc chuẩn hóa nội dung tiện cơ bản nhằm phục vụ trực tiếp cho kỹ thuật viên nghề Hàn, đáp ứng yêu cầu chế tạo phôi mẫu và gia công chuẩn bị mối hàn trong sản xuất công nghiệp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình được cấu trúc thành 7 bài học chuyên môn và phần kiểm tra kết thúc mô đun theo tiến trình từ nguyên lý cơ bản đến gia công định hình:

• Bài 1: Bài mở đầu (10 giờ - 5 giờ lý thuyết): Phổ biến 9 điều nội quy xưởng và 10 điều nội quy sử dụng máy công cụ. Giới thiệu tổng quan về 6 công nghệ cắt gọt kim loại có phoi (tiện, phay, bào, xọc, khoan, mài) về nguyên lý, đặc điểm và độ nhẵn bề mặt đạt được ($R_a = 3{,}2,\mu\text{m}$ đến $R_a = 12{,}5,\mu\text{m}$). Hướng dẫn cấu tạo, nguyên lý du xích, cách sử dụng và bảo quản các dụng cụ đo thông dụng gồm: thước lá, thước cặp (độ chính xác $0{,}1\text{ mm}$, $0{,}05\text{ mm}$, $0{,}02\text{ mm}$), panme đo ngoài, panme đo trong, panme đo sâu (độ chính xác $0{,}01\text{ mm}$) và thước đo góc vạn năng (độ chính xác $2'$ đến $5'$).
• Bài 2: Vận hành và bảo dưỡng máy tiện vạn năng (10 giờ - 5 giờ lý thuyết, 5 giờ thực hành): Cung cấp kiến thức cấu tạo các bộ phận máy tiện (ụ đứng, hộp bước tiến, hộp xe dao, thân máy, băng máy, ụ động, hệ thống bàn dao 4 phần). Phân loại và phân tích công dụng của các phụ tùng: mâm cặp 2 chấu, 3 chấu tự định tâm, 4 chấu độc lập, mâm cặp hoa; các loại mũi tâm (cố định, quay, mũi tâm ngược, mũi tâm khía nhám); bầu cặp manggianh; tốc kẹp; giá đỡ cố định và di động; trục gá trụ và trục gá côn. Trình bày quy trình kiểm tra nguồn điện, hệ thống bôi trơn tự động qua mắt báo dầu, và thao tác vận hành máy ở trạng thái tĩnh/động trên dòng máy tiện HL380 / HL380x750 (Hàn Quốc).
• Bài 3: Dao tiện ngoài - Mài dao tiện ngoài (5 giờ - 1 giờ lý thuyết, 4 giờ thực hành): Cấu tạo dao tiện ngoài gồm thân dao (thép 45) và đầu dao (mặt trước, mặt sau chính, mặt sau phụ, lưỡi cắt chính, lưỡi cắt phụ, mũi dao bán kính $R = 1$–$2\text{ mm}$). Đưa ra 4 yêu cầu vật liệu phần cắt gọt: độ cứng ($60$–$65\text{ HRC}$), độ bền cơ học, tính chịu nóng ($700$–$800^\circ\text{C}$) và tính chống mài mòn. Quy trình mài dao tiện ngoài đảm bảo các thông số hình học tĩnh.
• Bài 4: Tiện trụ trơn ngắn (15 giờ - 3 giờ lý thuyết, 11 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra): Kỹ thuật gá đặt, phương pháp tiện mặt đầu và tiện trục trơn ngắn đạt cấp chính xác 9, độ nhám $R_z20$.
• Bài 5: Tiện trụ bậc ngắn (10 giờ - 2 giờ lý thuyết, 8 giờ thực hành): Yêu cầu kỹ thuật gia công trụ bậc, phương pháp cắt gọt, phân tích các dạng sai hỏng hình học, nguyên nhân, biện pháp phòng tránh và quy trình đo kiểm.
• Bài 6: Tiện rãnh, cắt đứt (20 giờ - 4 giờ lý thuyết, 14 giờ thực hành, 2 giờ kiểm tra): Cấu tạo dao tiện rãnh và dao cắt đứt; phương pháp mài dao; kỹ thuật gia công rãnh và cắt đứt phôi đạt cấp chính xác 10, độ nhám $R_z40$.
• Bài 7: Tiện ren tam giác (22 giờ - 5 giờ lý thuyết, 16 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra): Khái niệm, thông số hình học của ren tam giác hệ mét và hệ Anh; dao tiện ren và kỹ thuật mài dao ren; phương pháp tiện ren tam giác ngoài và trong đạt cấp chính xác 6–7, độ nhám $R_z20$–$R_z40$.

