TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÕ TRƯỜNG TOẢN KHOA Y BÀI GIẢNG TÂM THẦN ĐƠN VỊ BIÊN SOẠN: KHOA Y Hậu Giang, 2021 Bài Giảng Tâm Thần MỤC LỤC BÀI 1: NGHIỆN MA TÚY. 1 BÀI 2: LẠM DỤNG RƯỢU VÀ NGHIỆN RƯỢU. 83 BÀI 3: KÍCH ĐỘNG. 99 BÀI 5: CÁC RỐI LOẠN LIÊN QUAN ĐẾN STRESS.
103 BÀI 6: TRẦM CẢM. 121 BÀI 7: TÂM THẦN PHÂN LIỆT. 123 BÀI 8: LOẠN THẦN THỰC THỂ. 141 BÀI 9: ĐỘNG KINH.
145 BÀI 10: CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN TẠI CỘNG ĐỒNG. 156 Bài Giảng Tâm Thần ĐẠI CƯƠNG TÂM THÂN HỌC MỤC TIÊU HỌC TẬP: 1. Hiểu được đối tượng nghiên cứu 2. Khái niệm được sức khỏe tâm thần là gì.
Phân loại các rối loạn tâm thần theo ICD X 1. SO' LƯỢC LỊCH SỬ Tâm thần học là một ngành đặc biệt trong y học. nó có nhiệm vụ nghiên cứu bệnh nguyên, bệnh sinh, các phương pháp điều trị chăm sóc và dự phòng các rối loạn tâm thần, các rối loạn hành vi. Thuật ngừ "Tâm thần học - Psychiatry” xuất phát từ tiếng Hy Lạp (psyche có nghĩa là linh hồn hay tâm thần, iatria là chừa bệnh).
Đã qua nhiều thế kỷ, bệnh tâm thần được mang nhiều tôn gọi khác nhau như từ “điên” chù yếu là miệt thị người bệnh. Về lịch sử tâm thần học luôn gắn liền với lịch sử phát triển của loài người,để tồn tại và phát triển nó gắn liền với quá trình đấu tranh cùa con người qua các thời kỳ và qua mỗi thời kỳ cũng có các dấu ấn theo mồi giai đoạn của lịch sử. Thời kỳ thượng cồ: người cổ xưa đã tin ràng các rối loạn tâm thần đều do các thần linh ban thưởng, che chở hay ma qui trừng phạt. Tuy nhiên, trong suốt thời gian dài đó, Hyppocrate người đầu tiên đã mô tả một số các hội chứng tâm thần và các rối loạn cảm xúc lưỡng cực mà trước đây được cho là loạn thần hưng trầm cám là do mất thăng bằng thể dịch và môi trường.
Thời kỳ trung cổ: với niềm tin sơ khai và mê tín dị đoan, nhà thờ và thiên chúa giáo thịnh hành tất cả các bệnh nhân đều cho là ma qui ám, mọi khuynh hướng tiến bộ trái với kinh thánh đều bị đàn áp, đánh đập, bò đói hoặc đưa lên giàn hỏa thiêu. Thời kỳ phục hưng (thế kỉ XIII - XV) bệnh nhân tâm thần dược tách ra khỏi tù tội nhưng không được quan tâm người bệnh đi lang thang. Trong thời 1 Bài Giảng Tâm Thần gian này, bệnh viện tâm thần St. Mary ở Bethlehem đầu tiên được thành lập ở Anh vào năm 1547 dành riêng cho người bệnh tâm thần.
Từ cuối thế kỷ XVIII và nữa đầu thể kỷ XIX đã chú ý đến người bệnh tâm thần. Philippe Pincl và các thầy thuốc đã cời trói giải phóng cho bệnh nhân tâm thần. Trong giai đoạn này một số các bệnh viện tâm thần ra đời ở châu Âu, các rối loạn tâm thần củng đã được mô tả, nghiên cứu, điều trị bởi nhiều nhà tâm thần học nồi tiếng như Emil Kraepelin (1856 - 1926), Sigmund Freud (1856 - 1939), Eugene Bleuler (1857 - 1939). Sự phát triển vượt bậc của việc điều trị bắt đầu từ những năm 1950, đã m ờ ra kỷ nguyên cho ngành tâm thần, với sự ra đời của các thuốc hướng tâm thần như Chlopromazine là thuốc chống loạn thần và Lithium thuốc chống hưng cảm.
