Chuû nhieäm boä moân : Ts. AÂU NGUYEÄT DIEÄU Coá vaán chuyeân moân : Gs. NGUYEÃN SAØO TRUNG Ths. NGUYEÃN ÑÌNH TUAÁN Giaûng vieân : Ths.
NGUYEÃN PHAN HOAØNG ÑAÊNG CN. LEÂ THÒ THANH HUYEÀN Ths. HUYØNH NGOÏC LINH Ths. BUØI HUYØNH QUANG MINH Bs.
HUYØNH NGUYEÃN THÒNH PHAÙT Bs. TRÖÔNG COÂNG PHIEÄT CN. PHAÏM GIA QUYØNH CN. TRIEÄU THÒ XUAÂN THU Bs.
HÖÙA MINH TRÍ LÔØI NOÙI ÑAÀU Taäp baøi giaûng - Atlas thöïc taäp Giaûi phaãu beänh ñöôïc soaïn ra nhaèm giuùp hoïc vieân coù theå naém baét ñöôïc caùc muïc tieâu thöïc taäp tröôùc khi vaøo lôùp, nhôø vaäy coù theå taän duïng toái ña thôøi gian ít oûi cuûa moãi buoåi thöïc taäp 2 tieát cho vieäc tìm kieám vaø quan saùt caùc muïc tieâu naøy treân tieâu baûn. Cuoái taäp saùch naøy laø danh saùch toång keát caùc muïc tieâu thöïc taäp, cuõng laø ñaùp aùn cho 4 daïng caâu hoûi cuûa kyø thi thöïc taäp keát thuùc khoùa hoïc: Teá baøo gì?, Caáu truùc gì?, Hieän töôïng gì?, Chaát gì?. Caùc hình aûnh ñaïi theå trong taäp saùch ñaõ ñöôïc choïn loïc ñeå cho thaáy nhöõng tính chaát töông ñoái ñaëc tröng cuûa toån thöông, hoïc vieân caàn ghi nhôù ñeå traû lôøi cho daïng caâu hoûi thöù naêm, Hình aûnh beänh lyù gì?. Noát Tophi beänh Guùt 1 2.
Haïch nhieãm carbon 4 3. Taêng saûn cuïc tuyeán tieàn lieät 7 4. Chuyeån saûn gai coå töû cung 9 5. Vieâm ruoät thöøa caáp 17 7.
Vieâm loeùt da maõn tính 21 8. Vieâm lao haïch 24 9. Moâ tuyeán tuïy laïc choã ôû thaønh daï daøy 29 11. U maïch maùu daïng hang ôû löôõi 37 14.
Carcinoâm teá baøo gai cuûa da 40 15. Carcinoâm teá baøo gai di caên haïch 43 16. Carcinoâm teá baøo ñaùy cuûa da 46 17. U tuyeán oáng ruoät giaø 51 19.
Carcinoâm tuyeán ruoät giaø xaâm nhaäp 54 20. Carcinoâm tuyeán ruoät giaø di caên haïch 57 21. Carcinoâm tuyeán ruoät giaø di caên phoåi 60 22. Vieâm daï daøy maõn tính Helicobacter pylori (+) 64 23.
Carcinoâm tuyeán daï daøy daïng maët nhaãn 68 24. Carcinoâm teá baøo gan 74 26. Carcinoâm teá baøo gai pheá quaûn 77 27. Carcinoâm tuyeán pheá quaûn 80 28.
Carcinoâm teá baøo saùng thaän 83 29. Carcinoâm tuyeán cuûa tuyeán tieàn lieät 86 30. Phình giaùp ña haït 90 31. Vieâm giaùp Hashimoto 94 32.
U tuyeán tuyeán giaùp daïng nang 92 33. Carcinoâm tuyeán giaùp daïng nhuù 94 34. Sarcoâm cô vaân 101 37. Sarcoâm cô trôn di caên gan 104 38.
U sôïi-tuyeán vuù 110 40. Bieán ñoåi sôïi boïc tuyeán vuù 114 41. Carcinoâm tuyeán vuù xaâm nhaäp daïng khoâng ñaëc bieät 117 42. Condyloâm coå töû cung 121 43.
Carcinoâm teá baøo gai khoâng söøng hoùa coå töû cung 123 44. U laønh cô trôn thaân töû cung 125 45. U quaùi buoàng tröùng 128 46. Nhau nöôùc toaøn phaàn 132 47.