Progression logic của nội dung đi theo đường tuyến tính: Nắm vững quy tắc an toàn và đo lường $\rightarrow$ Khảo sát thiết bị và phụ tùng $\rightarrow$ Nhận diện dao và kỹ thuật mài sắc $\rightarrow$ Gia công các bề mặt cơ bản (mặt đầu, trụ trơn) $\rightarrow$ Gia công các bề mặt phức tạp (trụ bậc, rãnh, cắt đứt, ren tam giác).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết cắt gọt kim loại: Nguyên lý hình thành phoi kim loại qua chuyển động quay tròn chính của chi tiết và chuyển động tịnh tiến dọc/ngang của dao; đặc điểm của các dạng phoi (phoi vụn, phoi xếp, phoi bậc, phoi dây xoắn, phoi dây dải).
• Nguyên lý đo lường vi cấp:
  • Nguyên lý du xích trên thước cặp: Công thức xác định độ chính xác $a - b = a/n$ và công thức tính kích thước đo $L = m + k \cdot (a/n)$.
  • Nguyên lý vít vi cấp trên panme: Sự chuyển đổi chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến theo bước ren $S = 0{,}5\text{ mm}$, kết hợp ống chia 50 vạch để đạt độ phân giải $L = 1/50 \times 0{,}5 = 0{,}01\text{ mm}$.
• Cơ sở động học máy công cụ: Cơ cấu truyền động từ trục chính qua hộp tốc độ, hộp bước tiến tới trục trơn và trục vít me; cơ cấu culít biến chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến khứ hồi; cơ cấu ăn khớp đai ốc hai nửa khi tiện ren.

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Đọc hiểu bản vẽ chi tiết cơ khí; tra cứu bảng tốc độ trục chính (vị trí tay gạt H-L, dải tốc độ từ 45 đến 1800 vòng/phút trên máy HL380x750); tra bảng bước tiến và bước ren; đọc giá trị đo trên du xích bàn dao ngang (vạch $0{,}04\text{ mm}$) và bàn dao dọc (vạch $0{,}2\text{ mm}$).
• Analytical skills: Phân tích nguyên nhân sai hỏng sản phẩm gia công (sai lệch kích thước, bề mặt có gợn sóng, côn lệch tâm); xác định biện pháp điều chỉnh chế độ cắt gọt, mài sửa dao hoặc khử độ rơ cơ cấu truyền động (như đai ốc côn của panme).
• Practical competencies: Mài dao tiện ngoài, dao tiện rãnh và dao ren đúng góc độ; gá đặt định vị phôi bằng mâm cặp, chống tâm hoặc trục gá; thực hiện vận hành máy tiện ở trạng thái tĩnh và động; gia công tiện mặt đầu, trụ trơn, trụ bậc, cắt rãnh và tiện ren đạt yêu cầu kỹ thuật.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach)

Giáo trình áp dụng phương pháp đào tạo tích hợp (Modular Competency-Based Training). Giảng viên kết hợp việc thuyết giảng nguyên lý kỹ thuật với thị phạm thao tác thực tế tại xưởng máy công cụ. Mỗi bài học đều có phần câu hỏi ôn tập lý thuyết gắn liền với phiếu hướng dẫn thực hành và bảng tiêu chí đánh giá kết quả.