Hơn 10 năm sau, các thuốc chống trầm cảm ba vòng, các thuốc giải lo âu và ngày nay các thế hệ thuốc mới đã góp phần cải thiện to lớn cho người bệnh tâm thần. Đặc biệt là dược mạng lưới chăm sóc sức khoe tâm thần tại cộng đồng đã dược phát triển ở các nuớc trên thế giới. Ờ Việt Nam, từ xa xưa các bệnh lí tâm thần cũng như trên thế giới, nhưng trong suốt thời kỳ Pháp đô hộ chỉ có hai cơ sở để nhốt ngưòi bệnh tâm thần cùng với các tù nhân, đó là nhà thương “ Điên” ờ Bắc Giang và Biên Hòa. Môn tâm thần không dược dạy trong trường Y ở Việt Nam.
Nhưng từ sau năm 1954 đến nay, ngành Tâm thần đã phát triển mạnh mẽ, mặc dù còn có nhiều khó khăn nhưng hàng loạt các hệ thống bệnh viện tâm thần ra đời. Hoạt động tổ chức, quản lí, chăm sóc và điều trị cho người bệnh tâm thần tại cộng đồng. Đã triển khai các chương trình nghiên cứu khoa học, đào tạo đội ngũ cán bộ y tế phục vụ cho công tác chăm sóc, điều trị và dự phòng các bệnh lí tâm thần cho công cuộc xây dựng đất nước. NỘI DUNG VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA TÂM THẦN HỌC 2.
N ội dung: Tâm thần học được chia thành hai phần: 2 Bài Giảng Tâm Thần Tâm thần học đại cương hay Tâm thần học cơ sở chuyên đi sâu nghiên cứu về bệnh nguyên, bệnh sinh, các phương pháp chẩn đoán và điều trị dự phòng các bệnh tâm thần. Tâm thần học chuyên biệt đi sâu nghiên cứu các lĩnh vực khác nhau trong tâm thần học như: dịch tễ học tâm thần, bệnh tâm thần phân liệt, trầm cảm, tâm thần học trẻ em, tâm thần học người già, sinh hoá não, miễn dịch, dược lý học tâm thần. Các khái niệm cơ bản Bản chất hoạt động tâm thần Hoạt động tâm thần là một hoạt động tổng hợp rất nhiều chức năng khác nhau cùa hệ thần kinh, não bộ, đó là các chức năng phản ánh thực tại khách quan hết sức tinh vi và phức tạp. Như vậy, bản chất hoạt động tâm thần là một quá trình hoạt động của não, đó là quá trình phản ánh thực tại khách quan các sự vật, hiện tượng vào trong chủ quan cùa mồi người, thông qua bộ não là tổ chức cao nhất trong quá trình tiến hoá cùa vật chất.
Hoạt động tâm thần được biểu hiện ra bên ngoài bằng các hoạt động như tri giác, tư duy, nhận thức, trí nhớ, cảm xúc. Bệnh tâm thần là gì: Bệnh tâm thần là những bệnh do quá trình hoạt động cùa não bộ bị rối loạn bởi nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra như các yếu tố nhiễm trùng, nhiễm độc, chấn thương sọ nào, bệnh lí mạch máu não, bệnh lý cơ thể, stress. Những nguyên nhân này đã làm rối loạn quá trình hoạt động phản ánh thực tại khách quan của nào như các rối loạn tri giác, cảm xúc, tư duy, hành vi tác phong không phù hợp với hoàn cánh và mòi trường xung quanh. Tuy nhiên, trên thực tế có những bệnh tâm thần nặng, đó là các bệnh loạn thần, như bệnh tâm thần phân liệt, thì quá trình phàn ánh thực tại khách quan cùa người bệnh bị sai lạc nhiều, hành vi tác phong, ý nghĩ, cảm xúc cùa người bệnh bị rối loạn nặng.
Nhưng cũng có những bệnh tâm thần nhẹ như các rối loạn tâm căn. Rối loạn nhân cách. thì quá trình phán ánh thực tại khách quan bị rối loạn nhẹ, bệnh nhân vẫn có thể học tập và công tác được. 3 Bài Giảng Tâm Thần Khái niệm về sức khoẻ tâm thần Khái niệm sức khỏe của Tổ chức Y tế thế giới: "Sức khoẻ không những là trạng thải không bệnh, không tật mà còn là trạng thái hoàn toàn thoải mái về cơ thể, tâm thần và xã hội".