Haïch taêng saûn hoãn hôïp 134 48. Haïch taêng saûn xoang 138 49. Limphoâm lan toaû loaïi teá baøo B lôùn 140 50. Limphoâm Hodgkin 143 PHUÏ LUÏC : Danh saùch caùc muïc tieâu thöïc taäp Giaûi phaãu beänh.
146 1 NOÁT TOPHI BEÄNH GUÙT Laø 1 toån thöông ñaëc tröng cuûa beänh guùt, coù daïng noát-cuïc, thöôøng xuaát hieän quanh caùc khôùp nhoû cuûa baøn tay vaø baøn chaân. Noát tophi ñöôïc hình thaønh do söï laéng ñoïng ngoaïi baøo cuûa caùc tinh theå uraùt trong moâ meàm quanh khôùp, kích thích maïnh phaûn öùng vieâm maõn tính vaø hoùa sôïi. Noát tophi naèm noâng coù theå loeùt ra da vaø ræ dòch. Ñaïi theå: Noát tophi coù daïng noát-cuïc, xuaát hieän quanh caùc khôùp nhoû cuûa ngoùn tay vaø baøn tay (Hình 1).
Hình 1: Noát tophi quanh caùc khôùp ngoùn tay. Vi theå: Muïc tieâu caàn tìm: 1. Caùc ñaùm tinh theå uraùt laéng ñoïng ngoaïi baøo. Caùc teá baøo cuûa phaûn öùng vieâm maõn tính xung quanh ñaùm uraùt: ñaïi thöïc baøo, limphoâ baøo, ñaïi baøo aên dò vaät.
Phaûn öùng hoùa sôïi: nguyeân baøo sôïi, sôïi collagen. Quan saùt tieâu baûn vôùi vaät kính (VK) 4, noát tophi goàm caùc ñaùm tinh theå uraùt to nhoû khoâng ñeàu, maàu xaùm-tím nhaït, ñöôïc bao quanh bôûi moâ sôïi coù thaám nhaäp caùc teá baøo vieâm maõn tính (Hình 2). Vôùi VK 10 vaø VK 40, ta thaáy ñaùm uraùt ñöôïc vieàn bôûi caùc ñaïi thöïc baøo vaø ñaïi baøo aên dò vaät. Ñaïi thöïc baøo coù hình ña dieän, nhieàu baøo töông, nhaân baàu duïc naèm leäch qua 1 beân.
Ñaïi baøo aên dò vaät coù kích thöôùc raát lôùn, chöùa nhieàu nhaân hình baàu duïc, raûi ñeàu trong baøo töông. Giöõa caùc ñaùm uraùt laø moâ sôïi taêng sinh, goàm caùc nguyeân baøo sôïi laø nhöõng teá baøo hình thoi coù nhaân hình baàu duïc hoaëc hình thoi vaø ít baøo töông; phaân boá giöõa caùc sôïi collagen maàu hoàng (Hình 3). Tìm caùc tieåu tónh maïch trong moâ sôïi ñeå thaáy caùc limphoâ baøo thaám nhaäp töø trong loøng maïch vaøo moâ xung quanh (Hình 4). 2 Hình 2: 1- Caùc ñaùm tinh theå uraùt laéng ñoïng ngoaïi baøo; 2- Moâ sôïi coù thaám nhaäp teá baøo vieâm maõn tính.
Hình 3: 1- Ñaùm tinh theå uraùt; 2- Ñaïi thöïc baøo; 3- Ñaïi baøo aên dò vaät; 4- Nguyeân baøo sôïi; 5- Sôïi collagen; 6- Tieåu tónh maïch. 3 Hình 4: 1- Uraùt; 2- Ñaïi baøo aên dò vaät; 3- Nguyeân baøo sôïi; 4- Sôïi collagen; 5- Tieåu tónh maïch; 6- Limphoâ baøo. 4 HAÏCH NHIEÃM CARBON Laø haäu quaû cuûa tình traïng hít phaûi buïi than, thuôøng gaëp ôû cö daân caùc thaønh phoá coù tình traïng oâ nhieãm khoâng khí naëng, ngöôøi nghieän thuoác laù. Buïi than loït ñeán pheá nang seõ ñöôïc ñaïi thöïc baøo pheá nang “aên”; caùc ñaïi thöïc baøo öù ñaày buïi than di chuyeån ngöôïc leân tieåu pheá quaûn hoâ haáp, xuyeân thaønh vaø chui vaøo maïch baïch huyeát ñeå ñeán caùc haïch quanh pheá quaûn vaø haïch roán phoåi.