Bài tập và thực hành xưởng (Practical exercises)

Hệ thống bài tập thực hành yêu cầu học viên thực hiện tuần tự các bước:

1. Chuẩn bị bảo hộ lao động và vệ sinh công nghiệp tại vị trí máy.
2. Kiểm tra an toàn nguồn điện (sử dụng bút thử điện kiểm tra rò rỉ), kiểm tra bôi trơn bề mặt băng máy, vít me và quan sát mắt báo dầu bôi trơn tự động.
3. Lựa chọn phôi, mài dao cắt đúng yêu cầu hình học.
4. Gá lắp phôi lên mâm cặp 3 chấu/4 chấu hoặc chống tâm 2 đầu dùng tốc kẹp.
5. Cài đặt cấp tốc độ và bước tiến trên hộp điều khiển máy tiện HL380.
6. Thao tác gia công cắt gọt thử, đo kiểm kích thước trung gian bằng thước cặp/panme và hoàn thiện chi tiết theo bản vẽ.

Phương pháp đánh giá (Assessment methods)

Kết quả học tập của từng bài học và kết thúc mô đun được định lượng qua 3 nhóm tiêu chí có tỷ trọng cụ thể:

Nhóm tiêu chí	Nội dung đánh giá	Phương pháp kiểm tra	Trọng số
I. Kiến thức	- Cấu tạo máy tiện vạn năng - Công dụng phụ tùng kèm theo - Thông số hình học của dao và nguyên lý cắt gọt	Vấn đáp, đàm thoại, bài viết tự luận đối chiếu nội dung	0,3
II. Kỹ năng	- Quy trình kiểm tra nguồn điện, bôi trơn - Vận hành chuyển động tay và tự động - Thao tác mài dao và gá đặt - Gia công sản phẩm đạt dung sai kích thước và độ nhám	Quan sát thao tác trực tiếp, đo kiểm sản phẩm thực hành	0,5
III. Thái độ / Năng lực tự chủ	- Tác phong công nghiệp, chấp hành nội quy xưởng - Trang bị đầy đủ bảo hộ (quần áo, giày, mũ, kính) - Đảm bảo thời gian thực hiện bài tập - Vệ sinh công nghiệp và bảo quản máy	Theo dõi quá trình làm việc, đối chiếu bảng nội quy xưởng	0,2

Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines)