Như vậy, có 3 loại sức khoẻ đó là: sức khỏe cơ thể, sức khoè tâm thần, xã hội. Thực chất sức khoe tâm thần cùa con người bao hàm các nét đặc trưng sau : a. Có một cuộc sổng thật sự thoái mái. Có niềm tin vào giá trị ban thân, niềm tin vào phẩm chất và giá trị của con người c.
Có khả năng ứng xử bằng cảm xúc hành vi hợp lý trước mọi tình huống. Có khả năng tạo dựng, duy trì và phát triển thoả đáng các mối quan hệ. Có khả năng tự hàn gắn và chống lại các stress, các sự cố mất thăng bằng, căng thăng. Sức khoè tâm thần ờ thế kỳ XXI Ngày nay, các nước trên thế giới dã ghi nhận về sự tổn thất về mặt xã hội do bệnh tâm thần gây nên, theo đánh giá cùa Ngân hàng thế giới về "Gánh nặng bệnh tật toàn cầu" đã kết luận đến năm 2020 bệnh tâm thần sẽ là nguyên nhân thứ hai tiếp tục gây ra tàn tật cho con người trên thế giới.
Bước sang thế kỷ 21, chúng ta đã chuyển dần mối quan tâm về " Con người chết như thế nào?" sang mối quan tâm "Con người đang sống như thế nào". Điều đó đã xác định không chỉ quan tâm đến những trường hợp tử vong mà còn đánh giá gánh nặng do bệnh tật gây nên đối với bệnh nhân và xã hội. Với sự chuyển hướng về cách nhìn một số căn bệnh giết người chù yếu như sốt rét, lao. và những bệnh tâm thần tuy không phải là bệnh giết người nhưng lại làm mất khả năng hoạt dộng cùa con người.
Mặt khác, sức khoé tâm thần phần nào còn phụ thuộc vào giá trị cùa gia đình và cộng đồng, dã được đánh giá ưu việt hưu trong việc điều trị bệnh nhân, và về công bằng xã hội, sự quan tâm của công tác chăm sóc sức khoè ban đầu và chiến lược giáo dục, dự phòng các bệnh lí tâm thần. DỊCH TỄ 4 Bài Giảng Tâm Thần Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới năm 1998 ước tính trên toàn thế giới tỷ lệ các rối loạn tâm thần chiếm 12% dân số. Tý số đóng góp các rối loạn tâm thần vào gánh nặng bệnh tật chung ở các nước phát triển là 23%, còn ở các nước đang phát triển là 11%. Rối loạn tâm thần xếp hàng thứ năm trong 10 nguyên nhân gây gánh nặng bệnh tật toàn cầu, đó là các bệnh tâm thần phân liệt, rối loạn cảm xúc, nghiện rượu, rối loạn hành vi, ám ảnh.
theo kết quá điều tra dịch tễ học của ngành Tâm thần (năm 2000), điều tra tập trung vào 10 rối loạn tâm thần chủ yếu thi tỷ lệ rối loạn tâm thần chung chiếm khoảng từ 10 - 15 % dân sổ, trong đó bệnh tâm thần phân liệt: 0,1%, trầm cảm: 3 - 5%, rối loạn liên quan stress: 4 - 6 % rối loạn hành vi ờ thanh thiếu niên 3,7 %, nghiện rượu: 3 - 5%, nghiện ma tuý: 0,15 - 1,5%, chậm phát triển tâm thần: 1 - 3%. NGUYÊN NHÂN CỦA CÁC BỆNH TÂM THẦN Hiện nay, nguyên nhân cùa các bệnh tâm thần vẫn còn là một vấn đề phức tạp, một số bệnh đã biết rõ căn nguyên song còn một số bệnh căn nguyên vẫn chưa được sáng to, vẫn còn đang được tiếp tục nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực khác nhau như các yểu tố gen, miễn dịch, sinh hoá não. các quan điểm trên phần nào đã có những ánh hương đến thái độ, cách tiếp cận và các phương pháp điều trị của thầy thuốc tâm thần.