Ñaïi theå: Moät haïch nhieãm carbon ôû roán phoåi coù maàu ñen nhö haéc ín (Hình 1). Hình 1: Haïch nhieãm carbon ôû roán phoåi xeû ñoâi cho thaáy maët caét maàu ñen nhö haéc ín. Vi theå: Muïc tieâu caàn tìm: 1. Ñaïi thöïc baøo öù ñoïng carbon, taäp trung trong caùc xoang baïch huyeát cuûa haïch (xoang döôùi voû, xoang quanh nang, xoang tuûy).
Nang limphoâ thöù caáp trong vuøng voû haïch. Löu yù: Hoïc vieân caàn oân laïi caáu taïo moâ hoïc cuûa haïch limphoâ. Vôùi VK 4, quan saùt caùc thaønh phaàn caáu taïo moâ hoïc bình thöôøng cuûa haïch nhö voû bao sôïi, vaùch ngaên sôïi vaøo vuøng voû, vuøng voû vôùi caùc nang limphoâ thöù caáp, vuøng caän voû, vuøng tuûy, caùc xoang baïch huyeát döôùi voû, xoang quanh nang vaø xoang tuûy (Hình 2). 5 5 4 1 5 4 3 2 Hình 2: 1- Voû bao sôïi; 2- Nang limphoâ thöù caáp trong vuøng voû; 3- Xoang döôùi voû; 4- Xoang quanh nang; 5- Vuøng caän voû.
Vôùi VK 10, quan saùt trong xoang döôùi voû vaø xoang quanh nang thaáy coù chöùa raát nhieàu ñaïi thöïc baøo öù ñoïng carbon (Hình 3). 3 2 3 1 2 Hình 3: 1- Voû bao sôïi; 2- Nang limphoâ thöù caáp; 3- Caùc ñaïi thöïc baøo öù ñoïng carbon. 6 Quan saùt vôùi VK 40, ñaïi thöïc baøo öù ñoïng carbon laø nhöõng teá baøo lôùn, nhaân hình baàu duïc hoaëc hình khía loõm nhö quaû thaän, naèm leäch beân, baøo töông nhieàu maàu hoàng nhaït, coù chöùa caùc haït buïi than nhoû maàu naâu ñen (Hình 4). 2 1 3 Hình 4: 1- Ñaïi thöïc baøo öù ñoïng caùc haït buïi than trong baøo töông; 2- Limphoâ baøo; 3- Töông baøo.
7 TAÊNG SAÛN CUÏC TUYEÁN TIEÀN LIEÄT Thöôøng gaëp ôû ngöôøi treân 50 tuoåi vôùi xuaát ñoä taêng daàn theo tuoåi taùc; nguyeân nhaân chöa roõ nhöng chaéc coù vai troø cuûa caùc noäi tieát toá nam. Ñaïi theå: Tuyeán tieàn lieät taêng kích thöôùc vaø troïng löôïng, khoaûng 60-100 gram; maët caét coù nhieàu cuïc taêng saûn, taäp trung ôû vuøng trung taâm, gaây cheøn eùp nieäu ñaïo (Hình 1) Hình 1: Caùc cuïc taêng saûn cheøn eùp nieäu ñaïo ôû chính giöõa. Vi theå: Muïc tieâu caàn tìm: 1. Taêng saûn oáng tuyeán.
Taêng saûn moâ ñeäm sôïi-cô trôn. Löu yù: Hoïc vieân caàn oân laïi caáu taïo moâ hoïc cuûa tuyeán tieàn lieät. Quan saùt tieâu baûn vôùi VK 4, cuïc taêng saûn ñöôïc taïo bôûi caùc tuyeán oáng tuùi (tubuloalveolar gland) taêng sinh, phaân caùch nhau bôûi moät moâ ñeäm sôïi vaø cô trôn taêng saûn (Hình 2). Vôùi VK 10 vaø 40, caùc oáng tuyeán taêng saûn coù kích thöôùc to nhoû khoâng ñeàu, coù oáng tuyeán giaõn roäng thaønh boïc.