Học sinh - sinh viên sử dụng câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi bài học để củng cố lý thuyết (ví dụ: các câu hỏi về cấu tạo máy, công dụng phụ tùng, quy trình vận hành và biện pháp an toàn tại trang 44 của giáo trình). Người học cần luyện tập đọc trị số trên các thang đo du xích thước cặp, panme và bảng tra bước ren trước khi bước vào ca thực tập thực tế.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Thiết kế chuyên biệt cho nghề Hàn: Khác với các tài liệu tiện thông thường dành cho nghề Cắt gọt kim loại, giáo trình này được chọn lọc nội dung cơ bản gồm 7 bài trọng tâm (90 giờ), tập trung vào các kỹ năng tiện cơ bản phục vụ trực tiếp cho việc gia công chi tiết trước và sau khi hàn.
• Kế thừa tài liệu học thuật chuẩn mực: Nội dung công nghệ tiện được nhóm tác giả biên soạn trên cơ sở tham khảo tài liệu kinh điển "Kỹ thuật tiện" của tác giả P.Tkho (NXB Mir, 1989), chuyển hóa phù hợp với tiêu chuẩn kỹ năng nghề Việt Nam.
• Gắn liền với thiết bị thực hành cụ thể: Giáo trình đưa trực tiếp sơ đồ, hình ảnh bảng điều khiển và bảng chỉ dẫn tốc độ/bước tiến của dòng máy tiện vạn năng HL380 và HL380x750 do Hàn Quốc chế tạo vào bài giảng, giúp người học dễ dàng đối chiếu thao tác trên thiết bị thực tế tại xưởng.
• Chuẩn hóa quy trình đo lường và an toàn công nghiệp: Tài liệu chi tiết hóa nguyên lý toán học của dụng cụ đo vi cấp, đồng thời văn bản hóa hệ thống 9 điều nội quy xưởng, 10 điều nội quy an toàn máy công cụ, và quy trình xử lý sự cố thiết bị (mùi khét, tiếng kêu lạ, rò rỉ điện).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh - sinh viên: Sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Hàn tại Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp kỹ thuật cơ khí.
• Điều kiện tiên quyết: Người học phải tích lũy các môn học cơ sở kỹ thuật từ MH07 đến MH13 và các mô đun chuyên môn từ MĐ14 đến MĐ26 trước khi học mô đun MĐ 32.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chuẩn để lập tiến trình giảng dạy 90 giờ, biên soạn giáo án lý thuyết, phiếu hướng dẫn thực hành và barem chấm điểm kết quả thực hành.
• Kỹ thuật viên và người tự học: Dùng làm tài liệu tra cứu các thông số kỹ thuật mài dao, nguyên tắc gá đặt chi tiết (dùng mâm cặp, tốc kẹp, trục gá, giá đỡ) và quy trình bảo dưỡng máy tiện vạn năng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ học sinh - sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Hàn, đồng thời là tài liệu tham khảo cho sinh viên khối ngành cơ khí muốn bổ trợ kỹ năng gia công tiện cơ bản.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?

Người học cần hoàn thành các môn học cơ sở từ MH07 đến MH13 và các mô đun kỹ thuật nghề từ MĐ14 đến MĐ26 theo chương trình đào tạo của nhà trường.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu tiện đại trà là gì?

Tài liệu được tinh giản thành mô đun 90 giờ chuyên biệt cho nghề Hàn, tích hợp hình ảnh hướng dẫn thao tác trực tiếp trên dòng máy tiện vạn năng HL380 / HL380x750 Hàn Quốc và tích hợp cấu trúc đánh giá 3 thành phần (Kiến thức 0,3 - Kỹ năng 0,5 - Năng lực tự chủ 0,2).

4. Làm sao để tự học giáo trình đạt hiệu quả?

Người học cần nghiên cứu kỹ hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài học, nắm vững nguyên lý đọc kích thước trên thước cặp/panme, và tuân thủ nghiêm ngặt các bước kiểm tra an toàn, bôi trơn máy trước khi tiến hành cắt gọt.

5. Tài liệu tham khảo chính của giáo trình là gì?

Tài liệu tham khảo nền tảng được nhóm tác giả trích dẫn là cuốn sách "Kỹ thuật tiện" dùng cho sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học kỹ thuật của tác giả P.Tkho (NXB Mir, 1989).

---

Kết luận

Giáo trình Tiện cơ bản (MĐ 32) do Khoa Cơ khí - Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội biên soạn là tài liệu học tập chuẩn hóa về công nghệ tiện và đo lường cơ khí cơ bản. Giáo trình cung cấp lộ trình học tập gồm 7 bài giảng tích hợp (90 giờ), dẫn dắt người học từ quy tắc an toàn xưởng, đo lường vi cấp, cấu tạo và bảo dưỡng máy tiện HL380x750 đến kỹ thuật mài dao và gia công các bề mặt trụ, rãnh, ren tam giác đạt cấp chính xác và độ nhám bề mặt theo tiêu chuẩn kỹ thuật. Tài liệu được củng cố bằng các nguồn tham khảo học thuật chính thống như tác phẩm "Kỹ thuật tiện" của tác giả P.Tkho (NXB Mir, 1989).

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu Thời gian: 10 giờ Mục tiêu: - Trình bày được quyền lợi và nghĩa vụ của học sinh khi thực tập tại xưởng máy công cụ; - Giải thích được tầm quan trọng và ý nghĩa của nội qui và những qui định khi thực tập tại xưởng máy công cụ; - Trình bày được lịch sử phát triển của nghề cắt gọt kim loại; - Trình bày được nguyên lý gia công, độ chính xác đạt được của các công nghệ gia công cắt gọt kim loại có phoi; - Giải thích được các yếu tố cắt gọt của mỗi công nghệ gia công cơ; - Trình bày được cấu tạo, công dụng và cách sử dụng, bảo quản một số loại dụng cụ đo của nghề; - Sử dụng thành thạo một số loại dụng cụ đo; - Kiểm tra và điều chỉnh chính xác được một số loại dụng cụ đo trước khi sử dụng; - Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực sáng tạo trong học tập.1 Nội qui và những qui định khi thực tập tại xưởng máy công cụ 1.1 Nội quy thực tập xưởng Điều 1: Học sinh phải có mặt trước giờ thực tập từ 5 - 10 phút, để chuẩn bị điều kiện cho thực tập và sản xuất. Điều 2: Trước khi vào lớp học sinh phải mặc đồng phục, đi giầy, đeo thẻ học sinh và có đầy đủ trang thiết bị, dụng cụ phục vụ cho học tập và sản xuất. Điều 3: Đi học muộn từ 15 phút trở lên hoặc bỏ học giữa giờ, buổi học đó coi như nghỉ không lý do. Ra khỏi xưởng hoặc nơi thực tập phải xin phép và được sự đồng ý của giáo viên phụ trách Điều 4: Khi xuống xưởng học sinh phải chấp hành tuyệt đối sự phân công hướng dẫn của giáo viên, không được tự ý sử dụng thiết bị, dụng cụ và máy móc, khi chưa được hướng dẫn, phân công hoặc chưa hiểu.

Điều 5: Không được làm đồ tư hoặc lấy cắp vật tư của xưởng trường. 7 Điều 6: Phải đảm bảo đủ thời gian cho học tập, sản xuất, Không được làm việc riêng hoặc đùa nghịch trong giờ học. Điều 7: Không nhiệm vụ không được vào nơi học tập hoặc sản xuất khác. Điều 8: Cuối giờ phải thu dọn vật tư, vệ sinh dụng cụ, thiết bị, máy móc và nơi làm việc.

Điều 9: Tất cả học sinh thực tập tại xưởng máy công cụ, phải nghiêm chỉnh chấp hành những nội quy trên. Nếu vi phạm tuỳ theo mức độ sẽ bị kỷ luật theo quy định chung của nhà trường.2 Nội quy sử dụng máy công cụ Điều 1 : Tuyệt đối không được sử dụng máy khi không được phân công. Không rời vị trí máy khi máy đang làm việc. Điều 2 : Trước khi dùng máy, phải đọc kỹ và làm theo bảng hướng dẫn ở máy, phải nắm vững cấu tạo và sử dụng máy thành thạo.

Điều 3 : Trước khi cho máy chạy phải kiểm tra an toàn lao động, kiểm tra máy. Dùng tay quay thử mâm cặp, kiểm tra các bộ phận của máy và vật gá xem trên mâm cặp và bàn dao có vướng mắc gì không, vật gá đã đảm bảo chắc chắn chưa. Điều 4 : Khi gá hoặc tháo vật gia công phải gạt các tay gạt về vị trí an toàn, không được lấy búa sắt gõ, đập chi tiết trên mâm cặp. Khi gá hoặc tháo vật gia công xong phải rút chìa khoá mâm cặp ra ngay.

Điều 5 : Trước khi cho máy làm việc phải cho máy chạy thử 1’ để kiểm tra các hệ thống điều khiển và bôi trơn. Trong khi làm việc thấy có tiếng kêu khác thường hoặc ngửi thấy mùi khét phải lập tức tắt máy, cắt điện và báo cáo với giáo viên hướng dẫn. Điều 6 : Tuyệt đối không được thay đổi chiều quay của máy một cách đột ngột. Điều 7 : Bất cứ trong trường hợp nào cũng không được thay đổi tốc độ khi máy chưa dừng hẳn, muốn thay đổi vị trí của tay gạt phải đưa nhẹ nhàng, không dùng búa hoặc chân đạp.