OÁng tuyeán ñöôïc loùt bôûi bieåu moâ goàm 2 lôùp teá baøo: teá baøo ñaùy deït naèm döôùi vaø teá baøo cheá tieát hình truï ôû beân treân; bieåu moâ taêng sinh taïo thaønh nhieàu nhuù thoø vaøo loøng oáng. Loøng oáng tuyeán thöôøng chöùa caùc theå amylacea hình troøn maàu hoàng lôït (laø chaát cheá tieát bò coâ ñaëc), moät soá theå amylacea bò laéng ñoïng canxi. Giöõa caùc oáng tuyeán, coù hieän töôïng taêng saûn moâ ñeäm sôïi-cô trôn vôùi söï gia taêng soá löôïng caùc nguyeân baøo sôïi, sôïi collagen vaø teá baøo cô trôn. Teá baøo cô trôn coù nhaân hình baàu duïc, baøo töông aùi toan (Hình 3).
8 2 4 1 3 Hình 2: 1- Caùc oáng tuyeán taêng saûn; 2- OÁng tuyeán giaõn thaønh boïc; 3- Moâ ñeäm sôïi-cô trôn taêng saûn; 4- Theå amylacea. 4 2 5 1 5 3 Hình 3: 1- Bieåu moâ oáng tuyeán goàm 2 lôùp teá baøo; 2- Bieåu moâ taêng sinh taïo nhuù; 3- Nguyeân baøo sôïi; 4- Teá baøo cô trôn; 5- Theå amylacea. 9 CHUYEÅN SAÛN GAI COÅ TÖÛ CUNG Coå töû cung (CTC) goàm coå ngoaøi ñöôïc bao phuû bôûi bieåu moâ laùt taàng khoâng söøng hoùa vaø coå trong ñöôïc loùt bôûi bieåu moâ truï ñôn tieát nhaày. Nôi noái tieáp giöõa bieåu moâ coå ngoaøi vaø coå trong ñöôïc goïi laø ñöôøng tieáp hôïp gai-truï, naèm ngay loã ngoaøi CTC ôû treû gaùi chöa daäy thì.
ÔÛ phuï nöõ trong ñoä tuoåi hoaït ñoäng sinh duïc, söï phaùt trieån cuûa CTC laøm bieåu moâ tuyeán coå trong loän ra ngoaøi, taïo ra vuøng loä tuyeán CTC, ñaåy ñöôøng tieáp hôïp gai-truï ra xa khoûi loã ngoaøi CTC. Ñeå thích nghi vôùi moâi tröôøng môùi coù tính axít trong aâm ñaïo, bieåu moâ truï ñôn trong vuøng loä tuyeán seõ chuyeån saûn gai thaønh bieåu moâ laùt taàng nhôø hoaït ñoäng taêng saûn cuûa caùc teá baøo döï tröõ; keát cuïc taùi taïo 1 ñöôøng tieáp hôïp gai-truï môùi veà ñuùng vò trí ban ñaàu; vuøng chuyeån saûn gai coøn ñöôïc goïi laø vuøng chuyeån daïng (Hình 1). Hình 1: A- CTC ôû treû gaùi chöa coù vuøng loä tuyeán; B- Söï hình thaønh vuøng loä tuyeán laøm ñöôøng tieáp hôïp gai-truï bò ñaåy xa khoûi loã ngoaøi CTC; C- Hoaït ñoäng chuyeån saûn gai keát cuïc ñaõ taïo ra 1 ñöôøng tieáp hôïp gai-truï môùi (ñöôøng chaám chaám maàu xanh) tieán gaàn ñeán loã ngoaøi CTC. 10 Ñaïi theå: Vuøng loä tuyeán coå trong CTC coù maàu ñoû töôi, chöùa nhöõng vuøng chuyeån saûn gai maàu hoàng lôït töông töï bieåu moâ coå ngoaøi CTC (Hình 1C).
Vi theå: Muïc tieâu caàn tìm: 1. Bieåu moâ truï ñôn cuûa vuøng loä tuyeán coå trong CTC. Bieåu moâ chuyeån saûn gai chöa tröôûng thaønh; bieåu moâ chuyeån saûn gai tröôûng thaønh. Löu yù: Hoïc vieân caàn oân laïi caáu taïo moâ hoïc cuûa coå töû cung.