Điều 8 : Không được sửa chữa chi tiết trên hai mũi tâm, không được để vật nặng rơi xuống băng máy và sửa chữa chi tiết trên băng máy. Điều 9 : Khi tháo, lắp mâm cặp phải lau chùi sạch sẽ, có ván kê tránh sự va chạm giữa mâm cặp và băng máy. Điều 10 : Sau giờ làm việc, mỗi lần thay đổi vật liệu cũng như hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng phải bảo quản, lau chùi sạch sẽ các bộ phận của máy.1 Trước khi làm viêc. - Phải mặc quần áo bảo hộ gọn gàng.

Nếu là nữ tóc dài phải quấn lên cho vào trong mũ. - Trước khi cho máy chạy phải kiểm tra an toàn lao động (người và thiết bị), dùng tay quay thử mâm cặp để kiểm tra các bộ phận của máy. - Sắp xếp lại vị trí làm việc, thu dọn những vật thừa ở trên máy và xung quanh vị trí làm việc. - Nếu máy và bộ phận điện bị hỏng phải báo ngay cho người phụ trách.

- Vị trí nơi làm việc phải sạch sẽ. Không để dưới nền nhà ( dưới chân) có rác bẩn, phoi, dầu mỡ. - Nếu phôi có khối lượng 20 kg trở lên khi gá phải dùng thiết bị nâng cẩu. - Không để chìa khoá trên mâm cặp khi đã kẹp chặt hoặc tháo phôi xong.

- Trước khi cho máy chạy phải kiểm tra an toàn về mọi mặt.2 Trong thời gian làm việc - Không đeo găng tay hoặc bao tay khi làm việc. Nếu ngón tay bị đau, băng lại và đeo găng cao su mỏng. - Không để dung dịch làm nguội hoặc dầu bôi trơn đổ ra bục đứng và nền nhà xung quanh nơi làm việc. - Không rời vị trí làm việc khi máy đang chạy.

- Không thay đổi tốc độ và điều chỉnh các tay gạt khi máy chưa dừng hẳn. Không dùng tay hãm mâm cặp. - Không đo, kiểm khi máy chưa dừng hẳn. - Trong quá trình tiện phải đeo kính bảo hộ.3 Sau khi làm việc - Phải tắt động cơ điện.

- Thu dọn và sắt xếp gọn gàng các chi tiết và phôi vào đúng nơi quy định. - Lau chùi sạch sẽ thiết bị, dụng cụ và tra dầu vào các bề mặt làm việc của máy 1.2 Khái niệm cơ bản về cắt gọt kim loại 1.1 Khái quát lịch sử phát triển ngành cắt gọt kim loại - Xã hội càng phát triển thì nghề cắt gọt kim loại càng phát triển theo, vì đây là 1 nghề gắn liền với cuộc sống của con người, bất cứ nơi nào, chỗ nào, 9 trong sinh hoạt cũng như trong lao động sản xuất đều có các sản phẩm của nghề cắt gọt kim loại. - Hiện nay trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước yêu cầu nghành cơ khí phát triển, dẫn đến nghành cắt gọt kim loại cũng ngày càng phát triển với đội ngũ công nhân có trình độ cao với những đôi bàn tay vàng và chuyên môm giỏi. Tuy nhiên để nâng cao năng xuất lao động, hạ giá thành sản phẩm, đạt độ chính xác cao, tằng tính lắp lẫn.

Ngoài việc chế tạo ra máy tiện chương trình số CNC còn đòi hỏi người thợ có tay nghề. Bởi vì không có tay nghề thì làm sao chế tạo ra được và điều khiển những chi tiết máy có độ chính xác cao như máy CNC. - Tuy nhiên muốn trở thành người thợ cắt gọt kim loại giỏi thì mỗi học sinh phải trau dồi kỹ năng nghề nghiệp, kiến thức, chuyên môm nghiệp vụ cũng như đạo đức nối sống. để trở thành người có ích cho gia đình và xã hội.2 Công nghệ tiện Hình 1.Máy tiện vạn năng 1.1 Khái niệm: - Tiện là phương pháp gia công cho dao cắt gọt tương đối với vật gia công được gá lắp trên máy tiện, để làm thay đổi hình dáng kích thước của phôi, khiến cho nó trở thành chi tiết có hình dáng, kích thước khác nhau như mặt trụ, mặt côn, mặt ren theo yêu cầu.2 Nguyên lý gia công: - Chi tiết gia công được gá trên máy, đứng yên quay tròn quanh tâm.

Còn dao chuyển động tịnh tiến theo các hướng để cắt gọt. Trong trường hợp đặc biệt có thể ngược lại.3 Đặc điểm gia công: - Chi tiết được gia công tiện, thì các bề mặt thường là song song và đồng tâm. - Tiện gia công được các chi tiết có dạng hình trụ, hình côn, ren, hình cầu.Đồng thời có thể làm thay một số công việc của máy phay, máy bào, máy khoan và máy doa. - Các chi tiết gia công tiện đảm bảo về hình dáng, hình học và độ chính xác đến 0,02 và đạt độ nhám bề mặt là Ra = 3,2 tương đương với 6.

- Gia công tiện cho ra rất nhiều các loại phoi, như phoi xếp, phoi bậc, phoi dây xoắn, phoi dây hình dải, phoi vụn. - Khi gia công tiện ngoài vật liệu là kim loại ra thì tiện có thể gia công được một số vật liệu phi kim loại như cao su, gỗ, nhựa.3 Công nghệ phay Hình 1.1 Khái niệm: - Phay là phương pháp gia công cắt gọt kim loại bằng các loại dao phay trên máy phay. Nhằm cắt bỏ đi một lớp lượng dư của phôi để đạt được hình dáng kích thước của chi tiết theo yêu cầu.2 Nguyên lý gia công: - Chi tiết gia công được gá trực tiếp trên bàn máy hoặc gá trên đồ gá và đồ gá lại được gá trên bàn máy. Đồng thời bàn máy được tịnh tiến ra hoặc vào, sang phải hoặc sang trái và lên hoặc xuống.

Còn dao phay đứng yên quay tròn quanh tâm của trục dao để cắt gọt.3 Đặc điểm gia công: - Phay có thể gia công một hay nhiều bề mặt chính xác trên một sản phẩm. - Chi tiết được cắt bởi một hoặc nhiều dao phay có một lưỡi cắt hoặc nhiều lưỡi cắt. 11 - Độ nhám bề mặt của phay có thể đạt tới Ra = 3,2 - Phay không những phay các mặt phẳng các mặt định hình phức tạp , mà còn gia công bánh răng, cắt ren, khoan khoét, doa, và xọc. Do vậy năng xuất và tính vạn năng của máy phay tương đối cao.4 Công nghệ bào Hình 1.1 Khái niệm: - Bào là phương pháp gia công cắt gọt kim loại bằng các loại dao bào trên máy bào.

Nhằm cắt bỏ đi một lớp lượng dư của phôi để đạt được hình dáng kích thước của chi tiết theo yêu cầu.2 Nguyên lý gia công: - Biến chuyển động quay của mô tơ thành chuyển động thẳng của đầu dao bào thông qua cơ cấu culít. Đó là chuyển động chính, thường có phương nằm ngang.3 Đặc điểm gia công: Bào chủ yếu để gia công các mặt phẳng, ngoài ra còn có thể gia công các bề mặt định hình có đường sinh thẳng.